TOT GROTE SCHADE

Wij bepaalden de aandacht bij de moderne mens en wie, zich daarvan rekenschap geeft, zal kunnen ontdekken, dat de moderne „cultuur ontwikkeling" niet zonder schadelijke uitwerking op de moderne mens kan blijven.

Denk u eens in, hoevele mensen in de moderne fabrieken een hoogst eentonige arbeid verrichten en op een schier werktuigelijke wijze. Zij zijn welhaast ingebouwd in het machinaal systeem. De machine begint te heersen over zijn maker en hoemeer wij ons bestaan techniseren, hoemeer wij slaven zullen worden van onze eigen vindingen.

Van de oorsprong af beschouwd, kan men het gereedschap als verlengstuk van onze ledematen zien en zolang dat niet verder gaat, blijven wij ons gereedschap ook wel meester.

Deze grens is echter reeds lang overschreden. Onze techniek gaat veel verder dan dat zij juist zou gewaardeerd worden met de zoeven genoemde kwalificatie.

De moderne rekenmachines zou men nog bij een verlengstuk van de hersenen kunnen vergelijken, doch zij rekenen met een snelheid, welke het menselijk vermogen verre te boven gaat.

Hoe snel ook ons menselijk denken moge zijn, het blijft achter bij de eisen, die b.v. het toesturen van de snelste vliegtuigen aan de piloot zou stellen, zodat ook de piloot door een technische apparatuur moet worden vervangen. Een klein voorbeeldje om aan te tonen, dat de mens zich zelf voorbijstreeft. En inderdaad moet men bewondering hebben voor de menselijke kunst en wetenschap, welke in staat zijn om zo diep in te dringen in de geheimenissen der schepping en meer nog voor de Schepper, die de wereld als een machtig wonderwerk heeft geschapen en de mens met zulke gaven heeft toegerust.

Helaas wordt dit al te zeer miskend en matigt de mens zich vaak al te veel aan. En wij zijn er zeker van, dat hij niet onder de macht van zijn technisch bedrijf zou komen, als hij werd geleid door de vreze Gods en voor Hem de knie boog.

Doch nu is het vaak zo geheel anders, hoewel wijl tot voorzichtigheid worden vermaand met ons oordeel, Want er zijn ook plaatsen, die in het proces van de industrialisatie der laatste eeuw opgenomen, trouw zijn gebleven aan het geloof. In Amerika, dat toch ook wel zijn deel heeft in de moderne ontwikkeling, loopt het procent dergenen, die met de kerk niets meer van doen wensen te hebben, in belangrijke mate terug.

Een en ander neemt niet weg, dat er in de arbeid grote veranderingen zijn opgetreden, die niet zonder invloed op de arbeider kunnen blijven en wel inzonderheid zijn innerlijk leven, zijn ziel, moeten aanranden.

Wij hebben het oog op de mechanisatie en de specialisering van de arbeid in vele fabrieken en ook op kantoren. 

Talloos vele mensen, die in fabriek en kantoor werkzaam zijn, doen dag aan dag bepaalde speciale werkzaamheden, zonder ooit iets geheels, een geheel werkstuk, voort te brengen, of zonder ook het geheel van het werk, waaraan zij deelnamen, te kunnen overzien.

Het is voornamelijk de specialisering, waarop wij het oog hebben en welke in onze dagen wordt voortgezet over de gehele linie, in allerlei soort van arbeidsverdeling en ook in de beoefening der wetenschap.

Algemeen is dan ook het oordeel van de mensen] die zich met deze materie bezighouden en de moderne mens bestuderen, dat de doorgevoerde specialisering schadelijke gevolgen moet hebiben voor het Innerlijke leven. En wij geloven, dat dit juist is.

Er is toch een onmiddellijk verband tussen de wereld, waarin wij leven, en ons bewustzijn. Die wereld weerspiegelt zich in ons binnenste en zij neemt daarin niet alleen gestalte aan, maar die gestalte blijft bij ons. Zij kan weggedrongen worden door andere dingen, die wij ervaren, maar de herinnering leert, dat voorstellingen toch op één of andere manier bewaard blijven bij ons.

Vergelijk nu bij uzelf een mens, die in een schone, vreedzame omgeving woont en zijn akker bebouwt, zijn vee verzorgt, enz., met de man, die zijn eentonig en geestdodend werk verricht aan de lopende band tussen de machines ? Denk u eens in, wat dat voor het innerlijk leven moet betekenen; De eerste doet zijn werk onder de uitgestrekte hemelkoepel, bepaalt zijn arbeid naar de ordeningen des hemels, naar de weersgesteldheid en de gesteldheid van de bodem, m.a.w. in voortdurende aanraking met de schepping.

En de tweede ?

Die leeft tussen staal en beton en is één van de velen, die een machinale arbeid verrichten, verlangend naar het uur, waarop de sirene loeiend het einde aankondigt, althans voor deze dag.

Vraag uzelf eens af, hoe groot verschil deze mensen van binnen moeten vertonen. Hoe moet de wereld van deze laatste uiteenvallen, en hoe klein is het gangetje, waarin hij zich beweegt ?

Welk een armoede moet het deel worden van mensen, die lang onder zulke omstandigheden verkeren en wat moet er van de saamleving worden, welke voor een belangrijk deel bestaat uit mensen, die aan zulk een innerlijke verarming zijn overgeleverd ?

Stel u een moderne wereldstad voor, waarin het merendeel harer bewoners meer of minder onder dergelijke deprimerende en geestdodende omstandigheden voortgedreven wordt in de jacht van onze tijd !

Men kan begrijpen, dat zulke voortgedrevenen hijgen naar ontspanning, welke ze doet vergeten de ledigheid, eentonigheid, het gedreun van de arbeid en gevoelens van angst en onzekerheid, welke hen besluipen.

Aan de andere kant kan tegenover deze verenging worden opgemerkt, dat de moderne verkeersmiddelen een veel grotere levensruimte aan de mens ter beschikking stellen.

Reizen, die vroeger weken en maanden kostten, kan men thans in uren volbrengen. De zakenman te Amsterdam kan telefonisch spreken met zijn collega in Amerika of Zuid-Afrika. Een redevoering te Washington kan worden beluisterd over de gehele aarde. De wereld, waarin onze vaderen leefden, kan worden vergeleken bij de onze als de kleine wereld van het kind bij die van de volwassene, heeft iemand gezegd. En hij heeft gelijk.

Welk een uitbreiding van beweging en belangstelling en welk een veelheid van mogelijkheden heeft zich door de moderne verkeersmiddelen geopend.

Men zou zo oppervlakkig onderstellen, dat het alles winst is voor de moderne mens en toch — kan men: met zekerheid aannemen, dat tegenover alles, wat men als winst wil laten gelden, een groot verlies staat. De uitbreiding in de breedte, betekent geen verdieping van ons leven, maar gaat ten koste van de diepte.

Vooreerst brengt de rijkdom van mogelijkheden, waarop werd gewezen, een versnelling van tempo mede, waardoor ons wordt belet ons genoegzaam rekenschap van de dingen te geven en deze in de diepte te peilen. Gelijk in een sneltrein de wisselende landschappen aan ons oog voorbij vliegen, wordt ons leven een vlucht van oppervlakkige indrukken. En daarom verliezen niet alleen de dingen aan diepte, maar ook de mensen. Heel ons leven wordt een jacht en wij komen iedere dag tijd tekort.

Dit wordt niet alleen vermoeiend en vraagt zoveel van ons zenuwgestel, dat velen daarvan de schadelijke gevolgen ondervinden, maar wie zal de schade tekenen, welke de moderne mens aan zijn ziel lijdt ?

Het lijkt toch werkelijk op een jacht, die de ganse wereld wil winnen — en de vrees is niet denkbeeldig, dat dit ten koste gaat van zijn zedelijke en geestelijke roeping en van zijn eeuwig behoud.

Daarom is het een voorrecht, als wij ons in deze jacht niet verliezen, omdat het licht van Gods Woord over ons leven is heengegaan om onze ziel op te heffen boven deze vergankelijke dingen uit en te richten op de dingen, die des Geestes Gods zijn.

Alleen het geloof in de Christus der Schriften kan ons temidden van de vervlakking bewaren voor de gevaren, die ons meer dan ooit bedreigen. Immers het geloof overwint de wereld. En dat is het, wat wij nodig hebben, om staande te blijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen