Onderwijs

I

Voor het geven van onderwijs op school en voor het eventueel leren en maken van huiswerk thuis is vóór alles een rustige sfeer nodig. Ik geloof niet, dat ik zelfs maar één woord behoef te verspillen, om dit aan te tonen, dit spreekt wel vanzelf. Altijd, maar misschien in 't bijzonder wel in onze na-oorlogse tijd, nu bij de jeugd naast veel ongebondenheid vooral geklaagd wordt over een groot gebrek aan concentratie, over gemakkelijk afgeleid worden. En ik meen, dat er terecht over geklaagd wordt. Maar wat is de oorzaak ? De oorlog krijgt veelal een groot deel van de schuld. Nu is 't een feit, dat we op 't ogenblik op onze Lagere Scholen juist de oorlogsjeugd hebben, de kinderen, die tussen 1939 en 1946 geboren zijn, en dat zegt voor ons heel veel. Denk maar eens terug aan de bezettingstijd, aan alles wat in die tijd gebeurde in stad en land, aan de talloze bombardementen, de mensenvorderingen, de hongerwinter 1944/*45 niet het minst, die het uiterste heeft gevergd van jong en oud, ja voor velen meer dan het uiterste. Geen wonder, dat onze kinderen druk zijn en weinig in staat hun aandacht lang bij eenzelfde onderwerp te bepalen.

Anderzijds wijst men op het drukke leven van onze tijd, speciaal in handel, verkeer en fabrieksleven. Ook dat komt hier ongetwijfeld in aanmerking. Maar als dit alles zo is, dan klemt te meer de eis, dat alles gedaan zal worden, om te trachten tenminste opvoeding en onderwijs in wat rustiger sfeer te leiden en te houden. Zowel wat betreft de opvoeding thuis als in school.

In de eerste plaats wilde ik dan de aandacht vestigen op de plaats van het schoolgebouw. Waar wordt de school gebouwd ? Ik denk dan nog terug aan jaren geleden, toen ik school ging op een rustig dorpsschooltje, de ramen zagen uit op de tuinen en 't gewoel der wereld was ver. Geen verkeer, geen bonkende vrachtwagens, zelfs geen voorbijgangers. De hele omgeving was stilte en rust. En ook later, toen ik zelf voor de klas stond in een school, met het uitzicht op een boomgaard (eigendom van de schoolvereniging). Geen last of hinder van straatrumoer. Ook hier alles rust en kalmte.

Later een school aan een vrij drukke verkeersweg, zij het ook op enige afstand, maar toch met het hinderlijk lawaai der zware karren over de grove straatkeien. Erger is het echter evenwel in de grote stad. Vroeger bouwde men daar de scholen met de ramen der klasselokalen aan een binnenplaats. Ik geef toe, dat men hier heel dikwijls zonlicht, direct zonlicht te kort kwam. Maar rustig was het. Afleiding van buiten was er vrijwel niet. Met dit systeem heeft men gebroken en de scholen zien tegenwoordig uit op straat of plein, de klasselokalen liggen niet meer naar binnen, naar de binnenplaats gekeerd, maar naar de buitenkant, d.i. naar de kant van de straat, met als gevolg al de storende invloeden daarvan. Daar komt nog bij, dat er gevallen zijn, dat om een plein meerdere scholen zijn gebouwd. Ik denk b.v. aan een pleintje, waar een Bijzondere School is gebouwd van 14 lokalen plus gymnastieklokaal en een Kleuterschool van 6 lokalen, en daar tegenover een Gemeentescholencomplex van 30 lokalen, een Kleuterschool van 6 lokalen en 2 gymnastieklokalen, alles met ramen aan de straatkant.

Wat dit voor de bewoners aan het plein betekent, daarover zullen we het nu maar niet hebben. Blijven we maar bij de scholen. Onopzettelijk en natuurlijk totaal onbedoeld kunnen we de grootste last van elkaar hebben. Enkele voorbeelden. De ene school begint om half 2, twee andere om kwart vóór twee, de rest om 2 uur. Ook de uren dat de scholen uitgaan, zijn verschillend. Begrijpt u de storing?

Ik denk ook aan de speelkwartiertjes, waarbij het voorkomt dat je „plezier" hebt van de buren, die met verschillende klassen spelen van half 11 of kwart over 10 tot 11 uur, soms over 11.

En alles op het pleintje. Niemand zal durven beweren, dat deze speelkwartiertjes altijd in alle kalmte verlopen. Als de kinderen in massa spelen, gaat dit gepaard met nogal wat luidruchtigheid, vooral als er een voetbal aan te pas komt. Stel u voor wat een storing, dus wat een afleiding, een verkeerde afleiding dit geeft in de klassen die niet buiten zijn, maar gewoon met 't onderwijs moeten doorgaan. We zullen dit punt niet verder uitspinnen, maar u nog even wijzen op het straatverkeer, op de rondroepende venters, enz. En als je 't dan nog treft dat 9 keer per dag twee voltalhge schoolklassen je klasseramen passeren, heen en terug, n.l. vice versa van omliggende scholen naar de gymnastieklokalen aan het plein, welke klassen in de regel bestaan uit druk pratende of zingende kinderen, dan is 't wel duidelijk dat ook dit niet bevorderlijk is aan een rustige sfeer binnen de school. En die hebben we toch zo dringend en dringend nodig.

Ik heb daarom, al spreek ik dit nu niet zovele malen met zovele woorden uit, toch veel respect voor de onderwijzers en onderwijzeressen, wien het toch gelukt alles in de klas in goede orde te houden; men kan zeggen dat alles went, en tot op zekere hoogte is dat waar, wat echter niet wegneemt, dat het veel, zéér veel vergt van het onderwijzend personeel, meer dan sommigen verdragen kunnen.

De grootste stoornis heb je wel bij het mondeling werk, met name bij het vertellen. Stel je voor, enkele moeders, een stuk of 5, 6, hebben juist hun kinderen naar één van de Kleuterscholen gebracht, waarvan de hoofdingang juist gelegen is tegenover 3 klasselokalen van je school. Dat is niet erg, zult u zeggen; neen, dat is niet erg, maar wèl is het erg als deze dames blijkbaar over erg veel vrije tijd beschikken en voor de deur van de Kleuterschool, dus voor uw klasseramen aan de andere kant van de straat, gezellig een half uur of een uurtje staan te praten, zodat haar stemmen in eik lokaal hoorbaar, zelfs dikwijls verstaanbaar zijn. Van storing gesproken, vooral als je net aan 't vertellen bent. Je kunt het heel vriendelijk eens een keer zeggen, maar een volgend maal is 't een ander 3-, 4- of 5-tal, dat hetzelfde doet. En 't is de publieke straat, wat zul je er aan doen? 's Morgens van 11'—12 en 's middags van 2—4 is het 't rustigst. Ik wou, dat iedereen zich dat kon voorstellen, hoe fijn of 't is, om niet gehinderd, door „invloeden" van buiten, rustig met je leerlingen te spreken, te vertellen, te lezen of ook schriftelijk werk te maken; bij alles is rust, concentratie van gedachten, zo hard nodig. En dit is het tweede element, waar ik even de aandacht op vestigen wilde. Ik neem aan, dat al onze leerkrachten hun uiterste best doenvom de kinderen van ons volk op te voeden en te onderwijzen. Wie zijn verantwoordelijkheid voelt '— en dit geldt voor alle arbeid, maar toch niet het minst bij levend materiaal •— zal met zijn (haar) gehele persoonlijkheid zich geven. Ook met het oog op de mensen, maar meer terwille van het kind en allermeest omdat God ons deze taak op de handen gelegd heeft.

Dit is m.i. het voornaamste, waar het eigenlijk om gaat. Dan kan men liefde hebben voor zijn werk en liefde voor de kinderen.

Nu zijn ongetwijfeld de gaven verschillend, maar allen moeten toch trachten in hun klassen orde en rust te hebben en te houden. Niet met allerlei geweldmiddelen, niet met het inboezemen van vrees, vrees voor de betrokken leerkracht, vrees voor straf. We bedoelen een sfeer van vertrouwen, van wederzijds vertrouwen, gepaard aan grote voorzichtigheid. Het is altijd al zo geweest, dat een zelfde klas bij verschillende onderwijzers ook een verschillend beeld oplevert. Dan moet toch wel de oorzaak niet bij de klas, maar bij de leerkracht worden gezocht. Het is natuurlijk niet gemakkelijlc om te erkenrfen, dat die of die klas bij collega A heel rustig was, terwijl ze bij u altijd een woelige zee gelijkt. Toch geloof ik, dat dit erkennen zelf, de eerste stap kan zijn om tot verbetering te komen. Zeker kunnen we wijzen op al die diverse invloeden, die in het kind werken, op allerlei omstandigheden, waardoor veel verklaard wordt, maar laten we daarom juist des te meer trachten om in school los te komen van dit alles en voor het kind daar een betere sfeer te scheppen. Mij dunkt, dat dit van ons geëist mag worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen