„DE WOORDEN VAN JEZUS”

Prof. Puech begint zijn rede met er op te wijzen, dat zijn ontdekking van het geschrift „de Woorden van Jezus" (of wel: , , het Evangelie van Thomas") min of meer sensationeel is. Het is thans de eerste maal, dat hij deze feiten onthult. Hij wil dan ook zijn rede beschouwen als een dankbetoon en een bewijs van eer aan de Universiteit van Utrecht, welke hem het eredoctoraat zal verlenen.

Onder Logia (= Woorden) is tweeërlei te verstaan. Of wel men bedoelt daarmede de woorden van Jezus in de kanonieke evangeliën. Of wel men verstaat daaronder z.g, woorden van Jezus, welke buiten de kanonieke evangeliën worden overgeleverd. Men kent reeds lang een beperkt aantal van dergelijke Logia in de laatstgenoemde zin en heeft daar vele verwachtingen aan verbonden. Men hoopte n.l. daaronder authentieke woorden van Jezus of in leder geval woorden uit de oudste traditie te vinden.

Prof. Puech schetst hierna in het kort, hoe de stand van het probleem was voor zijn ontdekking van de volledige collectie der , , Logia Jèsou". In het bijzonder richt hij de aandacht op een aantal papyri met fragmenten der , , Logia Jèsou" in het Grieks, welke in 1903 te Oxyrrhynchos (in Egypte) gevonden werden. Eén daarvan, nr. 654, is van bijzonder belang: zij dateert uit het begin der 3e eeuw en bevat vijf , .Woorden" miet een kleine inleiding. Helaas zijn deze papyri zeer geschonden. Tal van reconstructies door uitstekende geleerden werden beproefd. Men besefte wel, dat deze „Woorden", hoe gering in aantal ook, van groot belang waren voor de „Formgeschichte" der evangelische woorden. Maar omdat de inhoud ervan zo fragmentarisch was en onzeker, was het uiteindelijke resultaat toch teleurstellend.

Thans krijgen wij echter een volledig nieuwe belichting van het probleem. In 1945 werd te Nag Hamadi in Opper Egypte een gnostische bibliotheek gevonden, welke ongeveer 48 onbekende geschriften bevatte. Spreker heeft ontdekt, dat één daarvan, bestaande uit enige tientallen bladzijden, een volledige tekst bevat van de , , Woorden van Jezus" in het Koptisch. Dit geschrift draagt in zijn koptische vertaling de titel : , , Evangelie van Thomas" en begint aldus : , , Dat zijn de geheime woorden, die Jezus de Levende gesproken heeft en- welke Didymus Judas Thomas opgeschreven heeft". Dit is precies de inhoud van de bovengemelde Papyrus Oxyrrynchos 654 : de volledige „Logia Jèsou" zijn dus ontdekt.

Het is nu mogelijk om de verminkte passages van de reeds bekende fragmenten met volkomen zekerheid te herstellen. Het blijkt, dat de aanvullingen der geleerden bijna allen onjuist waren.

De apostel Thomas, welke in de Syrische kerk een bijzonder aanzien genoot, wordt in dit geschrift beschouwd als de discipel, welke een bijzonder vertrouwen genoot. Verschillende gegevens doen vermoeden, dat dit geschrift uit Syrië afkomstig is. Het moet identiek zijn met het verloren , , Evangelie van Thomas", dat door ketterbestrijders en in Manichaeische bronnen met name wordt genoemd.

Daarop geeft spreker een korte analyse van de inhoud, welke bestaat uit spreuken, zaligsprekingen, gelijkenissen en antwoorden op vragen, waarin geen enkel plan te bespeuren is.

1. Een categorie dezer Woorden veronderstelt de kanonieke evangeliën, met inbegrip van het Johaimesevangelie. Sommigen zijn bijna volledig gelijkluidend, anderen hebben een wat andere vorm of staan in een ander verband. Weer anderen zijn gevormd uit een combinatie van evangelische teksten.

2. Een tweede categorie van Woor­den wordt gevormd door Logia, welke niet in de kanonieke geschriften te vinden zijn, maar uit apokryphe boeken of andere bronnen reeds bekend waren. Thans is het mogelijk, vast te stellen, dat deze ontleend zijn aan het Evangelie van Thomas. Hierbij zijn er, welke reeds bij de kerkelijke schrijver Irenaeus te vinden zijn (180 na Chr.).

3. Weer andere woorden zijn volkomen onbekend. Het is moeilijk te zeggen hoe oud deze laatsten zijn : dat zal voor ieder woord afzonderlijk moeten worden vastgesteld.

Deze verzameling , , Woorden van Jezus" is in ieder geval ouder dan de 3e eeuw en waarschijnlijk geschreven tussen 130—140 na Christus. Er is niets speciaals gnostisch in. Waarschijnlijk was de oudste vorm van dit geschrift niet gnostisch, maar kerkelijk en min of meer orthodox.

Men mag zich - afvragen, of er onder deze Logia onbekende woorden zijn, die Jezus inderdaad gesproken heeft. Een oordeel hieromtrent is nog praematuur. Maar prof. Puech acht het zeker, dat in deze collectie , .Woorden" voorkomen, welke oorspronkelijk werden gesproken of geschreven in het Aramees, de moedertaal van Jezus en de oudste christenen.

Voordat men echter met zekerheid hierover kan spreken, is een nauwkeurige studie van elk der „Woorden" uit, het nu gevonden Evangelie van Thomas noodzakelijk.

In dit verband spreekt prof. Puech de hoop uit, dat in de toekomst vele geleerden, ook uit Utrecht, er toe mede zullen werken om deze opzienbarende vondst nader te bestuderen.

(Op verzoek opgenomen).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen