MODERN LEVENSGEVOEL

VIII. Anti-burgerlijke houding

Wij zetten onze artikelenreeks over het moderne levensgevoel voort. Door omstandigheden waren wij enige weken niet in de gelegenheid deze reeks te vervolgen, maar wij hopen door Gods Genade nu weer onze taak te kunnen voortzetten.

Het is verstandig nog even in het kort te herhalen wat wij besproken hebben. Wij hegonnen onze artikelen met de aandacht te vestigen op de noodzaak van de confrontatie met het moderne levensgevoel. Deze noodzaak werd ons urgent, toen wij letten op de cultuurtaak ons van Godswege opgelegd in deze tijd en in deze wereld en op de verantwoordelijkheid, waarin wij staan tegenover onze medemens, onze jongeren en ons zelf. Daarna gingen wij over tot de beschrijving van de aspecten van het moderne levensgevoel en wezen op de sfeer van cultuurpessimisme, waarin dit levensgevoel ademt, de anti-intellectualistische houding, die het aanneemt en de existentiële oergrond, waaruit het zich openbaart. In ons laatste artikel hielden wij ons met de bedoelingen van het existentialisme bezig. Onder existentie, zo schreven wij, versta men niet een bepaalde beschrijving van de mens, maar slechts een aanduiding van het allerindividueelst mogelijk zijn uit de oergrond van zijn eigen innerlijk zijn. Existentie is steeds een appèl om zich te openbaren zoals men innerlijk en eigenlijk is, zonder de binding aan een opgelegde autoriteit.

Het is duidelijk, dat wij ons nu met de ethische aspecten hebben bezig te houden, omdat existentie in de zin van het moderne denken door en door ethisch is, d.w.z. betrekking heeft op keuze en beslissing van het menselijk handelen. In het existentiële levensgevoel gaat het om de handelende en de beslissende mens. De mens is , , Aufgabe", d.w.z. hij moet zijn eigen mogelijkheden verwerkelijken, hij is niet alleen een , , zijn", maar ook een , , te zijn", verwerkelijking. En aangezien men zich verzet tegen het rationele, moet deze existerende mens zich dan ook bevrijden van allerlei rationele normen en in vrijheid eigen beslissingen nemen. Deze beslissingen dienen genomen te worden vanuit eigen verantwoordelijkheid. De vrijheid is een van God geschonken gave en de onvoorwaardelijke beslissingen worden vanuit de eigen zekerheid genomen (Jaspers). Geboden en wetten, zo leraart men, hebben slechts zin, voorzover de mens zich daartegen afzet om daartegenover zijn eigen beslissing vanuit de eigen oergrond te nemen.

Zo verzet de „existerende" mens zich tegen het rationeel wetmatige van het leven, hij botst tegen het burgerlijk geleide-principe, hij wil „zichzelf" zijn en zich niet storen aan , , das Man", aan wat men in het algemeen zegt en denkt. Daardoor is het leven een waagstuk geworden en het appèl, dat Sartre laat uitgaan in deze „zinloze" wereld, is de tanden op elkaar te zetten en moed te houden.

Hoe actueel dit alles is blijkt uit een brief, die ik naar aanleiding van de radiolezingen „De mens in grenssituatie" van een Sartiaans student ontving. Hij schreef mij, dat hij het voor de Christenen wel erg gemakkelijk vond in de nood van het mensenleven terug te vallen op een Middelaar. Hij achtte het flinker en eervoller wanneer de mens zélf de noden van zijn mens-zijn onder de ogen ging zien en de hartstochtelijke moed had om daarin zelf een weg te zoeken. Het Christelijk leven vond hij maar oppervlakkig, het existentialistisch leven diep, ernstig en eerlijk.

Zo strijdt men tegen allerlei veiligheden en zekerheden, want dit is alles maar rationele begoocheling van het eigen wezenlijk zijn. Daarom kenmerkt dit anti-burgerlijk levensgevoel zich door een afkeer ten aanzien van alle veiligheden. De mens is rondom de laatste wereldoorlog de tragische mens geworden en die tragische mens ontvangt het appèl om een heroïsche mens te zijn.

Dit alles is weer van grote betekenis voor de verkondiging van het Evangelie. Want is er enerzijds, vergeleken met de intellectualistische denkrichting, weer enige hoop, dat de moderne mens, bekommerd zijnde over zijn eigen innerlijke nood, meer dan vroeger open zou staan voor een prediking, idie zich juist met de innerlijke vraagstukken van de mens bezig houdt, anderszijds moeten wij niet vergeten, dat diezelfde mens zich weer tegen die prediking verzet, omdat deze geacht wordt gedragen te zijn, zoals iedere beschouwing, door een theorie of leer b.v. over de Middelaar. De christelijke verkondiging wordt door velen aangevoeld als een belemmering van eigen vrijheid. Daarom verzet men zich tegen het , , christendommelijk" leven met zijn beginselen en systemen, die wederom als rationele fixaties worden opgevat..Ook op het terrein van de theologie is deze invloed van het moderne levensgevoel merkbaar, waar men polemiseert tegen alle , , christelijke zekerheden" en de noodzaak en mogelijkheid van een christelijke wereldbeschouwing en levensbeschouwing ontkent. Dit verzet gaat niet tegen bepaalde wereldbeschouwingen, beginselen en systemen, maar tegen wereldbeschouwingen, beginselen en systemen als zodanig, als zijnde objectieve, rationele vastigheden.

Wij zijn van oordeel, dat in het bovenaangeduide verzet tegen het objectieve grote gevaren dreigen. Het dilemma niet-theoretisch, existentieel geloof of theoretisch, formalistisch geloof is een dilemma a la , , Moskou of Mussert". Er is echter ruimte voor , , bevindelijk", bijbels geloof, dat tegelijk objectieve inhoud heeft, waarover men , , theoretisch' en dogmatisch kan handelen. Beide momenten dienen gehandhaafd te blijven. In levend christelijk geloof is een spanning te bespeuren tussen de twee polen van de existentiële beleving met haar innerlijke zekerheid en de objectieve inhoud van de Heilige Schrift.

Enerzijds loopt de verabsolutering van het existentiële het gevaar de geloofsinhoud te verliezen of althans niet zo ernstig te nemen. De consequentie hiervan zien wij bij Jaspers, die zijn , , wijsgerig geloof" in een , , geschichtlich existeren" laat opgaan en per sé geen objectieve inhoud aan dit geloof wil toekennen. Anderzijds leidt de verabsolutering van het objectief gegevene tot een vervreemding van het menszijn. De kerk dient zich als opdracht te stellen in haar arbeid van homilie, catechese, pastoraat en apostolaat het subjectieve en het objectieve in een eenheid te verenigen, opdat wij noch in een objectivisme ons van het mens-zijn vervreemden, noch in een subjectivisme verzanden.

In het licht van deze moderne problematiek wordt ons tevens duidelijk de betekenis van de , , nadere reformatie" voor het heden. In de reformatie der 16e eeuw ontving de kerk het zuivere Woord Gods terug. Maar velen werden slechts uitwendig gereformeerd. Daarom werd in de 17e en 18e eeuw een , , nadere reformatie" noodzakelijk. Men kende de Heilige Schrift slechts , , letterlijk", naar de letter, verstandelijk, wetenschappelijk. Maar men moest haar echter niet alleen uitwendig, maar bovenal , , bevindelijk", bij eigen ervaring door Goddelijk licht uit de Heilige Geest kennen. Zo verzette de , , nadere reformatie" zich toentertijd tegen het louter verstandelijk-objectieve, dat het hart niet treft en zij wekte de leden der kerk op tot godsvrucht en , , beleving" van de waarheden des geloofs.

Maar die innerlijkheid behield haar objectieve basis van de waarheden des geloofs. De mannen van de nadere reformatie waren allen gereformeerd en wezen steeds terug naar de belijdenisgeschriften. Daardoor werden zij weerhouden te vervallen in de poel van het mijsticisme.

In deze tijd zouden deze mannen der nadere reformatie evenals toentertijd zich verzetten tegen intellectualistische, verstandelijke Gereformeerde Christenen, maar zij zouden zich krachtens de objectieve belijdenisbasis, evenzeer verzetten tegen de moderne antiintellectualistische stroming, die voor , , existentiële bevindelijkheid" wenst op te komen, maar krachtens haar antiburgerlijke houding het objectief-gegevene in het algemeen en het objectiefs gegevene van de openbaring Gods in het bijzonder weinig of niet in reke­ning brengt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen