KRONIEK

Een „enclave" — De „Broedergemeente" — „Moravische Broeders" — „Posthuis des Heeren" — 500-jarig bestaan 1 maart 1957 — „Vicit agnus noster, eum sequamur" — Kritiek op preek en „dienst" — Een glazen stolp — Onze predikanten.

Als een soort enclave, een door andere gebieden ingesloten stuk land, ligt in Zeist rechts en links van de weg, welke leidt van het , , Rond" naar het Zeister Slot het terrein van de , , Broedergemeente", de indertijd uit Herrnhut, in Saksen, naar Nederland overgekomen gemeente, welke haar oorsprongen nog terugleidt tot de Moravische Broeders. Vandaar de naam , , Broedergemeente" of , , Herrnhuttergemeente". Niemand, die Zeist bezoekt om te genieten van , , de Stichtse Lustwarande" vergete de , , Broedergemeente" te bezoeken. Het is een typisch stukje 18e eeuws Zeist te midden van het zich snel uitbreidende, en zulks in moderne stijl, luxe dorp. Rechts van de weg Rond-Slot ligt het , , Zusterplein", links het , , Broederplein". Op het Zusterplein staat de kerk, eenvoudig en sober ingericht, waar het cen­trum van het gemeenteleven is, Achter het Zusterplein ligt het kerkhof. Op iedere Paasmorgen heel vroeg schalt een Posaunenkoor de triumf der opstanding van Christus uit over de graven, gedekt met een kleine steen, waarop de naam van de overledene en daaronder: , , Heimgegangen". Men ziet: oorspronkelijk was duits in de , .Broedergemeente" de voertaal. Nu is dat veranderd. Men spreekt nog van , , Jahreswechsel', houdt daarbij nog aan het gebruik, dat die avond de dominee tot precies klokslag 12 preekt, waarna het Posaunenkoor het nieuwe jaar aankondigt. Men spreekt ook nog als „Christnachtsfier" van Kerstmis, en zo zijn er nog andere woorden en instellingen — men denke aan het „Liebesmahl" bij feestelijke gelegenheden — welke aan de vroegere tijd herinnert, maar overigens bedient men zich van de nederlandse taal.

Het slot werd in 1746 eigendom van de Graaf von Zinzendorf, die het deed kopen van de heer van Nassau-Odijk, een nazaat van Prins Maurits, .en deed de terreinen rondom het kasteel bebouwen voor de zich hier vestigende gemeente der Herrnihutters.

In dit centrum der „Broedergemeente", ook vroeger wel genoemd , , een posthuis des Heeren", omdat van hier de zendelingen uit Duitsland werden uitgezonden naar hun arbeidsterrein, heeft 1 maart en zondag 3 maart j.l. de sobere maar stijlvolle herdenking plaats gehad van het 500-jarig bestaan der , , Broedergemeente".

Eigenlijk was die datum niet die van het 500-jarig bestaan der Zeister Hermhutter gemeente.

De wortels van deze gemeente reiken, gelijk gezegd, tot het ontstaan der , , Moravische Broeders", een groep malcontenten in de r.k. kerk der middeleeuwen. Die , , broeders" worden wel eens een prereformatorische groep genoemd. Zij staan in hun verschijning niet los van Johannes Husz, die om zijn , , ketterse" leringen veroordeeld op het Concilie van Constanz, de brandstapel moest beklimmen.

De , , Moravische of Boheemse broeders" zijn in de 16e en 17e eeuw nu eens getolereerd in Bohemen en Duitsland — Luther stond met hen in contact —dan weer vervolgd en bijkans in die vervolging; te gronde gegaan. Hun laatste bisschop lan Amos Comenius, een bekend paedagoog, stierf als balling in Amsterdam en is begraven in de Herv. kerk van Naarden.

De enkele overgebleven hier en daar verspreide , , Broeders", sloten zich bij de Herrnhutter gemeente aan, welke gesticht werd door de bekende graaf von Zinzendorf {1700—1760), die op bijzondere wijze tot bekering gekomen, de man is, door wiens bemoeiing de „Herrnhutters" zich in Nederland vestigden. De grote zendingsdrang onder de , , Herrnhutters" was daarvoor wel het motief. Zij moesten met de grote heren der handelscompagnieën onderhandelen, n.l. of zij in de door dezen beheerde koloniën het evangelie mochten verkondigen.

Op hun reis naar de gebieden, hun toegestaan, wachtten de zendelingen dan in Amsterdam — gelogeerd veelal bij bevriende, vaak doopsgezinde families — op een gunstige wind.

De behoefte aan een eigen centrum deed zich echter sterk gelden. Vandaar de aankoop van het slot Zeist.

Zo werd Zeist brandpunt van de actie, een actie, die sedert de vestiging daar, is uitgegroeid vooral in ons Suriname tot een omvang en intensiviteit, welke de grote von Harnack deed getuigen, „dat de Herrnhutterse zendelingen in tweemaal tien jaar méér hebben gedaan dan alle protestantse kerken tezamen in twee eeuweni". (N. Rott. Crt. d.-d. 4 maart 1957).

Wat de methode betreft schrijft , , een medewerker" in de N. R. Crt. van 23 februari 1957 :

„De oude voorliefde voor sociaalapostolisch werk der oude broeders heeft zich bij hen nooit verloochend. In 1830 begonnen zij sociale arbeid te Berlijn, toen de kerk daar nog geen oog voor had. Men denke ook aan het werk onder de melaatsen in Suriname".

Er was dus alle reden om 1 maart '57 in de , .Broedergemeente" te Zeist Gods grote daden te gedenken. In de kerk op het , , Zusterplein" — ze ligt rechts van de weg naar het slot, dat nu eigendom der gemeente Zeist is — had de herdenking plaats, zondag 3 maart. De herdenkingsdienstpredikatie is door de NCRV 's avonds uitgezonden. Treffend was het woord van ds. Schütz uit Haarlem, die sprak over de dagtekst voor 1 maart '57, in het dagtekstenboekje der gemeente aangegeven : Num. 22 : 18, vooral de nadruk leggend op de woorden: , , Zo vermocht ik niet het bevel des. Heeren mijns Gods! te overtreden", of zoals er in de vertaling van het Ned. Bijbelgenootsch. staat: , , Ik zou niet in staat zijn". , , Niet in staat zijn Gods bevel te overtreden", was het thema.

Velen, ook uit andere kerken, woonden deze samenkomst bij. De , , Broedergemeente" wordt in haar zending ih Suriname — de enige protestantse aldaar, door schier alle kerken gesteund — evenals de herdenking op 1 maart d.a.v. Hierbij waren vele autoriteiten. Ook de praeses der generale synode der Ned. Hervormde Kerk, dr. A. A. Koolhaas sprak daar. Hij noemde de Broedergemeente een , , typisch protestantse ordegemeenschap". (N.R. Crt. 4 maart 1957). Zo heeft de , , Broedergemeente" de zegeningen Gods mogen gedenken en zet zij nu haar arbeid voort in Suriname, en waar zij haar posten verder heeft, in haar enkele jaren geleden opgerichte opleidingsschool in Zeist — er zijn thans 7 inlandse krachten in opleiding — tot, zo God wil, de wederkomst van Christus, het grote doel, waarop o.a. dr. Koolhaas in zijn toespraak wees. En deze grote arbeid verricht ze onder haar 500 jaar oud devies: , , Vicit agnus noster, eum sequamur". Ons Lam heeft overwonnen: laat ons het volgen'.

Tenslotte nog een enkele opmerking over de crisis rondom de preek en inrichting van de., , dienst". Die crisis is er. Onlangs schreef de hoofdredacteur van het Hervormde weekblad , , De Gereformeerde Kerk" er over. Ook een andere scribent in dat blad gaf er artikelen over, zulks in verband met de toogdag deze maand van R D. D. K. (, , In dienst der Kerk"), waar prof. Smelik het onderwerp zal behandelen, hoe er gepreekt moet worden. Een forum zal reacties uit de vergadering afwachten en verder behandelen. In meerdere bladen is dit in deze tijd urgente onderwerp voorwerp van gesprek geweest. Prof. Hoekendijk in een artikel in , , Wending", getiteld : , , Rondom het Apostolaat", heeft de dominee getekend bij monde van een weergekeerd krijgsgevangene, die hij laat zeggen: , , daar staat een dominee op de preekstoel te praten. Wij verstaan hem niet. Over de preekstoel heen heeft men een glazen stolp gezet. Die smoort alle geluid. Wij zien elkaar nog wel praten, maar we verstaan elkander niet. Van buitenaf ziet men in de kerk een vreemdsoortig stel mensen met een lachwekkende levensstijl". (, , Kerk en Eredienst", sept. '56, blz. 153). Lichtelijk of zwaar overdreven ? Velen onzer zullen zulks wellicht zeggen. Evenwel, er schuilt m.i. waarheid in. Vooral, omdat vele predikanten geen moeite doen om in de taal van deze tijd te preken en de mens van heden te behaderen ! Ik bedoel niets ten koste van de inhoud. , , Een Cabaret in de kerk", gelijk het G.W. d.d. 14 maart ons verhaelde, is afschuwelijk. Daar leent het Evangelie zich niet voor. Evenmin moet het zoals , , De Zaaier" schrijft:

, , In Hervormd Utrecht" komt onder de agenda van de Hervormde Jeugdraad o.a. de volgende aankondiging voor : , Zaterdag 12 maart , , Cross over the bridge". Zaterdagavond soos, film, spel en dans 1

Dat is dus de voorbereiding voor de zondag van de kerkelijke jeugd in Utrecht. En het ergste is, dat zulks gaat onder auspiciën van de kerk zelf. Zou men nu heus denken, dat de Heere een behagen had in een kexkdienstje op zondagmorgen, terwijl men dan het overige van de week precies leeft als de wereld, die om God, noch gebod geeft ? Denkt men nu heus, dat men met dit alles straks in het gericht voor Hem kan bestaan ?

In hetzelfde blad komt nog een aankondiging voor van een .bijeenkomst in het gebouw voor K. en W., waar ds. W. Barnard een lezing zal houden over , , Een man, genaamd Judas". Dit naar aanleiding van de opvoering van dit , , stuk" in de stadsschouwburg door het gezelschap , , Theater". Het bezoek daarvan wordt in dezelfde aankondiging aanbevolen".

Christus sprak, , , naar dat zij het horen konden". Laat in dezen de predikanten het devies van de , .Broedergemeente" op het hart gebonden zijn : , , Vicit agnus noster, eum sequamur". Laat ons het volgen, ook in deze zin.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen