PROBLEMATISME EN PROBLEMATIEK

I.

Wij leven in de tijd der problematiek. De samenleving is heden ten dage zo uitermate gecompliceerd geworden, dat wij gesteld worden voor een ontelbaar aantal vraagstukken op economisch, sociaal, politiek en geestelijk terrein. Met deze vraagstukken heeft de mens heden ten dage wel terdege rekening te houden.

Daarnaast moeten wij een merkwaardige geesteshouding opmerken, die van alles een probleem maakt, de houding van de , , would-be" problematiek.

Eigenlijk is deze geesteshouding in strijd met de inhoud van het Griekse woord, dat aan het woord , , probleem" ten grondslag ligt. Immers , , probleem" hangt samen met een Grieks werkwoord, dat betekent : voor de voeten werpen. Een probleem is dus datgene, wat voor de voeten van de mens geworpen wordt, een muur, waartegen men botst, een situatie, die men niet kan overzien. Problemen worden derhalve nooit gemaakt, maar men komt ze tegen op de levensweg.

Die typische geesteshouding, die achter alles een vraagteken zet en van alles een probleem maakt, zouden we kunnen aanduiden met het woord , , problematisme", een devaluatie van werkelijke problematiek.

Dit problematisme zit heden ten dage in de lucht. Een mens moet tegenwoordig met „problemen" te worstelen hebben, anders telt hij niet mee. Gesprekskringen moeten opgericht en praatavonden gehouden worden om toch maar , , problemen" te behandelen ; de jongeren wordt het heden ten dage ingepompt : Wij leven in een „problematische" tijd !

Ook de Kerk meent, dat zij met dit problematisme moet meedoen; we moeten toch met de „problematiek" van de tijd op de hoogte zijn; we moeten met de vraagstukken meewofstelen en daarom worden filmopschriften als onderwerpen voor bijzondere diensten gebruikt en zo geeft het problematisme van deze wereld de lijn aan van de verkondiging der Kerk.

Deze twijfelachtige levenshouding van deze tijd heeft zijn oorzaken, We leven in een wereld, waarin de mens is losgeslagen van de traditionele zekerheden. We kunnen het nog nauwkeuriger omschrijven en zeggen, dat de oorzaak o.m. ligt in de verwerping van God en Zijn Openbaring, de devaluatie van de rede, de ontkenning van de zedelijke normen en zelfs de negatie van het menselijke woord.

De verwerping van God en Zijn Openbaring begon al in de tijd van de Renaissance.

Zag de Middeleeuwer zichzelf en de kosmos onder de bestraling van de eeuwige God en stelde de Reformatie het gehele leven onder het gezag van Gods Woord, de Renaissance wilde tegenover de Reformatie de mens uit zich zelf verklaren, de mens door zich zelf cultiveren en de mens beschouwen als het centrum van het universum.

De Renaissance liep uit op het rationalisme, waarin de menselijke rede tot het uitgangspunt en de bron van alle beschouwing werd gesteld. Met de rede trachtte de mens de kosmos te beheersen en ook over God te oordelen. De beheersing van de kosmos door de rede heeft een machtige ontwikkeling van de cultuur ten grondslag gehad : uitvindingen werden gedaan op allerlei terrein des levens en daardoor voelde de mens zich oppermachtig. God werd gedaagd voor de rechterstoel van de rede en de Openbaring genormeerd naar de structuur van het menselijk denken. Deze rationalistische tijd was een zeer optimistische tijd: steeds meer zou de mens vooruitgaan om de ganse kosmos aan zich te onderwerpen.

Het is echter anders gelopen. Er is een radicale ommekeer gekomen : De uitvindingen hebben twee vreselijke wereldoorlogen niet tegen kunnen houden en zelfs krachten opgeroepen, waarvoor men bevreesd is : zoals de atoombom. Thans beleven we een pessimistische tijd, waarin men tot erkentenis komt, dat de rede de opheldering niet kan schenken en waarin men nu langs een andere weg buiten het redelijk denken om tot de beantwoording van de wereldproblematiek meent te kunnen geraken. Er zijn wijsgeren, die een , , nieuw denken" proclameren, waarin op niet-redelijke wijze de weg naar , , het zijn" moet worden gezocht. Een merkwaardige ommekeer! Moest de Kerk in de vorige eeuw de strijd voeren tegen de hegemonie van de rede in het rationalisme en moest ze daarbij wijzen op de grenzen van het kennen, thans is er aanleiding weer op te komen voor de. rede. en de strijd te voeren tegen de diskwalificatie van deze gave. De mens los vian God, wil zich nu ook losmaken van de goddelijke gave der rede en: zoekt zijn heil, in het niet redelijke der zelffontplooiïng.

Niet alleen wordt God en de rede genegeerd, maar ook zélfs het menselijk woord. 

In het weekblad , , Elsevier" stond enige tijd geleden een gedicht , , Oote Oote Oote", een gedicht zonder woorden, maar met klankuitingen als oote, ba, beu, boe, enz. Deze klanken vormen reeksen en deze reeksen vormen samen het gedicht. De dichter wilde hiermee woordeloos vertolken wat in zijn binnenste omging. Men acht dit een uiting van hyper-moderne kunst. Men zou het beter een symptoom van de geestelijke degeneratie van deze tijd kunnen noemen. De goddelijke gave van het woord, waarmee de mens boven het dier staat, wordt achteloos verworpen. Het schijnt heden ten dage, dat de mens dan pas mens wordt, als hij tegen zijn natuur ingaat. 

En tenslotte doet de mens heden ten dage afstand van zijn zedelijkheid. Wie , , Wegen der vrijheid" van Jean Paul Sarte heeft doorgebladerd — u behoeft het niet te lezen, een enkele blik is reeds voldoende — bemerkt hoe deze schrijver op een z.g.n. wijsgerige wijze bezig is de mens te ontzedelijken. De mens moet volgens hem zich zelf zijn in zijn levensontplooiing ; er zijn geen waarden, geen normen, geen wetten, daarvan moet hij loskomen. Dan is hij in eigenlijke zin pas mens !

Zo drijft de mens heden ten dage losgeslagen rond op de baren van de wereldzee.

God is verlaten. Zijn Openbaring verworpen, de menselijke natuur geweld aangedaan, zijn redelijk denken vaarwel gezegd, het woord gedevalueerd en zijn zedelijkheid opgeheven.

En nu vragen wij : Is het een wonder, dat het gehele leven en de ganse wereld voor zo'n mens een probleem wordt ?

Wat moet er van de violist worden, die zijn eigen viool verbrandt ?

Waar moet de mens heen, die de gaven Gods van rede, zede, woord en Openbaring verwerpt ?

De Kerk heeft nuchter tegenover deze symptomen van het problematisme te staan en zich daarin niet te laten meeslepen.

Tegenover het rationalisme moest door de Kerk gewezen worden op de verduistering van onze rede, zodat wij uit ons zelf nooit tot God kunnen opklimmen, tegenover het moderne „levensgevoel" heden ten dage moet weer gewezen worden op de rede als goddelijke gave, zoals Hebreen 2 ons dit meedeelt. Tegenover de hegemonie van de rede staat niet de verwerping van de rede als een onnutig werktuig, maar de nederige plaats van de rede als dienstmaagd der openbaring Gods. Hebreen 2 tekent otis de mens in zijn machtige gave van zijn rede om'de wereld te beheersen. , , Alle dingen hebt Gij aan zijn voeten onderworpen, met heerlijkheid en eer hebt Gij hem gekroond", hier wordt duidelijk gedoeld op de heerlijkheid van het redewezen, waarmee de mens de natuur aan zich onderwerpt. 

Openbaring, rede, zede en woord zijn een viertal machtige gaven Gods. De versmading er van zal een mens in de m vertwijfeling voeren van het problematisme.

Dit problematisme hebben we in principe weg te schuiven. Daarnaast blijft over de problematiek. Deze wereldproblematiek is veel een werkelijkheid, waarmee we ons hebben op te houden, omdat de Bijbel er ook over handelt. De Heilige Schrift gaat ons niet voor in problematisme, maar zij laat haar licht schijnen over de vragen der eeuwen. Daarover D.V. een volgende keer.

H. Jonker.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen