Terugblik over tien jaar

II.

Reeds vele jaren was er ontevredenheid over de gang van zaken in de Ned. Hervormde Kerk. De gehele 19de eeuw is in de geschiedenis van deze kerk een doorlopend verhaal van bezwaren tegen de gang van zaken. We kunnen er in dit verband natuurlijk niet aan denken dit nader uiteen te zetten. De 20e eeuw gaf ons te zien de pogingen van „Kerkherstel" en van „Kerkopbouw", om tot een oplossing van de bezwaren te komen. Ondanks de gebrekkige organisatie begon de kerk in de bezettingstijd haar woord te spreken, vaak in gemeenschap met andere kerken. Na de bevrijding trok het drietal prof. Banning, prof. Kraemer en dr. Gravemeijer het land door om op te wekken tot het verkrijgen van de eenheid. De Kerk moest weer kunnen spreken, de kerk mocht geen hotelkerk meer zijn, door gemeenschappelijk gesprek moesten de tegenstellingen en verschillen overwonnen worden. Het is niet toevallig, dat we de eerste twee namen ook reeds aantroffen onder het manifest der N.V.B. Hier werd dus een geestelijke doorbraak van de oude tegenstelling orthodox-vrijzinnig gepropageerd. Dr. Gravemeijer zei bij het opstellen der Kerkorde : , , De gehele lading moet mee". Het gevolg is geweest, dat de vrijzinnigen allerwegen worden ingeschakeld, dat men doet alsof er geen richtingen meer zijn maar modaliteiten. De gevormde eenheid is kunstmatig, maar toch heeft men het er ver in gebracht.

Laat ik het met de woorden van dr. Berkhof mogen weergeven :

, , Nu is de hegemonie in de Hervormde Kerk toegevallen aan een — onder het teken van Gunning en Hoedemaker voltrokken — synthese van ethische en confessionale mentaliteit, die wij in het vervolg als , , middenorthodoxie" ' willen aan duiden en die wij zien als voortzetting en uitbloei van een geloofshouding die tot in de eerste periode der reformatie teruggaat.

De grote vraag is nu : zal deze middenorthodoxie het probleem der Hervormde Kerk beter weten op te lossen dan de beide andere groeperingen hebben gedaan ? Het kan schijnen, dat dit al geen vraag meer is. Zij heeft de leiding, zij weet wat zij wil. Een groot deel der vrijzinnigheid en een klein deel dergenen die zich tot de Gereformeerde Bond rekenen, zijn bereid haar te steunen. Haar tegenstanders brengen geen constructief programma op. Een indrukwekkende kerkorde is tot stand gekomen. Op velerlei gebied geeft de Hervormde Kerk een eigen geluid. Hét heeft er alle schijn van, dat het grondprobleem der Hervormde Kerk in wezen is opgelost en dat straks ook de laatste oppositie in de schaduw van artikel X der kerkorde te ruste zal gaan". •,

Ik heb nog wel enige bezwaren tegen deize omschrijving en in het bijzonder lijkt me de laatste zinsnede wat al te opjtimistisch. Het moge misschien wel mogelijk zijn deze opposanten uit de kerk te verdrijven, maar overigens zal het niet meevallen hen het zwijgen op te leggen. Doodzwijgen gaat natuurlijk gemakkelijk genoeg.

Welke theologen hebben hun stempel gezet op de midden-orthodoxie. Dat vertelt ons dr. Berkhof ook : , , Maar naast Barth zijn vele anderen te noemen : de jonge Luther (vooral zijn coimmentaar op de Romeinenbrief), Pascal, Kierkegaard, de Blumhardts, Gunning, Dostojewski, voor Nederland: Noordmans, en vooral : , , Kohlbrugge".

Hierboven is ons reeds verteld, dat we de middenorthodoxie moeten heschouwen als nazaten van Arminius.

Het is dus nu zo, dat deze middenorthodoxie de bovendrijvende factie is in de N. H. Kerk en het daar voor het zeggen heeft. Dit kan ook iedereen duidelijk zijn, die de Hervormde kerkelijke pers leest en die eens nagaat, wat er in de loop van de jaren van de Synode is uitgegaan. Daar zit een bepaalde beschouwing, een bepaalde theologie achter, die zich beter acht dan wat ik nu maar zal noemen de traditionele Gereformeerde theologie, die theologie, die zich nog houdt aan de Schrift en de Belijdenis.

Dit heeft tengevolge, dat de stukken, uitgaande van de Synode eenzelfde type vertonen, dat we simplistisch wel eens noemen de methode van in- en uitpraten, hetwelk ik geneigd ben te noemen de - methode van de tweeslachtigheid, de methode van ja en neen.

Wat heeft deze beschouwingswijze of misschien kan ik het nog duidelijker zeggen deze levens- en wereldbeschouwing ons in de afgelopen jaren opgeleverd ?

In een van de eerste samenkomsten der Generale Synode werd min of meer bij verrassing de uitspraak gedaan, dat zij een voorstander was van een algemene omroep in de radiowereld. Toen bleek reeds een zekere aversie tegen de chr. omroep, die echter zeker niet door alle synodeleden gedeeld werd, maar ik geloof, dat men nog wat in slaap was.

We hebben gehad een uitspraak over oorlog en vrede, verdediging des lands is niet af te keuren, maar degene, die in het geloof dienst weigert, is ook nog een braaf man.

De Heilige Schrift kan wel Gods Woord worden, maar is het niet. Ze is wel onfeilbaar, maar er kunnen toch wel fouten in zitten. Er staan veel woorden in de H. Schrift, die tijdgebonden zijn en daarom niet normatief zijn. Wie bepaalt dit ? Wel de exegeet in kwestie natuurlijk. Ruimte moet er zijn voor bijbelcritiek, maar natuurlijk alleen voor gelovige bijbelcritiek.

Je kunt je kinderen naar een christelijke school zenden, maar een openbare sdhool met 'n beetje godsdienstonderwijs is ook wel goed. De Synode vond de chr. School in Hardegarijp niet nodig, ze is er toch gekomen, dank zij de strijd der vaderen in de vorige eeuw. De chr. school moet vooral oppassen niet teveel uit te gaan van de traditionele Gereformeerde theologie, want dan zitten er teveel , , usanties en tradities" in, die de middenorthodoxie niet meer wenst te aanvaarden.

Ik hoop, dat dit nu duidelijk is, dat het hier gaat om verschillende visie, om verschillende levens- en wereldbeschouwing. Het gaat hier om de tegenstelling : visie vanuit de traditionele Gereformeerde gedachtenwereld of de gedachtenwereld der nieuwe theologie.

Voor de radio werd al toegegeven of erkend, dat ook achter het jongste mandement een bepaalde visie, een bepaalde theologie schuilt. Bij de beoordeling van dit document is het van het allereerste belang dit helder in te zien. Indien men dit vergeet loopt men gevaar zijn eigen meer positieve overtuiging in dit document bevestigd te zien, of trekt men meer positieve conclusies dan verantwoord of bedoeld is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen