Boekbespreking

Dr. R. Schippers. De Gereformeerde Zede.

Uitgave : J. H. Kok N.V., Kampen. Prijs ƒ 7.90. Geb. in stempelband.

Een vlot geschreven boek en een knap stuk werk. Eigenlijk hier en daar wel wat al te vlot geschreven. Zó eenvoudig is het geloof ik niet. De auteur wil bepleiten „Nieuwe berinning op de Gereformeerde zede". Wat is Gereformeerde zede ?

Dat is het juist I Volgens de schrijver is dit een zeer bewegelijk begrip. Alle nadruk valt op verschuiving en wisseling.

Dat er verschuiving van zeden, gewoonten en gebruiken is, zal niemand tegen spreken. Ook niet, dat zulks binnen de Christenheid het geval is. Daarmede' is echter de aard der verschuiving nog niet getypeerd.

Er is in dit boek een voortvarendheid, welke aan verschillende hoofdstukken een vaart geeft, die niet altijd overeenstemt met de eis der bezinning, waarvoor dr. S. ons wil stellen. Hij wijst er o.m. op, dat verschuivingen in de theologie kunnen worden aangewezen en in verband daarmede ook in de Gereformeerde zeden. (blz. 28). Daarmede wordt gedoeld op beschouwingen en beoordelingen van Gereformeerde theologen omtrent volkszeden en spelen.

Bijzonderlijk wordt stil gestaan bij de afwijzing van het kaartspel bij de Gereformeerden. Deze afwijzing is — tussen twee haakjes ~ niet eens zo specifiek Gereformeerd, 't Kaartspel vond ook in andere kringen verzet. Mogen wij kaarten of niet ?

Deze vraag wordt gesteld, en wat het spel aangaat, maakt het de indruk van een zeer deskundige behandeling. Velen, die dit lezen, zullen althans niet geweten hebben dat er zóveel verschillende kaartspelen bestaan, hoewel zij een zodanige wetenschap wellicht niet als een bijzondere aanwinst voor onze Gereformeerde ethiek zullen beschouwen. Enfin, men kan thans weten, welke kaartspelen volgens deze voorlichting wèl en welke niet zijn geoorloofd, (blz. 38 v.).

De schrijver erkent, dat er in onze dagen voorbeelden zijn van een geestelijk potverteren. Wij menen, dat wij daarmede reeds gedurende generaties bezig zijn en wij achten dat minstens zo verontrustend als een mededeling van natuurkundige zijde, dat de moderne industrie bezig is onze zuurstof te verteren. Gelukkig wordt volgens dr. S. het noodlottige wat afgewend, omdat de mens op zijn  levensweg door een dynamische normativiteit wordt begeleid. Heel veel vertrouwen schijnt hij daarop echter niet te hebben, want verschillende uitingen kunnen aantonen, dat hij deze begeleiding een stevig handje wenst te helpen. Bij het jeugdvraagstuk is dat zó sterk, dat de dynamiek sneller schijnt te gaan dan de rijpwording der ervaring. De jeugd heeft geen tijd meer om te wachten. 't Is ook al weer logisch. Als het zó snel gaat, heeft de ervaring geen waarde, meer, dan kan men ook wel zonder levenswijsheid alles aanpakken, want het gehele leven wordt dan een gokje. En wie weet ? Dat alles wordt verdedigd met een beroep op een reeks van historische veranderingen, welke één voor één van minder belang zijn dan de zedelijke en geestelijke dingen, waarom het in een verhandeling over de Gereformeerde zede gaat, althans behoort te gaan.

„Het gezin doet het nog altijd", zo wordt de beschouwing over het gezin ingezet, (blz. 54). Terecht wordt gewezen op de veranderingen, die het gezin heeft ondergaan door de verdwijning van de huisindustrie en wat daaraan kan worden toegevoegd. Gezin en maatschappij zijn uit elkaar gegaan, zegt hij. Men kan dat echter ook anders zien, want verschillende kanten van het sociale leven komen in de leden van 't gezin samen aan één tafel, huizen onder één dak. Er is meer, dat wij in deze behandeling node missen om de grote waarde van het gezin te bevestigen en zijn positie te versterken. Gezin als „Consumptiegemeenschap" komt ons ook te mager voor.

„De positie van de vrouw". De ontmanteling van het gezin door de dynamiek der maatschappelijke ontwikkeling opent volgens dr. S. de weg om de positie van de vrouw „meer bijbels verantwoord" te zien. Hij acht, dat aan de normen van het Evangelie geen recht is gedaan.

Dit is ernstig genoeg om aandachtig te luisteren. Indien het gaat over herstel van de rechten der vrouw (blz. 61), is zelfs luisteren niet genoeg, maar moet gestreefd, gehandeld, gestreden worden. En vlug ook, want „de reformatie heeft het in deze niet verder gebracht dan het opnieuw opkomen voor de zuivering van de sexualiteit" en zelfs Calvijn steeg boven zijn tijdgenoten niet uit „in de waardering van de vrouw als de evenknie van de man", zoals de schrijver meent. Voor de bepaling der , , Gereformeerde zede" missen wij hier het allervoornaamste. Paulus wil het onderscheid tussen man en vrouw gehandhaafd  hebben, (blz. 64). Dit is niet onduidelijk. Doch de wijze, waarop Paulus dit onderscheid uitdrukt, is nog al principieel en van centrale betekenis voor de verhouding man—vrouw : , , De man het hoofd der vrouw, gelijk Christus het Hoofd der gemeente". , , Daarom, gelijk de gemeente aan Christus onderdanig is, alzo ook de vrouwen aan hare eigene mannen in alles". (Efeze 5 vs. 23, 24).

Hiervan leest men geen woord in de bladzijden, die gewijd zijn aan de positie der vrouw. Over de verhouding van de jeugd en de oudere generaties werd reeds een opmerking gemaakt in verband met de vliegende vaart van de dynamiek in dit boek. Deze is ongetwijfeld ook een groot deel van de jeugd nog mijlen vooruit.

Genoeg om te kunnen verstaan, dat er ernstige bezwaren kunnen worden aangevoerd tegen de wijze van behandehng. Het Gereformeerde hoofdmoment komt in deze dynamische vlucht der zeden niet tot zijn recht, en indien dit slechts een Gereformeerde eigenwijsheid betrof, welaan, maar hoe staat het met de openbaring der hoogste Wijsheid ? De schrijver zal bij deze vraag wellicht denken aan zijn uitdrukking : „dat ook de Gereformeerden even steigeren" bij zijn karakteristiek van de normativiteit, (blz. 79). Doch hij herleze wat hij schrijft op diezelfde blz. : „Echter is ons verstaan van de waarheid altijd een verstaan in relatie".

Dat is goed en wel. Nog een weinig dieper : het geloof leeft uit de Waarheid Gods en leeft daaruit in de verschillende levensrelaties, zodat die relaties belicht worden vanuit die Waarheid, b.v. de relatie man en vrouw.

Loopt de prediker van de dynamiek geen gevaar om de regel des geloofs in zijn tegengestelde te gaan verkeren, zodat hij de Schrift gaat uitleggen naar de situatie ? Dat dit gevaar niet denkbeeldig is, behoeft niet afzonderlijk aangetoond. In dat opzicht heerst ook veel misverstand. Dr. S. verwijst zelf naar een waarschuwing van K. Barth, om als men meent zich te bevinden in die grenssituatie, of men wel om het Koninkrijk Gods langer gehoorzaam mag zijn aan ouders en overlevering, zich zelf nog eens enkele malen af te vragen, of het werkelijk zo is. (Vgl. bLz. 251). Wiji kennen ook het woord van de Christus : wie vader of moeder liefheeft boven Mij is Mijns niet waardig ; (Matth. 10 vs. 37. Vgl. ook Lukas 14 vs. 26, 27, 33). Trouwens Barth heeft ook aan deze plaatsen gedacht. En deze beschouwingen liggen in een geheel ander vlak dan die over de vraag, of het kaartspel zal worden afgewezen.

Het gaat in 'het leven van elke dag niet zo vaak over de grenssituatie, maar wij zijn altijd schuldig de gehoorzaamheid te brengen, welke God van ons eist. Met deze eis heeft de zede ook te maken, omdat zede altijd iets met zedelijkheid heeft uit te staan. Dat weet dr. S. trouwens ook wel.

Terecht wordt voorts gewezen op de verdeeldheid der Gereformeerden, waardoor ook hun zedevormende kracht gebroken wordt en mogelijk uitgeput, (blz. 163). Kan ook van zedebewarende kracht worden gesproken ?

Wij laten het hierbij. Niet, omdat hetgeen verder volgt over Bijbels en Gereformeerd, de wereld, het amusement, de bioscoop, het toneel, het probleem der zedelijkheid en nog veel meer, dat onze belangstelling waard is. Het wordt echter te veel en kan beter tot zijn recht komen in afzonderlijke behandeling, met name wat betreft de hier gevolgde methode en de principiële zijde van het vraagstuk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen