CRISIS DER ZENDING

II

Omstreeks het einde der 19e eeuw en de aanvang der 20ste, deden zich de verschijnselen van een radicale omwenteling in de verhouding tussen West en Oost het eerst opvallend voor. Er ontstaan spanningen en revolutionaire bewegingen op koloniaal grondgebied — China, India, Atjeh —, die in onze eeuw krachtig hebben doorgewerkt.

Ook dichterbij is dat het geval (N. Afrika, Egypte, de Soedan). Overal in de wereld, en juist in de gebieden, die voor het Westen van vitaal belang zijn, werden een 50 jaar geleden de vonken verspreid voor de uitslaande brand, waarvan wij thans getuige zijn. En waar het vuur van de strijd tegen het Westen hoog oplaait: in China, Japan, Afrika, Perzië, Voor-Azië of elders, overal gaat het in wezen om dezelfde vragen, overal voltrekt zich een godsdienstige en sociale omwenteling, overal streeft men naar nationale zelfstandigheid en wil men vrij zijn van vreemde overheersers. Opvallend is nu, hoe Indonesië in dit gebeuren centraal ligt. Het onderhoudt verbindingen, precies zoals in een zeer oud verleden, met China en Japan, met India, ook met Mekka en Egypte, en duldt in beginsel geen Westerse inmenging in eigen zaken.

In het z.g. nationalistisch streven vertonen zich twee eigenaardige trekken, die onderling tegenstrijdig schijnen te zijn. Enerzijds keert de Aziaat zich welbewust tegen alles, wat Westers is, soms met een door volksleiders opgezweepte, onverzoenlijke haat, waaronder ook de Zending te lijden heeft: elk christelijk getuigenis wordt dan geminacht als propaganda voor de godsdienst der blanken, die aan een Oosterling niet eigen kan en mag worden. Anderzijds maakt men doelbewust gebruik van Westerse middelen om eigen doel te bereiken : de wetenschap, de techniek en het ideaal van een democratische samenleving maakt men zich wel eigen. Indonesië weet heel goed, ondanks de ernstige fouten, die in een tijd van overgang gemaakt worden, mede door gebrek aan bekwame leiding gevende personen, welk een reusachtig aandeel het nemen kan in het streven der Aziatische volkeren. In dit besef vindt het kracht om voort te gaan. met de strijd voor politieke en maatschappelijke zelfstandigheid. De oude koloniale belangen van het Westen worden niet meer erkend. Men wil de opbrengst van z'n land voor zichzelf behouden, men wil niet langer door buitenlandse machten, hetzij Nederland of welke dan ook, worden uitgebuit.

De werkelijkheid toont, dat de Republiek Indonesia, nadat zij de leiding in eigen handen heeft genomen, kampt met ontzaggelijk grote moeilijkheden. In maatschappelijk opzicht is het nog niet mogelijk gebleken om de belangen van zoveel verschillende lagen en groepen der bevolking in het uitgestrekte eilandenrijk samen te bundelen. In politiek opzicht is het de vraag, hoe een grotendeels ongeschoolde millioenenmassa, een democratische Staat moet vormen. Kan dit alleen langs dictatoriale weg? Eigenlijk is het ook in het verleden nog nooit gelukt om een zo veelvormige samenleving, die zo uiteenlopend ingedeeld is wat betreft herkomst, taal, ras, godsdienst, gewoonten en rechten, tot één groot staatkundig geheel te verbinden. Met deze opgave worstelt thans de Republiek. Daarbij komt, dat zij belast is met een erfenis uit de tijd der Japanse bezetting in de oorlog. Ontheemden en terroristen zwerven op vele plaatsen rond, leven van plundering en moord en weten in de berglanden en in de dichte bossen altijd wel te ontkomen aan de greep van de politie of het leger, die zelf óok al geen sterk moreel hebben. Bovendien maken zulke troepen graag gemene zaak met hen, die aan de deelstaten, zoals Celebes b.v., meer zelfstandigheid willen toekennen, in tegenstelling met de neigingen van president Soekarno c.s. in de hoofdstad Djakarta, die de absolute, onbeperkte macht aan zichzelf pogen te trekken. Daarnaast spelen zulke troepen een rol in soms eeuwenoude veten en botsingen tussen bepaalde stammen en vorsten van meer plaatselijk belang. Dit alles verwekt veel onlusten en de chaos is hier en daar, ook in de streek, waar onze zending werkt, niet te overzien. En het feit doet zich voor, dat in dit alles fanatieke Mohammedanen velen, vooral ook militairen, meeslepen om te vechten tegen alles, wat christelijk is, zodat plaatselijk vervolgingen ontstaan.

Wat is nu de achtergrond van al deze verschijnselen ? Hoe is al deze strijd en verwarring ontstaan? Om dit te begrijpen moeten we eerst een andere vraag stellen. Hoe heeft de leiding, de macht en de techniek van het Westen tijdens de laatste eeuwen, vooral de negentiende, op het Oosten ingewerkt en welke reacties heeft het wakker geroepen ?

Toen wij onze intree deden in Oost- Indië omstreeks 1600 vonden wij daar een samenleving, die voor ons besef zeer laag ontwikkeld en overwegend agrarisch was. De inheemse mens leefde daarin simpel en tevreden. Maar het Westen drong zich binnen als een vreemde overweldiger, hoofdzakelijk uit winstbejag, deels ook met hoger staande motieven zoals de zending. Dat . de z.g. inboorlingen ook mensen waren met redelijk-zedelijke vermogens en gevoelens, dat zij ook schone voortbrengselen van de menselijke geest bezaten, vermochten wij in doorsnee niet in te zien.

Onze invloeden waren geheel anders.

Wij waren niet primitief maar modern en veel meer ontwikkeld. Wij voerden een handelssysteem in, waardoor enorme rijkdommen naar Europa vloeiden. Later brachten wij een industrie en een techniek mee, waartegen de Oosterling niet was opgewassen. Wij waren de voortvarende werkers, die altijd haast hadden, en de Oosterling stak daartegen af als lui en slap (al was dat slechts schijn). Hij was een gemeenschapsmens, wij legden meer nadruk op het belang van de enkeling, van de persoonlijkheid. Nog later werden stromingen zoals het socialisme en het nationalisme uit het Westen geïmporteerd, en thans rukt het communisme op.

Het Oosterse leven bleek tegen de Westerse overmacht niet bestand. En wanneer wij nu maar de religieus-zedelijke kracht van het christelijk geloof, dat op de Westerse cultuur zelf zo bevruchtend heeft ingewerkt in de loop der eeuwen, aan de Oosterling hadden getoond en overgedragen. Maar op dit punt ligt onze grote schuld. Met uitzondering van een tenslotte vrij gering aantal zendingsarbeiders en enkele anderen, zochten wij ginds te veel zakelijk voordeel, zelfs ten koste van de godsdienst, als het moest. De oude levensgrond der bevolking werd ondergraven, een nieuwe werd hen niet gegeven. Het Westen bracht voor het merendeel geen geioof. Wel bracht het er luxe en comfort, macht en inzicht, vaak ook minderwaardige lectuur en slechte genotmiddelen. Ik denk hiernaast aan de invloed der medische wetenschap. Voor vele ziekten wisten wij genezing, de voor de Oosterling zo duistere machten van toeval en dood wisten wij enigermate te bedwingen.

Wat heeft dit alles voor het Oosten betekend ? In elk geval, hetzij met goede hetzij met kwade invloeden, bracht het Westen een diepgaande omwenteling teweeg. De inheemse mens zag al z'n oude en geliefde zekerheden wankelen. Z'n godsdienst viel weg, z'n sa­menleving kreeg een heel ander karakter. Op zoek naar nieuwe zekerheden werd men door het Westen aangetrokken. Wie zich daaraan kon aanpassen, kreeg allerlei voordelen. Dan voelde men zich niet langer bekneld door een primitieve omgeving. De vrijheid lokte. Het Oosten ging streven naar Westers onderwijs, men wilde gelijke voorrechten en zocht een hogere levensstandaard. Op dat ogenblik zet het z.g. nationalisme in. Het Oosten ontwaakt ! Daarover een volgende keer.

(Wordt vervolgd).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen