ONDERWIJS

VIL

Reeds de wet van President Burgers van 1874 had geleid tot de stichting van een hogere school in Pretoria, maar deze mocht zich slechts in een kort bestaan verheugen. Ze kon de concurrentie met een reeds bestaande Engelse school niet doorstaan en het aantal leerlingen werd dientengevolge zo gering. dat langer bestaan niet gerechtvaardigd was.

Ook Du Toit had maatregelen genomen voor hoger onderwijs in een Staatsschool. Zulk een inrichting was geopend in 1883 en stond bekend als Opleidingsschool („Trainingschool"). Enkele jaren later werd er naast een voorbereidende school geopend. In 1887 werden beide inrichtingen verenigd en hierdoor meende het Gouvernement dat een voldoende inschrijving van leerlingen verzekerd was en daarmee ook een voldoend aantal onderwijzers kon worden opgeleid. Inderdaad werd deze gecombineerde school een zeer belangrijke inrichting voor de vorming van onderwijzers en burgerlijke ambtenaren. Sommige leerlingen gingen na het doorlopen van de cursus naar Nederland om daar verder te studeren.

Inmiddels was de Ned. Zuid-Afr. Vereniging begonnen met het geven van studiebeurzen en de Transvaalse regering gaf er als aanvulling nog vier bij.

Zo werd alles gedaan, wat mogelijk was, om te voorzien in de behoefte aan onderwijs voor het gehele volk, in de stad en op het land, en aan het vormen van leerkrachten voor de scholen.

Wanneer we herhaaldelijk hebben gesproken over hoger onderwijs, dan moeten we toch even opmerken, dat we hierbij niet hebben te denken aan universiteiten. Er was nog geen sprake van dat ook maar uit de verte deze scholen konden vergeleken worden met het hoger onderwijs in Europa. Dr. Mansveld was zich dit ten volle bewust en hij rustte niet vóór er in deze richting iets kon gedaan worden. Het zal hem dan ook tot grote vreugde zijn geweest dat overgegaan kon worden tot de stichting van een gymnasium, dat 15 Aug. 1892 door President Kruger in Pretoria werd geopend. Het had een klassieke afdeling voor hen, die later universitair onderwijs zouden volgen, en een wiskundige afdeling voor toekomstige ingenieurs, opzichters en burgerlijke ambtenaren. Er waren 14 volledig bevoegde leraren en het aantal leerlingen bedroeg 116. De eindexamens werden afgenomen door de leraren zelf, in samenwerking met een regeringscommissie, waarvan o.a. de bekende Procureur-Generaal der Zuid- Afrikaanse Republiek J. C. Smuts lid was.

Het gymnasium begon in een gewoon woonhuis, en in 1897 werd een school gebouwd voor 40.000 £.

In 1896 besloot het Gouvernement tot de stichting van een Mijnschool ter opleiding van mijnopzichters, werktuigkundige en electro-technische ingenieurs en dergelijke. Dit besluit is echter niet tot uitvoering gekomen. De politieke hemel verduisterde meer en meer en er dreigde oorlog.

Toch kwam nog 10 Maart 1899 het besluit van de Volksraad, dat een universiteit zou worden gesticht. Maar 6 maanden later brak de oorlog met Engeland uit (1899—1902), en hierdoor kwam een eind aan de ontwikkeling van onderwijs en opvoeding onder het republikeinse bewind. In Juni 1900 viel Pretoria en het bestuur ging in handen der Engelsen over. 

Het in 1892 geopende gymnasium nam een gedeelte van de taak over van de in 1883 gestichte Opleidingsschool. Ten tijde van dr. Mansvelt kwam hierbij de Staats-model-school; deze was bedoeld als een model voor de schoolinrichting en moest : dienen als oefeningschool voor de in opleiding zijnde onderwijzers. Er werd opgeleid voor het toelatingsexamen gymnasium. In enkele jaren was het aantal leerlingen 370. Vele leerlingen kwamen van buiten en maakten gebruik van het internaat, dat aan de Moéelschool verbonden was.. Op deze school werd, behalve in de gewone vakken, onderwijs gegeven in muziek, tekenen, handarbeid en gymnastiek. Ze bezat een goede bibliotheek en er werd enthousiast sport beoefend. Deze modelschool heeft ongeveer 7 jaar bestaan en leverde in die tijd 125 leerlingen af aan het gymnasium, terwijl 60 burgerlijke ambtenaren werden en 16 onderwijzers.

De oorlog van 1899—1902 betekende het einde van de Modelschool. Het gebouw werd door het gouvernement gebruikt voor de Britse krijgsgevangenen. Daar heeft ook de tegenwoordige Britse premier Winston Chttrchil gevangen gezeten en is daaruit ontsnapt.

De Staats-modelschool leidde alleen jonge mannen op voor onderwijzer. Voor de opleiding van meisjes als onderwijzeres werden normaal-klassen ingericht in de Staats-meisjesschool, die meer dan 300 leerlingen telde. In het internaat waren 83 meisjes (in 1898) uit alle delen van de Transvaal. Naast de gewone vakken werd speciale aandacht besteed aan: naaldwerk, hygiène, kunst en muziek. 43 meisjes behaalden de 3e rang onderwijsacte en 40 zouden examen doen, toen de oorlog uitbrak en dit examen geen doorgang vond. Een groot deel van het onderwijs werd lamgeslagen en bij het herstel stond alles onder Engels bewind.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen