ONDERWIJS

Zuid Afrika (Transvaal)

I.

Midden 17de eeuw werd onder leiding van Jan van Riebeek een Hollandse nederzetting gevestigd in het uiterste Zuiden van Zuid-Afrika. Onder de Nederlandse vlag vormde zich daar een steeds uitbreidende kolonie van blanken te midden van een gekleurde, meestal vijandige bevolking. Omstreeks 1800 vermeesterde Engeland dit gebied en terwijl de Hollandse vlag werd neergehaald aan de Tafelbaai, werd de Engelse vlag gehesen en voortaan leef­ de de Hollands-Afrikaanse bevolking onder Engels bestuur.

De wijze, waarop dit bestuur werd uitgeoefend, wekte grote verbittering. Het vijandige optreden der kafferstammen aan de Noordelijke grenzen van de nederzetting deed het zijne en maakte de toestand voor een vreedzaam maar vrijheidlievend volk onhoudbaar en in 1836 begon , , de grote trek" naar "het Noorden, om onder het Engelse juk vandaan te komen. Hun ingewortelde verlangen naar onafhankelijkheid, gesterkt door hun Godsvertrouwen dreef hen er toe, hun huizen en omgeving te verlaten om een nieuw vaderland te zoeken en nieuwe vrijheid daar, waarheen hun ossewagens hen brengen zouden.

Die tocht ging door een onbekend land, bevolkt met wilde, bloeddorstige kafferstammen. Maar voort ging het, door rivieren en stromen, over bergen en heuvels en het oneffen veld, al maar Noordwaarts, tot aan de overzijde der Vaalrivier en het oostelijk van het Drakengebergte gelegen Natal.

Als een geschikte , , staanplaats" was bereikt, dan werd de trek een korte tijd onderbroken. Dan was er het gezellige familieverkeer, dan werden de ervaringen van elke dag besproken, en nieuwe plannen werden gemaakt en uitgewerkt. Dan brachten op hun eenvoudige wijze de voortrekkers hun innige dank aan God, lazen tezamen Zijn Woord en zongen Psalmen tot Zijn eer.

Bij al de zorgen en gevaren van de grote trek was voor deze mensen, vooral voor de ouders, niets noodzakelijker dan het onderwijs van de jeugd. Elk kind dat opgroeide zou eenmaal lidmaat worden van de kerk en het was wel een heel belangrijke traditie dat de kerk alleen diegenen als lidmaat aanvaardde, die lezen en schrijven konden. Dus moesten, ook op de trek, de kinderen onderwezen worden. Hoe bezwaarlijk dit misschien ook mocht zijn, het uiterste moest gedaan worden, om daarvoor te zorgen. Soms kon een grotere groep van trekkers een schoolmeester uit de Kaapkolonie bereid vinden om mee te gaan. Maar meestal was dit niet mogelijk en dan was het de taak der ouders om hun kinderen het ABC te leren. En dit gebeurde dan ook als regel.

Waren de eenvoudigste letterverbindingen doorworsteld, dan was een leerboekje , , De trap der jeugd" het algemene tekstboek. Het meisje spelde het in ossewagen of tent en de jongen nam het mee wanneer hij de schapen voortdreef of de koeien naar het Noorden of naar de weideplaats. En dan kon hij proberen zichzelf verder in de leeskunst te bekwamen.

Vervolgens kwam de lezing van de Statenbijbel met zijn Gotische letters en het van buiten leren van namen en gebeurtenissen uit de Bijbelse Geschiedenis en het leren van de Catechismus.

Uit de aard der zaak waren er geen schoolgebouwen, geen verdere leermiddelen ; geen weldoordacht en georganiseerd opvoedings- en onderwijsstelsel, maar wèl gaven hiermede de voortrekkers hun kinderen een opvoeding in de vreze Gods. Zo werd de jeugd bewaard voor geestelijke en morele degeneratie. Ze leerde gehoorzaamheid aan en eerbied voor het gezag van Gods wil. Maar ook : trots te zijn op hun ras, als blanken, en liefde voor het vaderland. Dit was opvoeding en onderwijs geschikt voor die omgeving, en overeenkomstig de omstandigheden van het leven, dat zij toen leidden. En deze opvoeding vormde een ras van onbevreesde pionniers, sterk door hun Calvinistisch geloof en ten volle voorbereid voor al de mogelijkheden — sociaal, politiek en economisch — van hun toekomstig vaderland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen