Ds. W. à BRAKEL

Over deze Rotterdamse dominee zou veel te vertellen zijn. Niet voor niets werd hij het licht der Friezen genoemd en ook het licht van Rotterdam. Dat wilde nogal wat zeggen, als men bedenkt dat hij hier moest opvolgen Franciscus Ridderus, een knap theoloog en een uitnemend prediker, de schrijver van de zevenvoudige verklaring van de Catechismus. Wie dit werk bestudeert, komt onder de indruk van de grote kennis die deze man bezeten hééft van de bijbel, van de dogmatiek en van de kerkgeschiedenis. Van 1656 tot 1683 stond Ridderus te Rotterdam.

Na de dood van deze ds. de Ridder werd ds. a Brakel uit Leeuwarden naar Rotterdam beroepen. Reeds eerder was hij hier beroepen geweest. Toen had hij bedankt. Niet zo gemakkelijk is zijn overkomst geworden. Groot was de verontwaardiging over zijn besluit in Leeuwarden. Zij mochten echter niets zeggen, want tien jaar lang had hij die gemeente trouw gediend, al was zijn arbeid er niet altijd zonder tegenstand gevree-sL De overheid had hem er eens een preekverbod van vier weken opgelegd. Toen het besluit eenmaal genomen was, heeft hij bij de verhuizing een zware storm op de Zuiderzee meegemaakt, zo hevig dat elk aan boord zijn einde nabij dacht. In de stad aan de Maas drong het gerucht door, dat ds. Brakel omgekomen was. De 21ste november 1683 kon echter zijn bevestiging door ds. Petrus Tilanus plaatsvinden en de 28ste november kon hij intrede doen. Hij zou hier samenwerken onder andere met ds. A. Hellenbroek, die in 1695 naar Rotterdam gekomen is, met ds. J. Fruvtier, ds. P. Dinant en ds. W. Eversdijk. Mannen van naam. Boven deze allen heeft ds. a Brakel uitgestoken door zijn kennis en door zijn invloed. Is van ds. Fruytier bewaard gebleven een polemisch geschrift tegen de Coccejanen, Slons worstelingen, heeft ds. Hellenbroek veel preken uitgegeven. Ds. Brakel heeft meer thetisch gewerkt in de bekende Logikè Latreia, de Redelijke Godsdienst. Dit is de meest bekende Nederlandse Gereformeerde dogmatiek, die sinds 1700 vele drukken beleefde en nu nog wel gelezen wordt. A Brakel is geen geleerde van beroep geweest, maar heeft door dit populair wetenschappelijk werk de gemeente van Rotterdam en de kerk van Nederland aan zich verplicht. Positief werk heeft altijd groter invloed gehad dan polemische arbeid. En dogmatische arbeid heeft doorgaans dieper nog ingegrepen in het kerkelijk leven dan preekwerk. Geen wonder, dat a Brakel's invloed groot geweest is en ver gereikt heeft. Toen in Schotland de Presbyterianen vervolgd werden, hield hij met hen briefwisseling en wist hij gedaan te krijgen, dat een aantal Schotse studenten hier de studie kon voltooien. Voor allerlei hoog geplaatsten, tot in de beide Indien toe, was hij de vraagbaak. Aan zijn invloed is het te danken geweest, dat Rotterdam, dat voorheen een Remonstrantse stad was, een naam kreeg als Gereformeerde gemeente in de kerk. Zo groot was die, invloed, dat er in de stad een geestelijke opleving kwam.

Bepaald profetisch is het woord geweest, waarmee hij bevestigd werd uit Jesaja 52 : 7 : , , Hoe lieflijk zijn op de bergen de voeten desgenen, die het goede boodschapt, die de vrede doet horen ; desgenen, die goede boodschap brengt van het goede, die heil doet horen ; desgenen die tot Sion zegt: Uw God is Koning".

Ds. Brakel is er later meermalen door vertroost en bemoedigd geworden en zijn hele bediening heeft in het teken van deze bevestigingstekst gestaan. Door de kracht van zijn woord werden zeer velen rondom de kansel vergaderd, tot het eind van zijn bediening toe. Zeer gezocht en bloeiend waren zijn catechisaties. Groot was het aantal, dat in die dagen deelnam aan 't Avondmaal, naar de mening van ds. Hellenbroek wel te groot

Bepaald geestelijk was de opzet van zijn hele arbeid, overal was de , , zieleherder" aan het woord. Zielen te leiden op de weg des levens was zijn doel. Weinigen als hij hebben de gave bezeten om naast de mensen, jong of oud, te gaan staan in hun geestelijke behoeften en noden. Weinigen als hij hebben er verstand van gehad om de mensen voort te leiden op de weg der zaligheid van kennis tot kennis. Hier worden knappe staaltjes geleverd van zielkunde, 'een zielkunde uit de Schrift geput.

Onze tijd zoekt het niet meer zo in de analytische preekwijze, deze was toen algemeen. Bij Brakel is deze niet zo hortend en stotend geweest, omdat hij een verbondstheoloog geweest is. Zijn latere Rotterdamse tijdgenoot ds. Hellenbroek preekte sterker vanuit de verkiezing.. Ds. Brakel zag meer de uitverkiezing verwezenlijkt in de orde van het verbond. Hij zag veel meer de verbanden in de opeenvolgende geslachten, in de geslachten reeds in de hemel en nog op aarde, De strijdende en de triumpherende kerk was voor hem één. Dit gaf aan zijn hele preekwijze iets soepels, iets liefelijks.

De geestelijke leiding, die hij gaf in de wegen Gods, is hier uit te verklaren. De bekering was voor hem meer een , , leven der bekering". Zeer geduldig en ook zeer dringend ging hij met de gelovigen op pad, Hij gunde ze niet te spoedig de rust van er te , , zijn".

Dit wilde niet zeggen, dat hij de man was van het ingekeerde leven. Zijn optreden voor de vervolgde Schotten bewees dat reeds. Zeer kloek wist hij ook tegen de overheid en tegen de gemeente op te treden, als het ging over de ontheiliging van de dag des Heeren. In de geest van zondag 38 van de Heidelbergse Catechismus was hij een groot voorstander van een nauwgezette viering van die dag tot de bediening van het Woord en de sacramenten.

Daarvoor alleen hebben wij die dag gekregen, zodat alleen werken van barmhartigheid en van' noodzakelijkheid verricht mochten worden. Ook de verhouding kerk en overheid had zijn aandacht.

Hoezeer ds. Brakel pleitte voor de overheidsbemoeiing inzake de beroeping van predikanten, heeft het hem niet weerhouden de overheid der stad te kapittelen, toen deze een beroep, dat de gemeente wilde uitbrengen, ophield. Het kostte hem ook in Rotterdam een tijdlang zijn kansel en zijn traktement, tot hij het hoofd in de schoot legde Nog één ding uit zijn Rotterdamse tijd acht ik van belang, ook voor het Rotterdam van heden. Dat is zijn strijd tegen het Labadisme. Uit zijn verbondsbeschouwing moest het wel volgen, dat ds. Brakel een zeer kerkelijk denkend m.-an was. Ds. De Labadie (Waals pred. teMiddelburg) was voorstander van een "kerk van enkel wedergeborenen en tevens independentist. Dit moest wel leiden tot een scheiding, waartoe het ook geleid heeft. Hiertegen nu trad bijzonder ds. a Brakel te velde. Alle scheiding was in zekere zin een breukmaken in het verbond. Hier werden de geslachten binnen het erf der kerk uiteengereten. Een kerk van louter wedergeborenen was voor Willi, a Brakel ondenkbaar. Hoezeer hij de wedergeboorte en de bekering noodzakelijk achtte, hij wist maar al te zeer, dat Gód deze deed gaan door de bedding der Kerk, door de bedding van Woord en sacrament. Uit het aankomende geslacht zou God altijd weer, gedachtig aan Zijn verbond, de Zijnen doen komen tot waar geloof in de Heere Jezus. De belofte van het verbond en de eis van het verbond moest ergens plaats behouden. Waar men de grenzen der kerk op aarde liet vallen daar waar  wedergeboorte had plaats gehad, daar moest men redelijkerwijs al wat nog niet wedergeboren was, vooralsnog als kerk afschrijven en daar moest men consequent de kinderdoop vervangen door de volwassendoop.

Niet de opvattingen van De Labadie, maar die van a Brakel hebben tenslotte in ons land getriumfeerd. En wij zijn er dankbaar voor! Deze man, die eerst in Exmorra, Stavoren, Harlingen en Leeuworden gestaan heeft, heelt Rotterdam 28 jaar waardig gediend. Een man op de overgang van de Reformatie naar de Nadere Reformatie.

Over zijn persoonlijk leven en sterven misschien een volgende keer.

(Overgenomen uit de rubriek „Voor en uit de Gemeente" in de Rott. Kerkbode).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen