Calvijns beginsel voor den zang in den eredienst

De laatste jaren is er een stille strijd over een nieuwe psalmberijming gaande en het is van belang, hiermede enigermate op de hoogte te zijn, willen wij niet plotseling voor een voldongen feit geplaatst worden.

Nu kan ik mij indenken, dat er lezers zijn, die zich afvragen of zulk een nieuwe psalmberijming wel gewenst of noodzakelijk is. Ze zijn gehecht aan de psalmen en aan de oude berijmingen en waarom nu een nieuwe berijming?

Als goede Gereformeerden zijn wij gehecht aan de psalmbundel; daarin voelen wij het hart van Gods Kerk kloppen en de psalmen vervullen dan ook een primaire functie bij de zang in onze eredienst. Echter de gehechtheid aan de oude psalmen mag niet betekenen een kanonisering van de berijming. Juist, omdat wij zo van de psalmen houden, bezien wij: met een critisch oog de hedendaagse psalmberijming.

Is er reden tot critiek op de psalmberijming, die wij thans in onze kerkdiensten gebruiken ? Ik meen van wel. Legt u eens verschillende berijmde verzen, ook bekende verzen, naast de daarop betrekking hebbende woorden uit het psalmboek van de Bijbel, dan zult u tot typische ontdekkingen komen.

Ik geef u één voorbeeld : het bekende Psalm 1:4: , , De Heer toch slaat der mensen wegen ga, en wendt alom het oog van Zijn gena op zulken, die, oprecht en rein van zeden, met vasten gang het pad der deugd betreden". In de onberijmde psalm lees ik heel wat anders : , , Want de Here kent de weg der rechtvaardigen".

Hier zien wij hoe het geweldige woord , , rechtvaardige" maar rustig is overgezet in en vervlakt tot een moralistische deugdzaamheid. Daarmee verraadt deze berijming tevens de tijd van haar ontstaan : 1773. Deze tijd muntte niet uit door een levend Gereformeerd geloofsleven, maar is bekend geworden door zijn rationalisme en moralisme. Het Gereformeerd geloofsleven was toentertijd ver weggezonken. Het merkwaardige is dus, dat wij nog altijd zitten met een psalmberijming, waarin een niet-Gereformeerde tijdgeest doorspeelt. Psalm 1 : 4 geef ik dan ook nooit op in de eredienst.

Nu wil ik niet zeggen, dat deze tijdgeest in alle berijmde psalmen te merken is. Gelukkig niet, daarom moet de nieuwe psalmberijming dan ook zeer omzichtig te werk gaan. Maar toch moet het ons opvallen, hoeveel psalmen niet gezongen worden. We kunnen wel aannemen, dat meer dan de helft nooit of zeer weinig gezongen wordt. Let u daar eens op in uw eigen gemeente. En de oorzaak? Niet de inhoud dezer onbekende psalmen geeft aanleiding om voor de zang in de gemeente overgeslagen te worden. Leest u eens de vele , , onbekende" psalmen door en u zult verwonderd staan over de diepe gedachten. Maar ze zijn zo slecht berijmd of op zo'n onzingbare melodie gezet, dat ze als gemeentezang niet te zingen zijn. Als zo'n onbekende psalm wordt opgegeven, dan mislukt het meestal op zeer onstichtelijke wijze. En zo blijven deze psalmen maar liggen en worden nooit gebruikt. Het is, dunkt me, nu wel duidelijk geworden, dat wij niet te zeer bij de berijming van 1773 moeten zweren en dat wij hier zeer critisch tegenover dienen te staan juist omdat wij de psalmen liefhebben.

Nu is er pas geleden een groot, zwaar boek uitgekomen (774 blz.) van de hand van ds. H. Hasper, met als titel: Calvijns beginsel voor den zang in den eredienst, verklaard uit de Heilige Schrift en uit de geschiedenis der Kerk, een kerkhistorisch en hymnologisch onderzoek, deel I. Uitgever is Martinus Nijhoff, 's Gravenhage.

De prijs is ƒ 35.—, wat goedkoop geacht moet worden, gezien de omvang van het boek : kwarto formaat 29 bij 22 cm., met talrijke facsimile's, portretten, muziekvoorbeelden, kaarten en andere illustraties, waarbij o.m. opgenomen geheel compleet in fascimile het in 1539 door Calvijn zelf uitgegeven eerste Franse kerkboek.

Wij juichen deze uitgave zeer toe. De schrijver heeft een ernstige poging gedaan een uitgebreid onderzoek in te stellen naar het beginsel, dat Calvijn voor ogen had bij zijn ordening van de zang in de eredienst. Dat deze arbeid van uiterst actueel belang is, beseffen wij, als wij letten op allerlei meningen, die heden ten dage voor de zang in de gemeente worden voorgedragen, eveneens, als wij tot ontdekking komen, dat vele , , calvinistische" en , , gereformeerde" ideeën helemaal niet hun grond in de gedaohtenwereld van Calvijn vinden. De schrijver is daartoe niet over één nacht ijs gegaan. Met talrijke uitgeschreven bewijsplaatsen uit de brieven, de commentaren, de Institutie en andere geschriften van Calvijn, tracht hij ons een beeld te geven van Calvijns bedoelingen met de zang in de eredienst. Maar het geschrevene is alleen te verstaan tegenover de achtergrond van de tijd, en daarom geeft de schrijver dan ook uitvoerige mededelingen over de tijd, de geschiedenis, de situatie, waarin het een en ander door Calvijn is geschreven. Zodoende krijgen wij zo'n zuiver mogelijk beeld van de diepste bedoelingen van Calvijn.

Een uitvoerig naam- en zaakregister maakt vele onderwerpen op dogmatisch, ethisch, cultureel en historisch terrein, die eveneens in dit boek behandeld worden, op gemakkelijke wijze toegankelijk. Historici vinden o.a. nagenoeg onbekende brieven in verband met de oorspronkelijke belangstelling van het Franse hof voor hervorming der Kerk en bijbelverspreiding, letterkundigen uiteenzettingen over proza en poëzie.

Van de inhoud delen wij u de volgende hoofdstukken mee : , , Het beginsel van Calvijn : terug naar de Schrift en naar de Kerk der eerste eeuwen", , , De zang in de Tempel en Synagoge", , , De zang in de Kerk vóór de Reformatie", „De reformatie van de kerkzang te Wittenberg, te Constanz en te Straatsburg", , , Het verloop van de pogingen tot hervorming der Kerk in Frankrijk", „Farel te Bazel, Bern en Geneve", , , Calvijn en de kunst in het algemeen", , , Calvijn en de muziek", , , Calvijn en de dienst des Woords", , , De predikanten van Geneve over de inrichting van Kerk en eredienst", , , Het Franse kerkboek van Straatsburg uit 1539", „De tekst van het Franse psalmboek 1539/'62", „De vraag: , , berijmingen" of , , gedichten voor de zang der gemeente ? ", , , De melodieën der Psalmen" en , , De zang der gemeente in de practijk".

Nog iets over de schrijver ds. H. Hasper. Het kan zijn, dat de jongeren onder ons hem niet meer kennen. Ruim 40 jaar geleden heeft de schrijver met de vroegere hofprediker prof. dr. H. Th. Obbink en later met minister prof. dr J. R. Slotemaker de Bruïne de noodzakelijkheid onder het oog gezien van een algemeen erkend zangboek met Psalmen en Geestelijke Liederen voor de Nederlandse Christenheid dat in kerk en school, huisgezin en vereniging zou kunnen worden gebruikt. De schrijver heeft altijd gepleit voor een geheel andere manier van psalmzingen onder het volk en in de eredienst, dan een halve eeuw geleden in zwang was. Hiertoe gaf de schrijver in 1936 de oorspronkelijke melodieën van het Geneefse Psalmboek uit de 16e eeuw uit en voorzag die van een tekst, die deze inderdaad weer zingbaar maakte.

Het boek, dat thans voor ons ligt, kunnen we beschouwen als een levenswerk van de schrijver. Daarin komt ook telkens uit de , , stille strijd", waarop ik in het begin van dit artikel zinspeelde, n.l. of de nieuwe psalmbundel een bundel van gedichten of van berijmingen dient te zijn. De schrijver pleit voor bérijmingen : het Godswoord der Psalmen dient in voor iedereen begrijpelijke taal op rythme en in rijm te worden gebracht en bestrijdt, soms op bittere wijze, de leus van de Hervormde commissie voor Psalmberijming, dat de psalmverzen voor de volkszang , , in de eerste plaats gedichten" zouden moeten zijn. Hij acht dit van letterkundig belang, maar niet van liturgisch belang.

Wij willen op dit boek terugkomen. Voorlopig willen wij, het aanschaffen en het lezen van dit boek van harte aanbevelen. U heeft waar voor uw geld, gezien ook de vele kerkhistorische aantekeningen! en mededelingen waarmee het geheel is versierd. Elke bladzijde is een typografisch kunstwerk. De citaten uit de vreemde talen zijn alle vertaald, waardoor ook het boek voor onze geinteresseerde gemeenteleden toegankelijk is. Maar bovenal is het een prachtwerk van blijvende waarde voor onze predikanten. Wij althans kregen bij onze opleiding weinig of niets mee ten aanzien van het ontstaan en het wezen van de kerkzang. Daarom moet nog veel ingehaald worden. Er zijn wel eens kerkleden, die bij belijdenis of huwelijksbevestiging hun predikant een geschenk willen aanbieden. Ze kennen nu een titel van een boek, waarmee hun pastor heel blij zal zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen