Modern Levensgevoel en Zuid-Afrika

X. Slot.

Emigratieperikelen.

Door mijn reis naar Z. Afrika en mijn verblijf aldaar werd mijn artikelenreeks , , Modern levensgevoel" enige maanden onderbroken. Dat is jammer, het is voor de lezers plezieriger een serie artikelen over één onderwerp achter elkaar te lezen. Anderzijds heeft mijn Zuidafrikaanse reis — waarover ik later nog eens 't een en ander in De Waarheidsvriend hoop te vertellen — een bijdrage geleverd voor onze artikelenreeks. Ik werd n.l. in Z. Afrika bepaald bij de noodzaak voor kerk en geloof op de hoogte te zijn met de eigen vragen en problemen van onze eigen cultuursituatie. De confrontatie met een andere cultuur — die de Zuidafrikaanse, vergeleken met de Nederlandse, wel degelijk is — leert een mens de eigensoortigheid van zijn eigen cultuur beseffen en verschaft hem inzicht in het feit, dat iedere kerk naast openbaring van de ene algemene Christelijke Kerk, ook cultuurgestalte is. De cultuurproblematiek gaat niet aan de kerkelijke verkondiging voorbij. Daarbij werd ik in Z. Afrika bepaald en daarover zou ik in dit slotartikel willen handelen.

Maar het lijkt mij verstandig nog even de hoofdgedachten in de herinnering terug te roepen, die wij in de verschenen artikelen hebben behandeld. Wij begonnen onze artikelen met de aandacht te vestigen op de noodzaak van de confrontatie met het moderne levensgevoel. Deze noodzaak werd ons urgent, toen wij letten op de cultuurtaak, ons van Godswege opgelegd in deze tijd en in deze wereld en op de verantwoordelijkheid, waarin wij staan tegenover onze medemens, onze jongeren en onszelf.

Daarna gingen wij over tot de beschrijving van de aspecten van het mo­derne levensgevoel en wezen op de sfeer van cultuurpessimisme, waarin dit levensgevoel ademt, de anti-intellectualistische houding, die het aanneemt en de existentiële oergrond, waaruit het zich openbaart. Wij hielden ons in het kort bezig met de bedoelingen van het existentialisme. Onder existentie, zo schreven wij, versta men niet een bepaalde beschrijving van de mens, maar slechts een aanduiding van het allerindividueelst mogelijk zijn uit de oergrond van zijn eigen innerlijk zijn. Existentie is steeds een appèl om zich te openbaren, zoals men innerlijk en eigenlijk is, zonder de binding aan een opgelegde autoriteit. Toen hielden wij ons bezig met de ethische aspecten, waardoor het moderne levensgevoel zich kenmerkt in die zin, dat het betrekking heeft op keuze en beslissing van het menselijk handelen. Tenslotte stelden wij de vraag voor een eventuele religieuze herleving en wezen o.m. op de belangstelling voor het , , mythische".

In Z. Afrika bleek mij, dat de motieven, de inhoud en de strevingen van bovenaangeduid levensgevoel typisch Westeuropees zijn. Deze moderne levensproblematiek is in Z. Afrika niet aan de orde. Wel wordt hier en daar deze moderne filosofie gedoceerd, maar ze staat vreemd tegenover de concrete levensvragen van het Zuidafrikaanse volk, ze heeft er geen innerlijke band mee, ze komt niet uit de levensspanning der inwoners zelf op. Een Zuidafrikaans predikant, die bij Emil Brunner in Zurich gestudeerd heeft, verklaarde dat de oorzaak, waarom deze problematiek niet leeft onder zijn volk, ligt in het feit, dat Z. Afrika niet geconfronteerd is geworden met de nood der laatste twee wereldoorlogen en dat men het de laatste decennia economisch zo , , goed" heeft gehad.

Naar mijn gedachte is er nog een andere oorzaak. In Nederland heeft men sinds de reformatie twee geestesstromingen naast en tegenover elkaar gehad, n.l. de reformatie en de renaissance. De renaissance liep uit op humanisme, Aufklarung, rationalisme en modernisme. En tot op de huidige dag staan Calvinisme en humanisme tegenover elkaar. Het verzet van , , doorbraakkringen" tegen de , , verzuiling" van ons volksleven wist deze tegenstelling op lichtvaardige wijze uit.

In Z. Afrika heeft men in de loop der geschiedenis deze tegenstelling niet gekend. Door Jan van Riebeeck werd in 1652 aan de Kaap de Gereform. Kerk gesticht en deze Kerk heeft op het volksleven een enorme invloed uitgeoefend en oefent deze nog uit. De invloeden van het modernisme zijn steeds tegenge.gaan. Daarom verbrak de Nederduits Geref. Kerk in de vorige eeuw de band met de Hervormde Kerk in Holland, omdat in deze laatste Kerk allerlei modernistische invloeden werkten. Door deze houding en door de weinige relaties met Europa is er in de loop der eeuwen hoegenaamd geen contact met het Europese geestesleven geweest, zodat de Ned. Geref. Kerk een eigen leven leidde. Wel waren er enige invloeden vanuit Schotland. De Engelse gouverneurs wilden in de vorige eeuw Z. Afrika verengelsen en zonden daartoe Schotse predikanten, die in de Engelse taal in de Ned. Geref. Kerk preekten. Deze predikanten hadden een methodische inslag (Andrew Murray). Nog steeds kent de Ned. Geref. Kerk een methodistisch accent naast de Gereformeerde structuur van prediking.

Hoe belangrijk dit onderscheid tussen twee cultuursituaties van Nederland en Z. Afrika wel is, blijkt als we letten op de huidige positie van de Hollandse emigranten in Z. Afrika. Ik heb vele Hollandse emigranten gesproken, ook hen, die reeds vele jaren in Z. Afrika wonen, en zij vertelden mij, dat ze maar moeilijk konden wennen aan de kerkelijke omgeving, waarin ze trachtten mee te leven. Afrikaanse predikanten deelden mij van hun kant mee, dat ze het betreurden dat de Hollanders zich zo afzijdig hielden. Eerst dacht ik dat theologische of richtingsverschillen de ooraak van deze , , onwennigheid" waren, zoals wij dat in Holland kennen. Maar al spoedig bleek mij, dat ik het daar niet moest zoeken. De meeste Hollanders zijn van orthodoxe signatuur en de Afrikaanse kerken zijn orthodox met de Gereformeerde belijdenisgeschriften, liturgie en formulieren. Vrijzinnigheid komt men ook thans in deze kerken niet tegen. Ook de vriendelijke houding, waarmee predikanten en gemeenteleden de immigranten tegemoet traden, deden de tegenstellingen niet overbruggen. Totdat het mij duidelijk werd, dat de cultuurachtergrond in deze situatie een enorme factor is. 'De Hollandse immigranten hadden een andere cultuurachtergrond dan de Afrikaners. Ook al , , doet" men niet aan cultuur, toch ademt men in de cultuursfeer van zijn eigen volk en cultuurgemeenschap. En deze cultuurachtergrond oefent een enorme invloed uit op de wijze van de prediking en op de aanpak der problematiek. De Afrikaanse predikanten benaderen het Evangelie wederom vanuit hun cultuurachtergrond met hun problematiek en met hun wijze van aanpak. En daarom moet er enige tijd verlopen wil men elkaar over en weer begrijpen. De Hollanders vinden bepaalde dingen in de Arikaanse kerken vreemd. De Afrikaners vinden o.m. het richtingsvraagstuk in de Hervormde Kerk vreemd. Met dat al is het zeer merkwaardig, dat de Afrikaanse gemeenten met hun Gereformeerde belijdenis toch een andere signatuur vertonen dan de Gereformeerde -gemeenten in en buiten de Hervormde Kerk van ons vaderland. Natuurlijk is er , .enigheid des geloofs" en , , gemeenischap der heiligen", waarvan ik persoonlijk zeer onder de indruk kwam, maar er zijn merkwaardige verschillen die slechts uit cultuursituatie en niet uit dogmatische punten zijn te verklaren.

Daarom is het bij de worsteling om het zuivere Evangelie steeds noodzakelijk de cultuursituatie, waarin wij verkeren, te onderkennen. Het is ook noodzakelijk voor een gezonde zelfkritiek. Aan een dogmatische uiteenzetting gaat vooraf een prae-dogmatische instelling, die bepaald wordt door allerlei factoren, als daar zijn een existentiële of scholastieke benadering, een open levenshouding tot de cultuursituatie of een geïsoleerde houding, enz.

De bewustwording van de tijdsproblematiek, waarin wij leven, leidt tot zelfkennis, tot kennis van de ander en tot onderscheiding.

Dit was de les van Z. Afrika.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen