BRIEF VAN MIJN VRIEND UIT MEERSTAD

Zuidstad, 17 November 1954. Beste Jan,

Dezer dagen kreeg ik weer eens in handen het boekje van Groen van Prinsterer , , Het Recht der Hervormde Gezindheid". Je weet, dat hij dit schreef omstreeks 1847 in de tijd, dat het modernisme meer en meer aan invloed ging winnen. Prof. Scholten doceerde in Leiden, prof. Opzoomer in Utrecht. Je zou zo zeggen, dan is het nu wel uit de tijd en het zal voor ons niet veel te betekenen hebben, maar het verrast mij telkens weer, dat ik moet denken ': geldt dit vandaag óok nog niet ? Hij spreekt in het derde hoofdstuk over de kracht en betekenis van een evangelisch formulier. Hij vindt, dat de christenen dier dagen zich moeten beroepen op de formulieren om te bewijzen, dat hetgeen zij belijden de 'belijdenis van de Kerk is. Hij betoogt dan, dat 't synodaal regime van die dagen geen verandering in de formulieren mag aanbrengen, omdat zij bij de instelling tot handhaving der leer verplicht werd en niet tot wijziging of ondermijning. Maar dit regime is niet meer. Maar ook aan deze mogelijkheid heeft Groen gedacht.

Stel dat, zo zegt hij, met opheffing van een in het welbehagen van het gouvernement geworteld synodaal beheer, een vertegenwoordiging der kerk uit de boezem der gemeente werd gevormd en saamgeroepen : zal zodanige synode, om haar rechtmatiger oorsprong met een pennestreek, het gezag der symbolische schriften kunnen doen ophouden; zal haar goedvinden te weeg brengen dat samenstemming met de formulieren, dat aanneming der waarheden, welke daarin uitgedrukt zijn, niet langer het kenmerk zij van de Nederlandse Hervormde Kerk ?

Velen, indien onmiddellijk antwoord verlangd werd, zouden, ik twijfel er niet aan, dit niet durven ontkennen. De wanbegrippen omtrent de staat hebben op de beschouwing van de kerk grote invloed gehad. Velen zien ook in de kerk de verwezenlijking van een soort van Contrat Social ; een vereniging van vrije en gelijke lidmaten, welke, door meerderheid van wettig verkozen representanten, naar goedvinden verschilpunten uitmaakt en over rechten beschikt. Zij zouden ten antwoord geven: wij onderstellen bij een wettige vertegenwoordiging der kerk de mogelijkheid van zodanige overmoed niet; maar, indien echter dit overmoedig bestaan plaats had, wij zouden de toepasselijkheid der spreuk , , hard is de wet, maar het is een wet", moeten erkennen ; het geschil zou beslist zijn in het hoogste ressort; de uitspraak zou kracht van gewijsde bezitten.

Groen acht dat de juistheid dezer opvatting, zelfs uit zodanig standpunt, kan worden ontkend. De Representant is gebondenj aan al wat voortvloeit uit de aard der zending die hem opgedragen werd. Zou de natie tot onderwerping verplicht zijn, wanneer de vertegenwoordiging de vorstelijke zetel omverwierp, wanneer zij de grondwet te niet deed, wanneer zij het vaderland aan de vijanden verried en verkocht ? Zou een lastgever gehouden zijn ter goedkeuring van hetgeen de zaakwaarnemer, niet volgens, maar tegen de ontvangen last, verricht heeft ?

Doch ook aan deze opmerking heb ik niet genoeg ; omdat ik aan de willekeur evenmin van de meerderheid der gemeente als van de meerderheid der synode hulde bewijs.

Verbeeldt u dat, bij meerderheid of met algemene stemmen ener kerkvergadering of der ganse gemeente, de losbandigheid werd bestendigd die thans in de Nederlandse kerk geduld wordt: verkondiging dat men om de verdiensten van de Zaligmaker behouden wordt van het verderf, maar ook dat de oorzaak der rechtvaardiging niet in Christus' gerechtigheid ligt ; verkondiging dat Christus God is boven allen te prijzen in der eeuwigheid, maar ook dat dit afgoderij is ; verkondiging dat de Vader met de Zoon en de Heilige Geest als een enig God aangebeden wordt, maar ook dat dit een verwerpelijk driegodendom is ; verkondiging dat de Heiland door zijns zelfs offerande aan Gods gerechtigheid voldaan heeft, maar ook dat dit een mensonterende leer en bloedtheologie is ; verkondiging dat de apostelen in de voordracht der zaligmakende waarheid niet hebben gedwaald, maar ook dat dit apostelvergoding is ; verkondiging dat de bijbel, Gods Woord, aanspraak op onvoorwaardelijk geloof heeft, maar ook dat dit bijbeldienst is ; wat dunkt u, zou men aldus aan de Ned. Hervormde Kerk al wat tot haar wezen behoort kunnen ontnemen, en tevens verklaren dat zij de Ned. Hervormde Kerk blijft ; zou men wellicht, terwijl men haar vernietigt, mogen beweren, dat men haar, door deze vernietiging zelve, herstelt en behoudt?

Niet alzo. — Wil men de kerk een kerkgenootschap noemen, het aanzijn en de voortduring ook van een genootschap is met 't doel, waarvoor, met de voorwaarden waarop het aangegaan werd, in onafscheidelijk verband. Het doel en de voorwaarden ener kerkvereniging lopen uit op de verkondiging der leer welke zij, van de beginne af, als band der gemeente en als grondslag der godsdienstoefening, belijdt. Neem de leer weg : dezelfde personen gedeeltelijk of allen, kunnen, met aanneming van andere begrippen, een nieuwe kerk stichten ; doch, al behield men de vorige vorm, waar het. wezen van het kerkgeloof veranderd is, is er geen eenzelvigheid van de kerk meer.

Niet alzo. — De kerk is niet een verzameling van individuen wier veranderbaar gevoelen haar geloof naar de velerlei bochten ener publieke opinie van jaar en dag wijzigt en verbuigt. Zij is een persona moralis, door het geloof waarvan zij belijdenis aflegt, gevormd en bezield. Bepaal dat voortaan het lasteren zowel als 't aanbidden van de enige Naam die ons ter zaligheid gegeven is, in de Ned. Hervormde Kerk plaats heibben mag, en haar levensbeginsel valt weg. Ook de kerk kan haar persoonlijkheid niet afschudden, zonder een zelfmoord te begaan.

Niet alzo. — De Ned. Hervormde Kerk is geen instelling der mensen ; zij is een kerk van Christus ; de voortzetting en uitbreiding op Nederlandse bodem van de algemene Christelijke kerk ; zij is het, niet omdat zij de formulieren aanneemt, maar omdat zij, op grond der Heilige Schrift, de waarheden aanneemt, waarvan zij, overeenkomstig de formulieren, met ingenomenheid der overtuiging en de blijmoedigheid der hoop in leer en leven getuigenis geeft. De formulieren zijn het bewijs en teken dat de Ned. Hervormde Kerk een Christelijke kerk is ; dat zich ook in haar de algemene apostolische kerk geopenbaard heeft.

Groen meent, dat in zijn dagen de hoofdzaak en het wezen der formulieren wordt aangetast. Hij zegt: Door langdurige en m.enigvuldige ervaring is het bekend dat men niet enkel buiten, maar in de kerk op velerlei wijs de ingeving der Heilige Schrift, de Godheid des Heeren, het persoonlijk bestaan van de Heilige Geest, de erfzonde, het aanzijn van de Boze, de vergeving door het bloed des kruises wegredeneert Christus tot een geschapen wezen verlaagt, het denkbeeld van een schuldbetalend sterven, rustpunt der christelijke hoop, bespot; de apostelen als feilbaar beschouwt ; en, met verwerping van al wat aan de bedorven rede mishaagt, zich zelven als keurmeesteren opwerpt van hetgeen Godewaardig in de Heilige Schrift is.

Ik ga deze brief eindigen, maar niet zonder je een vraag ter overweging voor te leggen. In hoeverre kan dit vandaag ook nog Groen worden nagezegd of leven we in een zo gezonde kerk, dat we Groen niet meer na mogen spreken ?

Denk er maar eens over na. Het is wel de moeite waard !

Met hartelijke groeten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen