CHRISTEN ZIJN

in de Nederlandse samenleving

I.

Onder deze titel verscheen een Herderlijk Schrijven van de Genenrale Synode der Ned. Hervormde Kerk, waarin de Synode haar bijdrage wil leveren in de bezinning op de positie van de Kerk der Reformatie in het openbare leven. Die bezinning is wel zéér noodzakelijk, waar allerlei vragen op dit gebied ons volk, ook ons kerkvolk, verontrusten.

Wij denken dan vanzelf aan het Mandement der R.K. bisschoppen, dat ongeveer een jaar geleden werd gepubliceerd en waarin de R. Katholieken nogal krachtig en duidelijk werden opgeroepen, trouw te blijven aan de eigen R.K. organisaties en zich dus niet aan te sluiten bij N.V.V. of P.v.d.A.

Dit Mandement heeft veel beroering gewekt en de discussie, ook de twist, er over is nog lang niet gestild. De reacties van Hervormde zijde waren heel verschillend. De één achtte dit een aantasting van de democratie en van de gewetensvrijheid; de ander wenste, dat ook de Synode "een zo krachtig geluid zou laten horen tegen de opdringende invloed van het socialisme."

Het verschijnen van dit Herderlijk Schrijven hangt met dit Mandement wel samen maar is er toch niet direct een antwoord op. 't Wil zelfstandig leiding geven in de vraag, hoe wij ons Christen-zijn in de huidige samenleving het beste zullen kunnen realiseren. Wij mogen wel beginnen met hier onze blijdschap over uit te spreken, er is zoveel verwarring en onzekerheid, dat bezinning op deze vraagstukken dringend geboden is. Wij kunnen het ook ten volle als de taak van de Kerk zien, hierin haar woord te spreken. Te lang heeft de Kerk onder liberale of poëtische invloed zich buiten de maatschappelijke vragen gehouden en het sociale leven overgelaten aan haar eigen , krachten en ontwikkeling. Dat heeft  veel kwaad gedaan, ook veel kwaad bloed gezet. Als deze vragen 50 of 80 jaar eerder in de Kerk aan de orde gekomen waren, zou misschien het proces der ontkerstening onder de arbeidersklasse zich niet zo snel voltrokken hebben, als nu het geval geweest is. Dat is spijtig, maar dat verklaart in elk geval onze dankbaarheid voor het verschijnen van dit Herderlijk Schrijven, nog afgedacht van de concrete inhoud. Wij stellen er prijs op, dit te zeggen, voordat wij onze bezwaren tegen dit Synodale Schrijven formuleren. Men moet niet de indruk krijgen, dat wij het afwijzen, alleen al omdat het toch maar van de Synode komt.

Het lijkt mij het beste nu allereerst een overzicht te geven van de inhoud van dit Herderlijk Schrijven. Het biedt na een inleiding vijf hoofdstukken :

1. Kerk en cultuur.

Daarin wordt allereerst gevraagd wat het voor ons in deze tijd betekent Christen te zijn. Dat is het zich voegen onder de heerschappij van Christus en niet het hebben van de één of andere Christelijke levens- en wereldbeschouwing. De Synode maakt een vrij scherp onderscheid tussen het geloof en een bepaalde beschouwing. Wij komen daar later nog wel op terug.

Christenen zijn anders dan de wereld, dat zijn ze door Gods genade. Dat anders-zijn betekent niet, dat ze zich van de wereld zullen isoleren, maar dat ze in de wereld zullen staan. De Synode spreekt over solidariteit : wij moeten staan naast de mens van vandaag, die — volgens dit schrijven — angstig is en lijdt aan het bestaan. De Synode spreekt haar afkeuring uit voor diegenen, die de antithese als algemeen-geldend beginsel zouden willen doorvoeren. Ons eerste en eigenlijke milieu is de gemeente van Christus, maar deze Kerk is in haar apostolaat gericht op de wereld en haar cultuur. De taak is thans toch wel bij uitstek te waken en te strijden voor wat de Synode noemt „een leefbaar bestaan". Deze arbeid vraagt niet om bepaalde Christelijke organisaties, maar moet door de Kerk zelf worden ter hand genomen. Het geloof zal tot bepaalde opvattingen en gedragingen leiden, maar die mogen niet als algemeen-geldend aan een ander worden opgelegd. De één zal de consequenties van zijn geloof anders zien dan een ander ; die vrijheid moet aan ieder gelaten worden.

2. Kerk en Staat.

De Staat is een instelling Gods en zij richt zich op het mens-zijn op deze aarde. De Kerkstaat, zowel als de Staatskerk, worden afgewezen. De politieke partijen zijn de vorm, waarin wij onze politieke verantwoordelijkheid uitdrukken. Over de keuze daarvan bestaat een diepgaand verschil van mening. Ieder zal de zaak van zijn partij moeten toetsen aan de zaak van het Rijk Gods en zich moeten afvragen, waar hij dit Rijk Gods het vruchtbaarst zal kunnen dienen. De Kerk acht de democratische staatsvorm van groot belang. Daarin wordt de vrijheid 't beste gewaarborgd. Daarom zal zij de humanisten niets in de weg mogen leggen, . als zij een eigen plaats vragen voor hun zorg aan de mens in de strijdkrachten en op andere plaatsen in de samenleving. Wie ter zake kundig Is, merkt, dat de Synode hier een zeer actueel punt aansnijdt.

Ten aanzien van de partijkeuze zal de Kerk geen heerschappij over de gewetens uitoefenen, 't Kan zijn, dat de vergaderingen der Kerk voor een bepaalde partij moeten waarschuwen, maar dat geval doet zich thans niet voor. En dan volgt de zin, die wel heel wat stof tot discussie uit zal lokken en die wij daarom maar vast volledig citeren: , , zou een partij in dit tijdsgewricht in Nederland de keuze te haren gunste willen voorstellen, als in uitsluitende zin de keuze, voor God en Christus, dan zou deze voorstelling door de Kerk moeten worden gebrandmerkt als een ijdel gebruik van 's Heeren Naam in de zin van het derde gebod", (pag. 22). Het is geen wonder, dat liberale en socialistische couranten over deze opmerking hun vreugde hebben uitgesproken. De Synode vervolgt: het doen van de wil Gods in deze tijd in Nederland is niet te vereenzelvigen met de practijk van één onzer democratische partijen. Als men dat wél doet, noemt de Synode dat: zonde. Men mag dus niet zeggen : Christelijke politiek en vakbeweging is eis Gods : dat zou zonde zijn tegen het derde gebod.

3. Kerk en Maatschappij.

Het gaat om een , , verantwoordelijke maatschappij". Er is onder ons geen eenstemmigheid over de organisatorische vorm, die deze verantwoordelijkheid zal moeten krijgen. In de vorige eeuw werden op verschillend gebied Christelijke organisaties gevormd. De geestelijke motieven daarvoor kan de Synode begrijpen en billijken. De vraag is alleen, of wij nu nog dezelfde beslissing zullen moeten nemen. Dat betwijfelt de Synode ; ze ziet het gevaar der verzuiling en der neutrale Staat. Daartegen moet de Synode nadrukkelijk waarschuwen. Men zal van geval tot geval moeten beslissen of men een , , algemene" of een , .bijzondere" organisatie kiest. En de Synode ziet het als haar taak ook de „afgrenzingen der Christelijkheid te doorbreken" (pag. 31), zulks ten bate van de solidariteit.

4. Hetzelfde geldt ook voor volkerenwereld en oecumene.

5. Tenslotte wordt gesproken over de verwachting, n.l. van de vernieuwde aarde, die de Christen kracht geeft om naast de zuchtende en strijdende mens te staan.

Dit schrijven werd in de Synodevergadering van 29 Maart j.l. met 5 stemmen tegen aanvaard.

Wat ik u in dit artikel voorzet, is wat moeilijk geworden, maar dat komt omdat het een samenvatting is van een schrijven, dat veel gedachten bevat en daarbij niet uitmunt door helderheid. De volgende keer hoop ik dan bij enkele punten de vinger te leggen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen