Onze Christelijke scholen onder critiek

Critiek kan heilzaam zijn, daarom is 't juist de vriend, die mij mijn feilen toont. Ook ons christelijk onderwijs kan niet zonder welwillende critiek, want ook de meest overtuigde voorstander zal niet willen beweren, dat onze scholen volmaakt zijn.

Critiek moet echter billijk en juist zijn. Wanneer in de kringen van de Raad voor de zaken van Kerk en School gerefereerd wordt, luistert de voorstander van het christelijk onderwijs met gespitste oren en helaas niet steeds met onverdeelde instemming.

Onlangs verscheen een bundel van drie referaten uit die - kring onder de titel „Uitzicht. Een blik op de school der toekomst". Prof. dr. G. C. van Niftrik behandelt hierin het onderwerp , , School en Schepper" aan de hand van een zestal stellingen, waarvan de eerste luidt: , , Wanneer wij het aandurven de school met haar arbeid aan en voor de mens, de kleine school in de grote wereld, te stellen sub specie aeternitatis, te confronteren met de grote Schepper aller dingen, geraakt onze schoolwereld in een heilzame crisis en komt de school te staan in samenhangen en verbanden, die ons verbieden de schoolwereld te zien als een autonome Kosmos, die in Eigengesetzlichkeit haar leven kan leven". (Even moest ik denken aan die eenvoudige jonge ouderling, die graag veel leest en onderzoekt, doch klaagde over de moeilijke woorden, die het goed verstaan voor hem en velen met hem van menig artikel en betoog onmogelijk maken).

De school mag dus niet gezien worden als een wereldje-apart, dat naar eigen gesloten wetmatigheid leeft. Want, aldus stelling 4 : , , Er is een autonomie van de christelijke school, die in strijd is met de belijdenis van de Schepper", waarna stelling 5 even nadrukkelijk stelt: , , Er is een autonomie van de openbare school, die evenzeer met deze belijdenis in strijd is".

De stand is dus: 1—1.

Wij hebben altijd enige moeite om prof. Van Niftrik te begrijpen.

De herontdekking van het , , door het geloof alléén" van Paulois en daarmede van de oud-christelijke, eschatologische boodschap verbiedt ons, om naast de krachten van geloof, hoop en liefde ook nog van principia van opvoeding te spreken: dit is een terugkeer onder de wet. Het is saecularisering, wanneer wij evenals Rome en de Protestantse orthodoxie deden, het Evangelie omzetten tot een systeem van opvoeding.

Wat nu is het geval ?

Allerlei geestelijke stromingen gingen en gaan uit van een bepaald mensbeeld: óók de bijzondere school. Deze , , (heeft zich geconstitueerd rondom de mythe van de christelijke mens (in welke nuance ook opgevat) als een gesloten Kosmos, waarbinnen deze mythe wordt verheerlijkt en verwezenlijkt". Vanuit de bovengemelde her-ontdekking meent de hoogleraar nu, , , dat het opvoedingswerk der school van zijn religieuze nimbus moet worden ontdaan.

Dat is geen opmerking tegen de christelijke school en vóór de openbare school. In de zin, waarin ik nu spreek, is de openbare school precies zo religieus als de bijzondere. Elke opvoeding, die zich de verwerkelijking van een bepaald mensbeeld ten doel stelt, is religieus, afgodisch-religieus, religieus in die typisch Westers-Europese zin, religieus in de zin van religieuze vijandschap tegen God en het Evangelie, die ons heiligt door Zijn vergevende liefde. Kortom : wij moeten inzien, dat opvoeding iets anders is dan heiliging. Heiligen kan God alleen. En dat doet Hij dan ook door Zijn Woord en Geest". Wanneer een verblufte schoolmeester, die biddend zijn werk doet in afhankelijkheid, -doch ook ziende op het gebod om de jongen zijn weg te leren, hier zou willen vragen: , , maar wil de Heere ons werk dan niet gebruiken? ", dan krijgt hij ten antwoord: meen niet dat gij Hem de weg kunt bereiden

„Steeds gemakkelijker en steeds geleidelijker gaat Gods werk over in des mensen werk. Theologisch zou hier gesproken moeten worden over synergisme, over Pelagianisme en semi-Pelagianisme". Dat is niet gering. En Jesaja 40 VS. 3 (Joh. de Doper, Matth. 3 vs. 3) dan ? Synergisme ? ? ?

Wij mogen de Bijbel niet gebruiken als paedagogisch handboek — allicht niet! — maar in en door het werk Gods „worden ons wel de structuren van een waarachtig menszijn naar de wil en de bedoeling Gods geopenbaard. Al biedt de Bijbel ons niet een afgerond ideaal mensbeeld, hij verkondigt ons wél, wat de mens is, ik bedoel niet empirisch (o neen ? KI.), maar is naar de wil en bedoeling Gods" , , Het wordt de hoogste tijd, dat er een bijbelse leer der opvoeding geschreven wordt; dus niet een leer van bijbelse opvoeding....", die wel een fragmentarisch karakter zal hebben en geen mensbeeld heeft. Deze bijbelse leer der opvoeding kan de spanningen tussen openbare en bijzondere school relativeren en dringen naar een nieuw schooltype. , , Deze bijbelse leer der opvoeding kan niet tevreden zijn met neutraliteit, maar verwerpt eveneens de speculatieve mythe van de oorspronkelijke mens in de staat der rechtheid, die dan door Christus „hersteld", gerepareerd (sic! KI.) zou worden. Opvoeden is een , , weltliches Geschaft". Wij voeden niet op tot christenen, maar tot mensen. Het menszijn is echter weerspiegeling van het christenzijn. De school geve niet een christelijke opvoeding, want die bestaat niet. Wat bestaat is een opvoeding onder de heerschappij van een mythologischspeculatief beheerst z.g. bijbels-christelijk mensbeeld. Paradoxaal zou men kunnen zeggen, dat een dhristelijke opvoeding, een echt christelijke opvoeding er één is, die de christendommelijkheid overwint. De goede opvoeding is er één, die in nuchtere zakelijkheid opvoedt tot menszijn in overeenstemming met de grote structuren van menszijn, door de openlbaring in Christus aangegeven".

Wie het vatten kan, vatte het!

Het uitzicht op deze school der toekomst blijft, ook na de lectuur van geheel het referaat, voor ons in nevelen gehuld.

Wij zijn zeer belangstellend naar de reacties op deze rede van de zijde van het christelijk onderwijs.

Onlangs zij mij een collega: , , Bij ons gaat de openbare school vooruit in leerlingental. Wanneer je in de gezinnen over de christelijke school spreekt, werpen ze je de uitspraken van de Kerk en haar , , organen van bijstand" voor de voeten! Moet dat het resultaat zijn van de bezinning, waartoe de Raad voor de zaken van Kerk en school oproept?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen