DE TIEN GEBODEN

In de afgelopen week is op de 38e wetenschappelijke samenkomst van de Vrije Universiteit uitvoerig over de Tien Geboden gesproken. Dat was naar aanleiding van een boeiend referaat van prof. mr. P. J. Verdam, dat tot titel draagt Toepassing en bestudering van Mozaïsch recht in de loop der eeuwen. De behandeling van dit onderwerp heeft in bijzondere mate bijgedragen tot het welslagen van deze wetenschappelijke samenkomst.

Bijzonder belangwekkend was ongetwijfeld een bespreking van de vraag naar de betekenis van de Tien Geboden voor het huidige christelijke leven. De referent had een geslaagde poging tot uitlokking van de theologen gedaan door te poneren: , , De Mozaïsche wet noch de Tien Geboden gelden voor ons als wet". Met nadruk heeft hij deze stelling gehandhaafd. De Tien Geboden behoren tot wat met één samenvattende term aangeduid wordt als het Mozaïsche recht. Wanneer men zegt, dat de Mozaïsche wetten voor ons niet zonder meer als wet gelden, kan men de Tien Geboden daarvan niet meer uitzonderen. Om het nog eens met de eigen woorden van prof. Verdam te zeggen: , , Niet een uit het geheel gelicht onderdeel der Mozaïsche bepSlingen maar alleen Gods Woord als geheel kan onder leiding van Gods Geest ons richtsnoer zijn".

Zo kwam meteen de vraag aan de orde of het terecht is, dat vooral in de reformatorische kerken en dan met name in Nederland, de Tien Geboden zulk een belangrijke plaats hebben gekregen. Want dat laatste is een feit. Zowel in de kerken van lutherse als van calvinistische signatuur worden de Tien Geboden in de catechismus uitvoerig behandeld. Bovendien hebben in de kerken van calvinistische signatuur de Tien Geboden vanouds een functie in de liturgie.

Het is duidelijk dat de Tien Geboden op deze wijze zo iets als historische rechten hebben gekregen. Af en toe wordt daar wel eens aan getornd, vooral wanneer het over de opzet der liturgie gaat, maar de traditie is hier zeer machtig en de historische rechten zijn onmiskenbaar. Toch wordt de kerk met haar onderwijs en haar liturgie wel degelijk geraakt door de stelling, dat de Tien Geboden voor ons niet meer gelden als wet, ook al legt men dat woordje , , wet" dan ook uit gelijk men het de rechtsgeleerde kan horen doen.

En niet alleen de kerk, ook de christelijke staatkunde. Hoe vaak is niet het probleem opgeworpen, in hoeverre de overheid gebonden is aan de tafelen van deze wet. De discussie liep dan menigmaal over de vraag, of de overheid ook bij haar rechtsbestel de eerste tafel had te handhaven dan wel of zij volstaan moest met gehoorzaamheid te verlangen aan de tweede tafel. Maar voor wie met de boven aangehaalde stellingen van prof. Verdam instemt, verandert de hele probleemstelling. Het is dan niet de vraag, of het Woord Gods richtsnoer moet zijn voor de overheid en voor het nationale leven. Integendeel, dat is het uitgangspunt van de christelijke politiek. Het is echter voor deze christelijke politiek van de grootste betekenis, zich niet met problemen te laten belasten, waarVan het Woord Gods ons bevrijdt.

Dit alles maakt de vraag naar de betekenis van de Tien Geboden voor het huidige christelijke leven tot een zeer belangrijke. Naar mijn mening heeft prof. Verdam in het slot van zijn referaat en ook toen hij inging op allerlei vragen bij de verdediging ervan, de zaken helder en juist gesteld: , , De christen is vrij van de Mozaïsche wet, maar hij weet zich gebonden aan Gods Woord. Vrij van de Mozaïische wet ontmoet hij dezelfde wet als deel van Gods Woord". Het is niet alleen een feit, het is zelfs christenplicht, het gehele complex van Mozaïsche wetten, ook de Tien Geboden, te beoordelen aan de hand van de totale norm van het Woord Gods. Dit is overduidelijk bij. het vierde van de Tien Geboden, 'bij dat van de rust op de laatste dag van de week. Op de hoge uitzondering der Zevende-dag-adventisten na, viert de christenheid de wekelijkse rustdag op de eerste dag van de week. Dit is een gevolg van het bedoelde oordelen van de Tien Geboden aan de hand van de totale norm van het Woord Gods.

Intussen zijn er die aangestipte historische rechten. Om het heel concreet te zegen : daar is het antwoord op de vraag van de Heidelbergse Catechismus : hoe luidt de wet des Heren ? Dat antwoord bestaat immers in de vermelding van de Tien Geboden. Moet dat antwoord worden veranderd?

Voor zulk een verandering heeft op de genoemde wetenschappelijke samenkomst niemand gepleit. Dat kwam niet voort uit een kwalijke behoudzucht of uit een nog kwalijker onoprechtheid. Integendeel, dat hangt ongetwijfeld samen met de bijzondere plaats van de Tien Geboden in het geheel van het Woord Gods.

Men kan deze plaats aangeven met twee niet al te vreemde woorden. Om haar te bepalen, moet men namelijk duidelijk vasthouden het primaat van de Tien Geboden en even duidelijk afwijzen de gedachten van het isolement van de Tien Geboden.

Het was het bedoelde primaat, dat aan de Tien Geboden een zo bijzondere plaats in het kerkelijk onderwijs en in de liturgie gaf. Dit primaat is evident. Niet alleen staan de Tien Geboden aan de kop van de zo indrukwekkende, bij een Godsverschijning gegeven, wetgeving bij de Sinaï. Het heet van de tafelen, waarop ze waren geschreven: De tafelen waren het werk Gods, en het schrift was het schrift Gods, op de tafelen gegrift. En deze tafelen der getuigenis, zoals hun imposante naam luidt, werden bewaard in de heilige ark Bovendien vertonen ze in hun formulering en opbouw iets dat hun klassiek-worden geredelijk verklaart.

Maar even duidelijk als dit primaat moet worden erkend, dient de gedachte van het isolement te worden afgewezen. Men kan ze niet uitlichten uit het geheel van de Mozaïsche wetgeving, noch uit het totaal van de bedeling van het Oude Testament. Wie de Tien Geboden zou isoleren, doet aan het totale Woord Gods geen recht en wordt door dit Woord veroordeeld.

Het kan alleen maar winst opleveren, Wanneer wij ook dit steeds helderder gaan verstaan en ons erin oefenen om de Tien Geboden te beluisteren in het geheel van ons luisteren naar het Woord van God. Dat is veel moeilijker dan de letterknechterij waarheen het isolement van de Tien Geboden regelrecht leidt. Maar het levert een rijke geestelijke winst op.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen