De droom als Openbaringsinstrument

II.

De psychologie trachtte het droomverschijnsel door middel van exacte methode te benaderen en daarover tot klaarheid te komen. Gemakkelijk echter is deze taak niet. Het bewustzijn als zodanig is reeds een verborgenheid en het droombewustzijn onttrekt zich nog meer aan onze waarneming. De waarneming kan hieromtrent weinig aan de dag brengen. Men kan uit bewegingen en reflexen van de slapende concluderen, dat hij droomt, en dat er werkzaamheid van het bewustzijn is, doch niet veel meer. 

Het herinneringsbeeld van de droom is het enige middel om iets van de droom te weten, terwijl voorts de kennis van de biologische toestand, gedurende de slaap tot onderstellingen kan leiden omtrent de werking van het bewustzijn in de droom.

Terecht wijst Faucault er op, dat de herinnering stricto senna niet meer bij de droom behoort. Vele psychologen zijn van mening, dat het herinneringsbeeld van de droom een deel van zijn elementen heeft verloren en ook werd omgevormd en geconstrueerd. ^^)

Anderzijds is toch de droom een zekere toestand van het bewustzijn. De herinnering echter is een bewustzijnsvermogen en dit kan dus in meerdere of mindere mate bij de droom betrokken zijn. Hoewel wij geen enkel middel hebben om de juistheid van onze herinneringen vast te stellen ^^), is het toch voorzichtig om de tegenstelling tussen de slaap- en de waaktoestand niet al te scherp te nemen. Ein ofschoon ik mij geen diepgaande beschouwingen over het wezen van de slaap mag veroorloven, zo mogen toch enige opmerkingen tot toelichting niet achterwege blijven.

Over de oorzaak van de slaap denkt men verschillend. Vele onderzoekers houden vermindering van bloedtoevoer in de hersenen of in de hersenschors voor een oorzaak of althans begeleidend verschijnsel van de slaap. Anderen denken aan een hypertrofie. Weer anderen zoeken het in een onderbreking van de samenhang der neuronen, tengevolge waarvan ook de associatie wordt verbroken. Nog anderen denken aan chemische processen in de hersenen, en tenslotte zijn er, die beweren, dat de slaap met de toestand van de hersenen mogelijk niets heeft uit te staan, omdat zij ook bij de planten, die toch geen centraal zenuwstelsel hebben, tekenen van slaapverschijnselen menen waar te nemen. ^*)

Het is dan ook niet geheel ongegrond om de slaap te houden voor een proces van recreatie, of zoals Traugott het uitdrukt: , , om de biologische oeconomie in evenwicht te houden". ^°)

In het lichaam heeft blijkbaar een voortdurende wisselwerking plaats van slijtage en vernieuwing, dissimilatie en assimilatie. Deze wisselwerking heeft evenzeer plaats in de toestand van waken, als in die van slapen. De voortdurende werkzaamheid van hart, longen, nieren, etc. wijst er op, dat verbruik en aanvulling van energie a.h.w. gepaard kunnen gaan. In de slaap zal de assimilerende werking overheersen, in de toestand van waken de dissimilerende, maar slapen betekent, althans voor de autonome centra, niet algeheel ophouden van energieverbruik. Men mag dus aannemen, dat ook de autonome hersencentra in de slaap niet geheel rusten.

Uit biologisch oogpunt beschouwd is er geen aanleiding om een absolute tegenstelling tussen de slaap- en waaktoestand te maken.

Mag men om dezelfde redenen niet aannemen, dat de werkzaamheid van het bewustzijn geheel zal ophouden in de slaap, dan is daarmede de vraag omtrent de droomloze slaap in beginsel in negatieve zin beantwoord. De slaap is niet geheel droomloos, doch men herinnert zich niets. Traugott definieert de droom als een door de slaap gewijzigde en aan de slaap eigene werkzaamheid van het bewustzijn. ^°). Ook Jodl houdt het voor onbetwistbaar, dat het centrale zenuwstelsel volhardt in zekere werkzaamheid gedurende de slaap. Indien deze op nul zou zinken, , zou dit de dood betekenen ^^).

In welke mate de werkzaamheid van het bewustzijn in de slaap gewijzigd wordt en welke factoren daarbij hun invloed laten gelden, schijnt niet gemakkelijk te bepalen. Die toestand wordt bepaald door de aanwezigheid van somatische en psychische prikkels. , Wat de eerste aangaat, deze kunnen objectieve prikkels der zinnen, subjectieve prikkels der zinnen of prikkels der inwendige organen zijn. ^''*)

Duidelijkheid, sterkte en duur van de prikkels geven een nieuwe reeks van factoren. Tal van toestanden en wijzigingen zijn dus denkbaar, welke alle liggen tussen het nulpunt: geen werkzaamheid en het maximaal punt : de ganse bewustzijnsinhoud bewust.

Het eerste is de dood, het laatste komt bij een mens niet voor. 18).

(Wordt vervolgd).

12) Le rêve. Paris. 1906. p 2. M. Goblot: Le rêve dont on se souvient est la pensee du réveil Cf. p 5. ^*) Marillier bij Foucault 1.1. p 5. ") Vgl. dr R. Traugott, a.a. O. S. 27. i«) a.a. O. S. 28. ") a.a. O. S. 30.

17) a.a. O. I. S. 133. ^"^^) Vgl. dr. J. Ganon, Korte handleiding tot Verklaring van Dromen uit Zenuw en Zieleleven III. 10. blz. 7. ") Vgl. Jodl a.a. O. I. S. 132. Het kan nuttig zijn om er op te wijzen, dat de voorstelling bij Jodl een geheel andere is dan de onze. Voor Jodl is , , ziel slechts symbool, van de totaliteit van het bewustzijn, een neurologisch proces. Lichaam en ziel is één. Het zelfstandig bestaan der ziel erkent hij niet. Voor hem betekent dood, ook ophouden van de ziel. Wij betrekken uit de aard der zaak de dood alleen op het lichaam, het ophouden van de dienst des lichaams. (Vgl. voor Jodl's standpunt: Leib und Seele a.a. O. I S. 37).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen