Hervormer ook der zeden

Calvinistische Levensstijl II

Naar Geneve.

We zagen dat Calvijn, de grote leraar der kerk, ook een nadere reformatie voorstond in de stad van zijn werkzaamheden. Ik geloof niet, dat we de zgnm. beweging van de Nadere Reformatie, die ook ten onzent een zo gewichtige invloed tot vandaag de dag had, mogen bestempelen als zonder meer een ontaarding van het zuivere Calvinisme. Het zou de moeite lonen, na te gaan hoe we bij Calvijn zelf de instigatie hiertoe vinden. Calvijn liet zich over Geneve niet gunstig uit. Hij gewaagt van , , een verdorven en ongelukkige natie" en , , een wild en gevaarlijk beest". Tekenend is ook de uitdrukking — van iemand anders — dat er in de hel nog meer christelijke liefde heerst dan in Geneve. Afgoderij, gierigheid en hoererij waren wel de meest stuitende zonden, die naar het getuigenis daar meer vegeteerden, dan waar ter wereld. Nergens elders sprak men zoveel kwaad van elkaar en had men zoveel onenigheid. , , Waar is, dat op geen plaats zoveel gevloekt werd als daar". U ziet, dat over de stad, die zo menigmaal in één adem met Calvijn genoemd wordt, geen loffelijke attestaties de ronde deden. Als men Bunyans „Heilige Oorlog" leest heeft men bijna een getrouw relaas voor zich van Calvijn's worsteling om de burgers van zijn stad in het gareel te krijgen. Daarom kan het uiteindelijk resultaat ons alleen maar met een intense bewondering vervullen voor deze geniale reformator. Om uit het uitgezochtste materiaal iets te vervaardigen, vereist zo grote bekwaamheid niet, als wanneer men weerbarstige en ongeschikte grondstoffen ter beschikking heeft. Want Geneve werd toch maar het centrum van de wereldwijde Calvinistische beweging. Het spreekt vanzelf dat de situatie in eigen omgeving niet zó mag zijn, dat de tegenstanders daar de argumenten voor het grijpen hebben om de onhoudbaarheid van de leer middagklaar aan te tonen.

Voor mij heb ik de indruk, dat Geneve iets had van de akelige sfeer in sommige beruchte provinciestadjes. Veten en twisten aan de orde van de dag. Overigens wil ik ook niet uit het oog verliezen, dat het oordeel van vele tijdgenoten en historici behoorlijk partijdig is uitgevallen. Het zal met Geneve ge­weest zijn als het is met de kinderen van de dominee in de gemeente. Domineeskinderen toetst men met zeer speciale normen en bespiedt men met Argusogen. Bovendien kan men bij de consequente doorvoering van de beginselen der Reformatie in het leven van al de dag, de reactie niet uitblijven. Toen wetten en ordinanties kwamen, is de zonde méér geworden, niet alleen omdat het nu als zonde openbaar werd, maar ook omdat de vijandschap bewust voor de dag kwam. Vergeet tenslotte ook niet, hoe de vorst der duisternis alle krachten mobiliseerde om dit werk Gods in de Rhóne-stad te vernietigen of althans afbreuk te doen.

In ieder geval krijgen we een indruk van Calvijn's organisatietalent en zijn bedoeling, wanneer we onderzoek instellen naar de zedelijke omwenteling, door toedoen van Calvijn tot stand gekomen. Als we maar niet zó ver gaan, dat we hieruit aflezen wat nu eigenlijk het Calvinisme is en wil in reincultuur. Dat is onbillijk. , , Het Calvinisme wordt gewoonlijk veel meer beoordeeld naar historische verschijningsvormen en kenmerken, dan naar zijn grondslagen en methode, die van hoofdzakelijk belang zijn ook voor de beoordeling van het Calvinisme zelf. Bij nader onderzoek toch zal blijken, dat het historisch Calvinisme in verschillend opzicht aan deze hoofdzaken niet heeft vastgehouden en is afgegleden". (Prof. Severijn, Geschiedenis der Ethiek). Wat in sterkere mate geldt van het historisch Calvinisme, betreft ook het Calvinisme van Calvijn, als we daaronder ook mogen verstaan de practische leiding aan het leven te Geneve.

Calvinistische levensstijl.

Niet Calvijn's eigen levensstijl is het voorwerp van ons onderzoek. Wel gaan we naar de bronnen en dat zijn voornamelijk toch de geschriften van de Hervormer. Dan blijkt ons aanstonds, dat we hier geen scheiding in absolute zin mogen en kunnen doorvoeren. Telkens zien we, zijn serene persoonlijkheid en integriteit oprijzen. Christus was tijdens Zijn omwandeling op aarde niet zonder meer Leraar van Zijn jongeren en Zijn discipelen waren maar geen leerlingen, studenten zonder meer. Er was een innerlijke levensrelatie. Tussen Christus Jezus en Zijn discipelen een onvergelijkelijke relatie, omdat Hij tegelijk ook hun wijnstok was, waarin ze op geloofsmystieke wijze ingeplant, hun levensgrond vonden. Maar afgeleid en instrumenteel moet toch iedere echte kerkleraar levend en levenoverdragend verbonden zijn met zijn volgelingen. Zulk een leraar was Calvijn. Daarom kunnen we geen abstract vertoog leveren over de christelijke levensstijl, zoals hij die propageerde, zonder telkens hem in de ogen te zien. Hij staat ten volle achter zijn machtig oeuvre.

Emerson, de Amerikaanse filosoof, heeft eens beweerd : , , iemands stijl is de stem van zijn geest". Dat geldt ook iemands levensstijl. Daarin drukt hij uit wat leeft in zijn ziel. De Raad van Geneve huldigde posthuum haar medeburger uitermate door de loffelijke typering : „een karakter van grote majesteit". Dit getuigenis steekt gunstig af bij de vreselijke laster, die uit het pausgezinde kamp werd uitgestrooid. Inderdaad iets majesteitelijks kenmerkt de levenshouding en de gedragingen van Noyons grote zoon.

Het Calvinisme wil niets meer en niets minder zijn dan de zo zuiver mogelijke vertolking van de Heilige Schrift Daarom heeft dr. Kolfhaus zijn beschrijving van Calvijn's zedeleer treffend genoemd : , , Het christelijke leven volgens Johannes Calvijn". Zoals we spreken van het Evangelie naar of volgens Mattheus, Marcus enz., zo wil ook Calvijn in zijn ethiek niets anders naar voren brengen dan naar zijn beste inzicht het leven van een christen in overeenstemming met Gods Woord.

Levensstijl.

Het woord, dat ons in dit artikel nog al eens onder ogen komt is — naar me voorkomt — een nieuweling. Het begrip vanzelfsprekend niet. Althans in literatuur van oudere datum komen we dit woord niet tegen. Kolfhaus in het hierboven aangeduide werk, bezigt het een enkele maal. Waar dit woord of althans deze woordcombinatie vandaan komt ? Is het woord zelf reeds een uiting van een bepaalde levensstijl? Ik zou bijvoorbeeld kunnen denken, dat het een .aesthetische levensbeschouwing verraadt; aan de klauw kent men de leeuw. Ons woordgebruik is niet altoos even argeloos. Over woordkeus en prediking bijvoorbeeld is heus wel iets te zeggen. We moeten waken dat we met een woordeke ook niet een bepaald levensgevoel binnenhalen. Het paard van Troje, al is zo een simpel woordje dan ook maar een speelgoedpaardje.

Stijl is een begrip uit de letterkunde en ook uit de beeldende kunst. Het duidt aan het blijvende eigenaardige van het totale werk. Men definieert: „de karakteristiek vormende, zich herhalende en een eenheid vormende uitdrukkingsmiddelen van een letterkundig werk". Drie gegevens moeten min of meer aanwezig zijn om te spreken van het begrip stijl. Het eigenaardige, het karakteristieke, voorts het blijvende, het telkens weer voorkomende, het zich herhalende en tenslotte ook het totalitaire, de eenheid. 

Stijlloos is het, als we verschillende fragmenten klakkeloos of mechanisch overnemen. Of wanneer we bepaalde stijlen dooreen mengen of van de ene stijl op de andere overspringen van de hak op de tak. Ware stijl vraagt een overeenstemming van innerlijke en uiterlijke bestanddelen. De stijl moet ook kloppen op de wetmatigheden, die in het wezenlijke, in de zaak zelf gelegen zijn.

Het zal ons niet zoveel moeite en voorstellingsvermogen vragen om deze spaarzame gegevens toe te passen voor het begrip dat ons speciaal interesseert, namelijk de levensstijl. Ook hier gaat het er om, dat we in iemands leven ook een zekere vaste lijn ontdekken. Zijn levensvormen mogen geen vermenging zijn van andersoortige elementen. Bovenal moet het totaalbeeld ook iets van gaafheid laten zien. Dit heeft natuurlijk niets te maken met volmaaktheid. Dat ligt op een heel ander vlak. We stellen hier geen perfectionistische eisen. Maar het gaat om het geheel van iemands houding in het leven. Voor de Hervormers waren deze vraagstukken al zeer urgent. Want met de reformatie van de leer der zaligheid moest gepaard gaan een grondige wijziging van de zeden. Anders zouden op de duur de taaie vormen het toch weer winnen met hun oude relaties van het nieuw gewonnen inzicht. Calvijn b.v. had hier ook mee te maken, wanneer men hem meermalen om advies vroeg of het mogelijk was in uiterlijke gehoorzaamheid aan de Roomse ceremoniën toch de nieuwe leer heimeiijk aan te hangen. Calvijn heeft het ontzettende gevaar van deze dubbelzinnige levenshouding onmiddellijk doorzien en ten scherpste zich hiertegen gekant. De Calvinistische, of ruimer, de protestantse leer vroeg ook respectievelijk Calvinistische en protestantse levensvormen.

Of er iets in de Hejlige Schrift staat, waarmee we ons onderwerp kunnen vergelijken of tot op zekere hoogte mee gelijk stellen? Er is in de Galatenbrief wel eens sprake van „op heidense wijze leven" en noodzaken op „joodse wijze" te leven. Zo wil christelijke levensstijl zeggen : op christelijke wijze, leven. Zodra echter met het woord „stijl" een aesthetisch en relativerend element binnensluipt, moeten we onmiddellijk protest aantekenen.

Ik weet niet of het woord levensstijl voor de laatste helft althans, ontleend is aan de letterkunde, dan wel aan de bouwwereld, die beide dit woord in hun taalschat hebben opgeborgen, maar we kunnen met de Heilige Schrift in de hand het allebei waarderen. In het eerste geval gaat het er om „als een levende steen gebouwd te worden op het fundament Jezus Christus", volgens het „bestek van eeuwigheid". In het andere zal het zaak zijn ons te openbaren als , , een leesbare brief van Christus Jezus", die geschreven is in een klare, fijne en gespierde stijl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen