Brieven uit Frankrijk

I.

Sorigny, Aug. 1949.

Wij zijn in Touraine aangekomen, het land rondom Tours, ten Zuiden van Parijs, om een bezoek te brengen aan de Hollandse boeren, die hier op oude Franse boerderijen arbeiden.

Het is hier momenteel snikheet, 's middags haast te heet voor de boeren om te werken, alleen 's morgens en 's avonds is het een heerlijk klimaat, de temperatuur daalt en stijgt hier snel.

De zon kleurt de stoppelvelden — de oogst is binnen gehaald — hel geel en rood bruin.

Langzaam schuifelt zo nu en dan een hoge tweewielige kar met een geweldig wijnvat er op naar de dorpspomp van Sorigny, om water te halen voor de beesten.

Boeren met een laag gelegen stuk weiland of een wel, zijn nu goed af en dirigeren telkens hun koeien daarheen, maar de meesten moeten water halen : tweemaal per dag, de grote boerderijen zelfs viermaal.

Ten Zuiden van Bordeaux in de Gironde is een grote brand uitgebroken. Volgens de Franse bladen zijn er reeds over de 230 doden en is 130.000 ha. bosgrond vernietigd.

Zelfs de militairen zijn naar het Zuiden gezonden om te helpen bij het blussingswerk.

Sorigny ligt aan de grote nationale weg van Parijs naar Bordeaux ; vele militaire wagens zijn vannacht voorbij gesneld naar de plaats van het vuur.

Over de grote droogte wordt door de boeren zeer geklaagd. In geen jaren is het zó erg geweest, het vorig jaar was een voorspoedig jaar, het jaar daarvoor was echter ook zeer droog. De voorspoed hangt hier geheel van de regen af. Volgens de Fransen hebben de rivieren de Loire en de Indre in geen eeuw zo'n lage waterstand gehad.

De landbouwoogst is reeds binnen, en is voorspoedig geweest, sommigen zijn ook al klaar met dorsen, alleen de koeien lijden zeer door de droogte, er is bijna geen gras en geen water.

Ik denk aan de droogte ten tijde van Eha en Achab. Overigens heeft het klimaat en het landschap veel overeenkomst met dat van Palestina, alleen Palestina zal rotsachtiger zijn.

De Franse boerderij is minder geriefelijk dan de Hollandse. Is bij de Hollandse boerderij het woongedeelte afgescheiden van de stallen en alles omgeven door een erf, de Franse boerderij bestaat uit een binnenplaats, omgeven door verschillende stallen en schuren en de woongelegenheid.

De boerderijen zijn zeer oud, met dikke muren en kleine vierkante vensters, soms 4 a 5 eeuwen oud.

Het inwendige van de woongelegenheden is minder gezellig dan de Hollandse. Over het algemeen leven wij, burgers en boeren, veel luxueuzer dan de Fransen, in netter en meer gemeubileerde vertrekken. De Fransman heeft minder levensbehoeften dan wij.

De overgang van de Hollandse boer naar de Franse boerderij is daarom zeer groot.

Allereerst ook vanwege de arbeid : er moet in Frankrijk harder gewerkt worden, maar alles is er veel vrijer dan in Holland : geen beperkende bepalingen, geen controleurs, men kan zoveel verbouwen en fokken als men wil en het wordt goed betaald.

Aan de andere zijde is er veel, dat men mist.

Vooral in geestelijke zin.

Het Franse volk is in zijn levensuiting een heel ander volk dan het Hollandse ; er is daarom weinig contact met de Fransen : men is en blijft een vreemde, ook al woont men twintig jaar in Frankrijk.

Contact met eigen landgenoten is ook gering, daar men over het algemeen ver van elkaar woont, soms 15 a 25 km.

Daardoor lopen de kinderen gevaar te verfransen, ze moeten naar een Franse school en spreken het Frans veel sneller dan de ouderen, maar . . . .ze vergeten hun moedertaal evenzo sneller.

Wij ontmoetten een boerenfamilie, die reeds 20 jaar in Frankrijk woonde, het echtpaar sprak Hollands, twee dochters van 17 en 19 jaar spraken bijna geen woord, uit vrees zich niet goed in het Hollands te zullen uitdrukken ; onder elkaar spraken ze het Frans vloeiend, maar het Hollands bij een enkele vraag gebrekkig. De oudste zal zich binnenkort gaan verloven met een jonge Franse boer van de Roomse religie.

Ik vrees, dat na twee geslachten het Hollands element in het Franse volk zal opgegaan zijn.

Daarom doen de Hollandse ouders veel pogingen om hun kinderen een Hollandse opvoeding te geven en contacten met elkaar te onderhouden.

Het tweede gevaar naast de verfransing is de machtige invloed, die van buiten werkt om aan het geloof der vaderen ontrouw te worden.

Frankrijk is een ontkerstend land.

Van de 49 millioen inwoners is slechts 1 millioen Protestant en van die 1 millioen is nog een gedeelte — ik weet niet hoeveel — vrijzinnig. Het getal van ware Gereformeerden, die nog aan de Calvinistische belijdenis vasthouden, zal wel niet groot zijn.

Ook in de Eglise Réformée is de vrijzinnige invloed door het modernisme van de vorige eeuw groot.

De Protestanten zijn kenbaar aan het Hugenoten-kruisje, dat ze steeds bij zich dragen, de dames aan een halsband, de heren op de revers van hun costuum.

Ze staan scherp tegenover de Rooms Katholieke Kerk. 

De overige 48 millioen behoren in naam tot de Rooms Kath. Kerk. Maar voor het overgrote merendeel heeft de Roomse Kerk weinig betekenis. Een klein procent gaat ter kerke. De meesten gaan wel naar de kerk om te dopen, voor de confirmatie, voor het huwelijk en laten een priester komen bij de begrafenis. Maar verder staat men bijkans volslagen onverschillig tegenover de geestelijke zaken. Het Evangelie is een loze vorm zonder inhoud geworden, dat men bij enkele „ernstige" levensmomenten aangrijpt.

Toch bezit elk dorp, hoe klein ook, een kerk en een pastoor. Dit doet mij herinneren aan de tijd van Kar el de Grote en de Middeleeuwen, toen de Kerk een machtige invloed had.

Maar de kerk is nu meer een monument dam een Godshuis. Elke kerk heeft in de muur een steen met de namen van de gevallenen in de oorlog 1914—1918 „pour la patrie" uit het dorp, ook hier en daar een nieuwe steen ,,morts pour la patrie dans la guerre 1940—1945" !

Een volk, dat niet geestelijk leeft, kan moeilijk zijn leidslieden voortbrengen, daarom recruteert Rome haar geestelijkheid voor de plattelandsdorpen uit goed meelevende landen : België, Vlaanderen en Nederland ! Naast Belgische, werken ook Nederlandse geestelijken in Frankrijk.

Geestelijk is het Franse volk een gescheurd volk : Aan de ene kant grote en fraaie kerken, die herinneren aan een machtig verleden, aan de andere zijde een volk, dat totaal verwereldlijkt is geworden en weinig of niets van de Kerk wil weten.

Lopende langs een der ,,uitgaans" boulevards in Parijs, boulevard Rochechouart, bleven wij plotseling staan voor een restaurant, waarvan de deuren wagenwijd open stonden. Op een verhoging zat een muziekgezelschap, en achter de microfoon stond een zanger een lied te zingen ; plotseling hield hij op, keerde zich om met de rug naar het publiek, trok zijn jas uit en daarna achterstevoor weer aan, zette een pastoorshoed op, maakte een witte bef onder zijn hals vast, nam een kwast in zijn hand, keerde zich om en ziedaar mijnheer de pastoor stond voor het publiek tot grote hilariteit der toeschouwers ; hij zong zijn lied verder en deed, spottend zwaaiende met zijn kwast, een pastoor na.

Dat is typisch Frans.

Wij zijn helemaal geen beminnaars van de Roomse leer en de Roomse ceremoniën, maar toch schrokken we een moment.

Bij ons in Nederland zou zo iets in een openbare gelegenheid niet voorkomen.

Zo kan men dus hier en daar opmerken, dat de geest van de Franse Revolutie van 1789 nog steeds zijn invloed laat gelden : een scherpe ingeboren wrevel tegen de Roomse Kerk en haar geestelijkheid bij de doorsnee Fransman.

Wat voor een alles omverwerpende macht de Revolutie is geweest, kunt ge nog zien aan de kathedraal in Sens.

Sens bezit een machtige kathedraal, te groot voor het stadje; die kathedraal schijnt  in al haar statie te peinzen over haar lang vervlogen verleden, maar ze is geschonden, haar boogvormige entrees zijn omkranst met beeldjes, beeldjes, die beroemde kardinalen, aartsbisschoppen en bisschoppen voorstellen. Maar de kopjes zijn van al die beeldjes afgebikt.

Beeldjes zonder hoofd.

Ik vroeg aan de koster naar die „beeldjes zonder hoofd".

,,La Grande Revolution", was zijn sober en somber antwoord.

Wat moet de haat van het volk tegen de geestelijkheid omstreeks 1789 groot zijn geweest : de beeldjes werden niet afgeslagen, zoals ten onzent bij de beeldenstorm in 1563, opdat God alleen alle eer zou ontvanger, neen, de hoofdjes werden er één voor één afgetikt: de gehele geestelijkheid zou eigenlijk onthoofd moeten worden !

Omgekeerd trachten de Roomse geestelijken haar trouwe leden bij te brengen, dat de revolutie niet zozeer tegen de Kerk gekeerd is geweest, en waar dit wel gebeurde, dit een rampspoed voor het Franse volk te weeg heeft gebracht.

Echter, de Franse Geschiedenis vermeldt ons, dat in de 17e en 18e eeuw koning, geestelijkheid en adel elkaar steunden en boer en burger deden bukken onder zware belastingen.

Hoe kunnen anders de „Statues sans têtes" van de kathedraal van Sens worden verklaard ?

Natuurlijk mogen wij niet generaliseren ; op het platteland zullen de toestanden wel anders zijn dan in de grote steden. De pastoor van Louans verzekerde mij, dat hij een kleine en goede parochie had, jong en oud kwam flink naar de kerk.

In een volgende brief hoop ik iets mee te delen hoe onze landgenoten met hun gezinnen het geestelijk hébben temidden van deze omstandigheden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen