II MODERNE ARBEIDSPROBLEMEN

(Buiten verantwoordelijkheid der Redactie)

In het artikel in , , De Waarheidsvriend" ben ik uitvoerig ingegaan op het onvermijdelijkheidsgeloof van Banning.

Onvermijdelijk is voor Banning, dat er een ver doorgevoerde arbeidsverdeling moet zijn, onvermijdelijk is het totaal gedifferentieerde lopende bandwerk, waarbij het werk wetenschappelijk berekend, in de kleinste arbeidshandelingen verdeeld is en waarbij de arbeider gedwongen wordt om deze handeling steeds maar weer op dezelfde wijze uit te voeren. Dat hierbij de arbeider maar voor een zeer klein deel van zijn capaciteijten belast is, is geen bezwaar. Dat deze man de zin van z'n arbeid uit het oog verliest, is geen bezwaar, want deze zin kent Banning óok niet. De arbeider werkt toch mee aan het comfort van de gemeenschap en hij verdient er zijn geld mee om zelf te kunnen leven. Om aan de bezwaren dan zoveel mogelijk tegemoet te komen, moet de arbeidsduur zo kort mogelijk gemaakt en deze oplossing in de vrije tijdsbesteding gezocht worden.

Duidelijk zien we ook hier weer het gevolg van het gesloten houden van de Bijbel.

Zoals ik reeds in , , De Waarheidsvriend" schreef, we geloven niet in het onvermijdelijke. Ik ben ervan overtuigd dat de christen nooit in het onvermijdelijike mag geloven. We willen echter ook positief een oplossing wijzen.

Eerst wil ik echter nog even ingaan op de gevolgen van de ontsporing bij Banning. In het boven geschetste lopende handwerk wordt de verantwoordelijkheid van de mens zoveel mogelijk uitgeschakeld. De arbeider kan slechts maar de van tevoren voor hem uitgegedachte arbeidshandeling volvoeren. Toch leert de Bijbel ons dat de mens met de talenten, de gaven, die hij ontvangen heeft, zal moeten woekeren. Hij zal deze gaven ten volle moeten gebruiken en voor God verantwoording moeten afleggen wat hij er mee gedaan heeft: Maar deze ontplooiing wordt hem ontnomen, ja, zelfs het op een eigen wijze de arbeidshandelingen verrichten, wordt onmogelijk gemaakt.

Ik hoop, dat we hier de moeilijkheid gevoelen. Een moeilijkheid, die ook bij het uitvoeren van de plarming geregeld weer terug zal komen.

Totaal uit het oog verloren is hier ook de roeping, die de mens heeft tot arbeiden. De scheppingsopdracht tot het uitbouwen van de schepping, tot het volvoeren van de cultuurtaak. De arbeid is bij Banning tot een noodzakelijk kwaad geworden en de oplossing moet dan maar gedeeltelijk gezocht worden in een zo nuttig mogelijke besteding van de vrije tijd.

Hier komt echter nog een zeer belangrijke zaak bij. In het arbeidsproces wordt dan ook geen gebruik meer gemaakt van de capaciteiten en initiatieven van zeer vele aan dit proces deelnemende mensen. Moedwillig worden deze uitgeschakeld ; toch zal dit nadelig moeten werken aan de opbrengst van de productie.

Een oplossing is mogelijk. We zullen de arbeidshandelingen, die de arbeider moet volvoeren, minder moeten differentiëren, niet meer zó, dat de arbeider zich aan moet passen aan het werk, maar het werk zó indelen dat het aangepast is aan de mens die het moet verrichten. We zullen een combinatie van verschillende taken moeten vinden. In plaats van differentiatie van arbeidshandelingen, waarbij de arbeider zich moet aanpassen, moeten we komen tot een integratie daarvan. Deze mensen moeten weer leren om verantwoordelijkheid te dragen ; zelfs met het gevaar op de achtergrond, dat er iets mis kan gaan. De arbeider moet inzicht gegeven worden in de gang van het productieproces. De mogelijkheden, die de arbeider in zich heeft, moeten gebruikt worden. Van boven uit het bedrijf moet men gaan leren om te luisteren naar de arbeider in het bedrijf, inplaats van hem alle handelingen, die men wetenschappelijk berekend heeft, voor te kauwen en nauwkeurig op te laten volgen. Dit alles móét mogelijk zijn. Dit geheel mag ons misschien wonderlijk in de oren klinken, maar laten we dan niet vergeten, dat men er in Amerika steeds meer toe overgaat en er verbluffende resultaten mee bereikt.

Prof. Friedmann, een zeer bekend Frans socioloog, hangt in zijn boek „Oú va Ie travail humain" deze zelfde onvermijdelijkheidsgedachte aan als Banning. Hij is van mening dat enerzijds de arbeid en de arbeidsomstandigheden zó ingericht moeten worden, dat de mens zijn vormende en scheppende eigenschappen kan ontplooien, en anderzijds moet de nu eenmaal onvermijdelijke totaal gedifferentieerde arbeid in die richting bevorderd worden, dat de arbeider deze helemaal onbewust kan verrichten.

Het verschrikkelijke feit, dat deze mensen in hun arbeidshandelingen dus geheel een onderdeel van de machine zouden worden, zonder enkele vrijheid, zou dan maar aanvaard moeten worden. Op deze wijze kan men dan de mens die deze arbeid verricht, nog de gelegenheid geven om zich op een andere wijze te ontwikkelen, daar zijn gedachten dan totaal losstaan van het werk. Dit hangt nauw samen met Friedemann's gedachte over de zin van de arbeid; n.l. dat men de mens in zijn werk de gelegenheid moet geven om zich sociaal, moreel en intellectueel te ontwikkelen. Ook hier is dus weer de zin van de arbeid niet op God gericht, maar op de mens. In het voorgaande hebben we hier reeds voldoende over gezeigd.

't Merkwaardige is echter, dat Friedmann deze onvermijdelijkheidsgedachte nu geheel heeft losgelaten. Tijdens een door hem gehouden referaat op 24 Maart j.l. te Delft, tijdens de Franse week aan de Technische Hogeschool, wilde hij van een onvermijdelijkheid tegenover de geïsoleerde deelarbeid niet meer spreken en zag hij grote mogelijkheden in de combinatie van taken. Vooral door zijn onderzoekingen in Amerika was hij tot deze gedachten gekomen.

Ook het onvermijdelijkheidsgeloof in de planning zal op deze wijze doorbroken moeten worden. We willen hierop in verband met de lengte van dit artikel nu niet ingaan.

In de hienbij gewezen oplossing, waarbij nog zeer veel nader uitgewerkt zal moeten worden, kan de arbeider weer de zin van zijn werken verstaan, kan hij zijn door God hem gegeven talenten ontplooien.

Rectificatie. In het eerste artikel, geplaatst in het nummer van 21 Juli, kwamen enkele foutjes voor.

Op pag. 230, 3e regel, staat: „Als de zin van de arbeid dienst aan de gemeenschap is, betekent dit dan, dat enz. Gelieve te lezen: betekent dit dus, dat enz.

In de 10e regel staat: Duidelijk zegt Banning ook : „De mens leeft niet om te werken, maar werkt om te leven. — Hierachter behoorden de aanhalingstekens gesloten te worden, omdat hier het citaat eindigt. Wat verder volgt, is de mening van de schrijver van het artikel en behoorde als een nieuwe alinea te beginnen.

In de 9e regel staat : „Maar verschilt Banning met hem ? " — (Hierachter toehoorde een verwijzing naar een voetnoot, welke als volgt luidt:

*) Natuurlijk moet direct toegegeven worden, dat Ford dit veel materialistischer ziet dan Banning; dat blijkt wel uit hetgeen dat Banning liier nog meer over opmerkt, b.v. : „Wij arbeiden om het leven in stand te houden en dat leven is ook: dienst aan God", en verder : „ook de arbeid behoort tot de door God gewilde orde, en heeft dus in het geheel der levenssferen zijn plaats".

Maar toch raakt Banning hier de kern niet mee. Arbeid is in eerste instantie dienst aan God, opdat Hij er in verheerlijkt wordt, opdat de mens het scheppingsplan van God dan kan ontvouwen. Stellen we het niet in dit licht, dan wordt de gemeenschap en daarin de mens primair. Banning als personalist, komt niet verder dan dit. En hoewel het soms lijkt dat hij er doorheen wil breken, het gelut hem niet. Steeds valt hij weer terug op de mens, de gemeenschap. Daardoor komt hij in principe niet verder dan Ford.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen