Amsterdam

In Amsterdam bestaan twee afdelingen van de Geref. Bond nl. Amsterdam- Centrum en Amsterdam-Oost. Enkele bestuursleden van deze afdelingen maken deel uit van een contactcommissie, die onder voorzitterschap staat van dr. Jonker. Na overleg in de contactcommissie werd door de besturen het volgende verzoek bij de Centrale kerkeraad ingediend:

Amsterdam, 14 juli 1957

Weleerwaarde en Eerwaarde Heren,

De ondergetekenden, bestuursleden van de Gereformeerde Bond, afdelingen Amsterdam-Centrum en Amsterdam- Oost wenden zich tot Uw geacht college met het volgende schrijven.

Met dankbaarheid willen wij reveleren, dat de Centrale Kerkeraad acht jaar geleden in de vacature van ds. J. H. F. Remme een geestverwant heeft beroepen, waardoor uw college blijk gaf rekening te willen houden met een minderheidsgroepering in de Gemeente, die zich schaart rondom de beginselen, weike door de Gereformeerde Bond worden voorgestaan.

Het aantal preekbeurten door dr. H. Jonker te vervullen is echter van die aard, dat het niet mogelijk is iedere zondag een zodanige predikant te beluisteren.

Dit is de oorzaak dat wij ons tot u wenden met het volgende verzoek :

1e. Zou de Centrale Kerkeraad kunnen besluiten vanaf één door u te bepalen datum iedere zondagavond een kerkdienst te doen plaats hebben waar een predikant voorgaat die de Gereformeerde beginselen is toegedaan ?

2e. Zou de Centrale Kerkeraad wanneer dit verzoek wordt ingewilligd de Nieuwe-Zijdskapel (een centraal gelegen kerk) voor deze avonddiensten beschikbaar willen stellen ?

Wij zijn overtuigd, dat een positieve reactie op dit verzoek door vele lidmaten der Gemeente met blijdschap zal worden ontvangen.

Ons desgewenst gaarne bereidverklarend een en ander nader toe te lichten, tekenen wij met hoogachting,

Geref. Bond Geref. Bond afd. Amsterdam-C. afd. Amsterdam-O.

Op de vergadering van de Centrale Kerkeraad van 24 juni 1957 werd het schrijven behandeld. Met algemene stemmen besloot de Kerkeraad dit verzoek in te willigen. De toestemming werd voorlopig verleend tot eind 1958. De diensten zullen kerkeraadsdiensten zijn.

Het behoeft geen betoog, dat dit besluit van de Kerkeraad door de vrienden van de Geref. Bond met blijdschap wordt begroet. Er heerst ook dankbaarheid, omdat dit besluit zo snel, zo royaal, zonder enige bedenking of reserve werd genomen.

Ds. M. Groenenberg, scriba van de Centrale Kerkeraad en eindredacteur van Hervormd Amsterdam deelt over dit besluit o.m. het volgende mee :

, , Het is moeizaam werk in Amsterdam de mensen duidelijk te maken, wat de Geref. Bond is. In Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland (Veluwe, deel van de Betuwe) weet men dat best. Daar drukt dit type z'n stempel op de hervormde kerkelijke gemeente of is er een belangrijke minderheid. Alzo niet in Amsterdam. Toch zijn er mensen, die tot de Geref. Bond behoren. Zo noemen we dat, hoewel de meesten niet officieel lid zijn van deze bond. We bedoelen er in de wandeling ook eigenlijk niet een organisatie mee, maar een bepaald vroomheidstype in onze kerk. Het uiterlijk meest opvallende aan hen is, dat ze alleen psalmen zingen en het gezangenbqek gesloten laten. Tenminste in de officiële kerkdiensten. Men doet dat om allerlei redenen : of omdat men principieel alleen psalmen wil zingen, of omdat men de gezangen, die nu in gebruik zijn, niet wil zingen of omdat men terwille van het gezang de eenheid in eigen gelederen niet in gevaar wil brengen. Maar natuurlijk is met dat psalmenzingen het wezen van de Geref. Bond niet aangegeven. Alleen wat het eerst opvalt. In de praktijk zijn er nog een paar andere opvallende dingen aan te geven. Men kerkt b.v. zeer trouw. Het aantal mensen, dat twee keer per zondag naar de kerk gaat, is in deze kring percentsgewijs stellig 't hoogst. Maar in deze kring is ook hoog het percentage, dat zegt: in ga alleen naar iemand van de Geref. Bond. Men is exclusief en heeft daar zo zijn redenen voor, die hier nu niet terzake doen, We hebben in onze stad één predikant, die tot deze groep behoort. Vroeger ds. J. H. F. Remme, nu dr. H. Jonker. Natuurlijk is dr. Jonker niet predikant van en voor een groep, maar van de Oranjekerkgemeente B. Maar de gereformeerde bonders (zoals we hen noemen) komen bij hem in de kerk. Nu heeft dr. Jonker evenveel beurten als de andere predikanten, d.w.z. 31 morgenbeurten en 16 avondbeurten. Bedenken we dus, dat deze groep graag twee keer ter kerke gaat en bovendien wat exclusief is, dan begrijpt u, dat voor deze mensen de zondag allerlei problemen meebrengt. Er gaan zondagen voorbij, dat er helemaal geen „bonder" is. Zelf heb ik dat altijd een onbevredigende situatie gevonden. Voordat dr. Jonker hier beroepen was, heb ik in een artikel eens gepleit voor een, wat we noemen : mentale gemeente voor de Geref. Bond. Ik schreef : deze mensen wonen over de gehele stad verspreid, geef hen de N.Z. Kapel en laat hen daar rondom heen een eigen geestelijke parochie vormen. Dat is niet gebeurd. Ik begrijp dat, want zo iets heeft ook grote schaduwzijden. Men isoleert zichzelf binnen de hervormde gemeente van Amsterdam. En dat is niet goed voor de groep en voor de gemeente. Maar de situatie van nu is ook niet bevredigend. We hebben het vaak over dit onbevredigende gehad. De Vrijz. Hervormden hadden een betere plaats dan de Geref. Bonders."

Tot zover ds. Groenenberg.

De positie van de twee predikanten voor de Vrijzinnig Hervormden is een andere dan die van de Geref. bondspredikant. Zij hebben geen wijkgemeente, arbeiden alleen onder de Vrijzirmig Hervormden en hebben een eigen centrum (de Nieuwe Zijdskapel) en een eigen kerkeraadscommissie, van Vrijzinnig hervormde leden. Alzo niet de Geref. bondspredikant. Hij is wijkpredikant als andere wijkpredikanten, met een even grote wijkgemeente van 5500 Herv. gezinnen en wijkkerkeraad. Door de invoering van het wijkgemeentestelsel volgens de nieuwe kerkorde - in Amsterdam sinds 1953 - werd van hem ook meerdere aandacht gevraagd voor de opbouw van zijn gemeente rondom de Oranjekerk met alle taken die daaruit voortvloeien. Het merendeel van zijn kerkdiensten werden in de Oranjekerk gehouden. Daardoor kwamen de , , Geref. bonders" buiten zijn wijkgemeente te kort. Meer dan vroeger vóór de oorlog, toen bijna iedere predikant meer richtingspredikant dan wijkpredikant was.

De kerkelijke financiën lieten niet toe, dat het predikantencorps met nog een Geref. bondpredikant werd uitgebreid. Door het genomen besluit van de kerkeraad wordt nu in zekere zin in een behoefte voorzien. Niet alleen van de , , bonders", maar ook van de gemeente, die in de afgelopen jaren door haar opkomst heeft bewezen deze prediking op prijs te stellen.

Wat de exclusiviteit betreft nog het volgende. Vóór de tweede wereldoorlog speelden de richtingen in het Hervormd kerkelijk leven van Amsterdam een grote rol. Men had , , etische", confessionele", Kohlbruggiaanse" predikanten en één predikant die behoorde tot de Geref. Bond. Men ging meestal bij , , zijn" dominee ter kerke, 'waar die ook preekte. Bekend is het grapje in Amsterdam, dat iemand de predikbeurtenlijst naging voor de komende zondag en dan tot de verzuchting kwam : , , Er is niets op !" terwijl er die zondagmorgen dertig predikanten een dienst zouden leiden. Alleen , , zijn" dominee was er niet bij.

Dit is na de tweede wereldoorlog tot op zekere hoogte veranderd. Het wijkgemeentestelsel werd ingevoerd en men oriënteerde zich meer op de wijkkerk van de wijkgemeente.

Toch leert de practijk deze decentralisatie niet onverbiddelijk door te voeren. Althans niet in Amsterdam. De Amsterdammer is een vrij mens en laat zich niet binden door de wijkgrenzen. Hij vindt het prettig in verschillende kerken en bij verschillende predikanten te kerken. Bovenal gaat het hem er om. . dat de prediking hem „aanspreekt".

Dat de vrienden van de Geref. Bond exclusief zouden zijn, is tot op zekere hoogte waar. Ik weet dat er ook onder hen zijn, die eveneens bij andere predikanten kerken.

Omgekeerd kan men evenzo opmerken, dat er , , niet-'Bonders" zijn, die zeer exclusief zich alleen stellen onder de prediking van hun man. Het loopt in Amsterdam alles heel wonderlijk door elkaar.

Bij alles juichen wij het genomen besluit van de Centrale kerkeraad zeer toe. Het moge dienstbaar gesteld worden aan de ophouw van de gemeente en aan de geestelijke verzorging van de vrienden van de Geref. Bond.

Naast de gewone diensten van de Geref. Bondspredikant zullen dus vanaf 20 oktober a.s. elke zondagavond diensten zijn in de Nieuwe Zijdskapel aan het Rokin toij de Dam. Nog iets over deze kerk.

De Nieuwe Zijdskapel is een juweeltje van een kerk. Ingebouwd tussen verschillende modemagazijnen tussen de Kalverstraat en het Rokin is alleen de ingang (Rokin 78a) en de koepel van buiten te zien. Het is een kerk met een legendarische geschiedenis. Na de Oude Kerk is deze Kapel de oudste van Amsterdam. Ze staat op een voor de rooms-katholieken zeer historische plaats, de „Heilige Stede". Op 15 maart 1345 zou er een mirakel plaats gevonden hebben. Volgens het verhaal kreeg een zieke, die de sacramenten ontvangen had, een aanval van braken. Wat hij uitwierp, werd in 't vuur gegoten — kort daarna zag iemand de hostie onbeschadigd midden in de vlammen en nam ze er uit zonder zich te branden. De priester bracht haar naar de Oude Kerk. Daarna verdween zij uit de ciborie (kastje waarin de hostie bewaard wordt) en werd bevonden in het huis van de zieke. Daarom werd dit afgebroken en op de plaats een kapel gebouwd, waarin de hostie voortaan werd bewaard en tal van wonderen deed, zodat zij vele bedevaartgangers trok.

Dr. W. Zuidema heeft in 1900 een brochure uitgegeven , , Het wonder der heilige Stede van Amsterdam" (G. van der Hoogt) waarin hij het verhaal van het wonder onderzocht en het volstrekt onbewezen acht. De geschiedschrijver van Amsterdam J. ter Gouw volstaat slechts met een , , de legende van 't mirakel is bekend en behoort hier niet besproken te worden, want mirakelen zijn zaken des geloofs, niet der historie". (Geschiedenis van Amsterdam I, blz. 349).

Maar de pelgrimage bleef tot op de huidige dag. In maart wordt nog steeds een nachtelijke omgang door de straten rondom de Nieuwe Zijdskapel door de Roomsen gehouden, waaraan velen deelnemen.

In 1578 kwam de kapel na de Alteratie, de hervorming van Amsterdam, aan de Gereformeerden. Daarover is drie eeuwen later een zeer merkwaardig proces gevoerd. In 1898 kwam het bevel van de regering, dat de Nieuwe Zijdskerk, als gevaarlijk om daarin samen te komen onmiddellijk moest worden gesloten. Het besluit werd door de kerkelijke gemeente genomen de kerk af te breken en een nieuwe te bouwen. Toen deed de regering van de stad Amsterdam aan de Hervormde Kerk, een proces aan. Zij' beweerde, dat dit kerkgebouw niet aan de Hervormde Kerk (behoorde, maar aan de stad, dat de kerkelijke gemeente deze slechts in bruikleen had en dat, wanneer de kerk niet meer gebruikt werd, deze wederom aan de stad moest komen. Een proces dus. over hët eigendomsrecht, n.l. of de vroedschap in 1578 het recht had gehad de kapel aan de Gereformeerden af te staan.

Tien jaren duurde dat proces, dat tot in de hoogste instantie gevoerd werd. Tenslotte werd de Hervormde gemeente in het gelijk gesteld, waardoor eens en vooral vastgesteld is, dat bij het overgaan van Nederland tot de Gereformeerde religie de Hervormden (Gereformeerden) rechtens bezitters zijn geworden van de vroegere Roomse ker­ken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen