GLORIE TE MEAUX

Martyrs brûlés vifs au grande marche de Meaux Ie 7 octobre 1546 Pierre Ie Clerc (pasteur) Estienne Mangin Jacques Bouchebec.

Veertien namen stonden vermeld op de twee gedenkstenen, die waren aangebracht in de kerk van de Eglise Réformée te Meaux. Veertien namen van hen, die hun reformatorisch geloof met de vuurdood moesten betalen. Er was nog een gedenksteen, waarop stond : A la mémoire de Jean Leclerc, cardeur de laine, á Meaux. Un des premiers martyrs de la Réforme. 29 juillet 1525. Dat was de eerste, die om des geloofs wille moest sterven, een eenvoudige wolkaarder. Was deze Leclerc de vader van de predikant Pierre uit 1546 ? De huidige predikant van Meaux, aan wie ik dit vroeg, bevestigde dit.

Meaux ligt veertig kilometer ten oosten van Parijs. De „route nationale" van Nederland naar Parijs laat het ter zijde liggen. Maar de stad is merkwaardig genoeg om even aan te doen. Niet, dat er hier zovele grote dingen te zien zijn, dat niet, maar de historie heeft het stempel van merkwaardige tijdsgewrichten op deze plaats gezet.

Nog steeds bezit de stad de overblijfselen van de oude Gallisch-Romeinse muur met middeleeuwse torens. Oorsprong van de stad ligt in het midden van de 3e eeuw. Wat zijn verschillende Franse steden toch veel ouder dan onze Nederlandse. In de twaalfde eeuw was van Amsterdam b.v. nog niets te zien dan enkele vissershuisjes.

Vanuit Reims en Parijs werd Meaux gecristianiseerd, een grote kathedraal werd aan de buitenbocht van de Mame gebouwd met twee torens, waarvan de tweede toren wegens geldgebrek nooit is afgebouwd.

Voor ons Gereformeerden is het van belang, dat te Meaux de oudste gereformeerde kerk van Frankrijk werd geconstitueerd in 1546. Tijdens de reformatie was er te Meaux een grote evangelische kring. Omstreeks 1520 stond de bisschop van Meaux zelfs sympathiek tegenover de hervormingsbeweging, dat was Guillaume Britponnet, die van 1519 tot 1523 'bisschop te Meaux was. In zijn boek „Calvijns beginsel voor den zang in den eredienst" (Martinus Nijhoff) vertelt ds. H. Hasper het een en ander van deze merkwaardige man. In het gesprek met de predikant mr. Failletaz te Meaux bleken diens mededelingen met de gegevens van ds. Hasper in overeenstemming te zijn.

Brigonnet stond in de aanvang positief tegenover de hervorming. Farel is zelfs bij hem op 'bezoek geweest in het bisschoppelijk paleis tegenover de kathedraal. Dit paleis is nog in goede conditie, 't Is thans een museum en toegankelijk voor bezoekers. Brigonnet, van hoge adel, had ook contacten met het Franse hof. Hij was de geestelijke raadsman van Marguerite d'Angoulême, de zuster van Frans I, dé koning van Frankrijk. Zowel Marguerite als haar koninklijke 'broeder stonden open voor de zaak van de vernieuwing der kerk. Zo is het tevens duidelijk geworden, waarom Calvijn zijn Institutie aan Frans I heeft opgedragen. Ik heb dit nooit begrepen, omdat men van een Roomse koning weinig belangstelling voor reformatorische theologie kan verwachten. Maar gezien de verhoudingen tussen de evangelische kring te Meaux en het Franse hof wordt dit nu ineens duidelijk.

Toch heeft Brigonnet zich niet officieel bij ide beweging van de hervorming aangesloten. Waarom niet ? Pasteur Failletaz antwoordde eenvoudig- , , I1 avait peur". Vrees weerhield hem zich bij de hervorming aan te sluiten. Men oordele hierover niet te snel. De gedenkstenen in het protestantse kerkje spreken een duidelijke taal. Wel bevorderde de bisschop van Meaux de bijbelvertaling in het Frans en verspreidde hij onder de armien van zijn diocese 'bijbels en ibijbelgedeelten. Ook liet hij de Evangeliën en de brieven systematisch voorlezen en uitleggen.

Calvijn heeft van al deze dingen bij geruchte geweten, natuurlijk, uit de mond van Farel, maar ook van Le Fèvre d'Etap'les, die de bijbel voor de bisschop in het Frans vertaalde.

Maar de verwachting in Brigonnet werd teleurgesteld. Reformatie in de kerk bleek niet mogelijk. Brigonnet was geen strijdlustig man, hij was goedhartig, maar zwak. Hij gaf zijn hervormingspogingen op.

Door het optreden van de doctoren der Sorbonne, de fervente bestrijders van de reformatie, werd de positie van Brigonnet zo moeilijk, dat hij zich genoodzaakt heeft gezien synodale decreten te laten uitgaan tegen de leer en de boeken van Luther, tot verdediging van het vagevuur en de aanroeping der heiligen en zelfs tot afzetting van zijn .„Lutherse" predikers.

Hij trok zich in 1523 terug op zijn kasteel te Aimans (bij Monteraux). Een bericht vermeldt, dat hij zijn oude dag uiterlijk rustig heeft doorgebracht, doch innerlijk gekweld in zijn geweten, omdat hij zijn vroegere vrienden had verlaten, met wie hij eenmaal de waarheid van het Evangelie zo duidelijk had ingezien en beleden.

Zo draaide te Meaux het scharnier van de hervormingsbeweging in Frank­rijk. Stel dat Brigonnet krachtiger was geweest en het Franse hof niet alleen sympathiek tegenover de reformatie had gestaan, maar ook voor de reformatie had gekozen, hoe had dan de geschiedenis van Frankrijk een gans ander verloop gehad.

Pasteur Failletaz vertelde me nog, dat de reformatie in de aanvang van Meaux zóvele aanhangers had, dat het ene stadsgedeelte rooms en het andere protestant was. De Marne maakt bij Meaux een grote bocht. De buitenbocht met het bisschoppelijk paleis en de kathedraal was toendertijd rooms, de binnenbocht met de markt protestant. De beide stadsgedeelten werden door een brede brug, die nu nog bestaat, verbonden. Op die brug kwamen herhaaldelijk schermutselingen voor tussen de roomsgezinden en de protestanten. Totdat de brug door de roomsen werd afgesloten met een deur. Voor de deur plaatsten zij allerlei beelden van wangedrochten en grijnzende apen, die uitzagen op de protestantse wijk. Een intimidatiepoging onschuldiger dan de H-bom-intimidatie thans ....

Toen Brigonnet weg was, werd er toegeslagen. Jean Leclerc, de wolkaarder, werd de eerste martelaar in 1525. De volgende slag trof de protestantse gemeente, die in een huis aan de markt samenkwam, in 1546. Tijdens een godsdienstoefening overvielen de soldaten de gemeente. Ze waren juist een Psalm aan het zingen. Pasteur Leclerc verzocht de soldaten even te wachten tot ze uitgezongen waren. Daarna werden ze gevangen genomen. Toen ze naar het stadhuis werden geleid zongen ze weer Psalmen.

Tijdens de Bartholomeüsnacht, 23-24 augustus 1572, werden te Meaux 87 personen gedood en drie straten ontvolkt.

De kleine protestantse gemeente moest zich sindsdien onder druk handhaven. Pas in 1785 kon de officiële installatie van pasteur Hervieux plaats vinden.

Meaux is ook bekend geworden door de grote Bossuet, de hofprediker van Lodewijk XIV. Deze gevierde kanselredenaar was een halve eeuw na Brigonnet bisschop te Meaux. Zo weinig het paleis en de kathedraal ons over Brigonnet vermeldt, zo luidruchtig wordt de aandacht op Bossuet gericht. Het museum , , De Bossuet" is vol herinneringen aan deze invloedrijke prelaat. De bibliotheek bezit nog de gehele verzameling van de leren bandjes, die Bossuet placht te gebruiken bij zijn studie. Niet alleen is hij bekend geworden door zijn welsprekende , , oraisons funèbres" bij de begrafenis van koninklijke prinsessen, ook is hij opvoeder en leraar geweest van de dauphin, de latere Lodewijk XV. Men kan in het museum blaadjes papier zien, waarop de dauphin met een echte jongenshand Latijnse woorden heeft geschreven, met de correcties van 'Bossuet. Bossuet verdedigde de religieuze politiek en het , , droit divin" van Lodewijk XIV (Le Discours sur l'histoire universelle") tegenover de dauphin en onderwees hem tevens in de critiek op het protestantisme (, , Variations des Eglises protestantes"). Ik vond ook een preekschets met vele stilistische veranderingen en verbeteringen : of er gewerkt werd aan de welsprekendheid !•

In de kathedraal ziet men het standbeeld van Bossuet, waardoor de glorie van deze bisschop wel zeer sterk wordt geaccentueerd, terwijl een grafsteen al zijn deugden vermeldt. , , Adelaar van Meaux" werd hij in zijn tijd genoemd. De kansel in de kathedraal heeft, volgens de beschrijving, de naam „chaire de Bossuet". Een boekje over Meaux, dat ik in handen kreeg, draagt als ondertitel „Cité de Bossuet". Zo draait alles in Meaux om de glorie van deze man.

Bossuet zal zijn verdiensten hebben gehad, wij willen er niets aan af doen. Maar Pasteur Failletaz werd fel, toen ik met hem over Bossuet sprak. Hij heeft de protestanten vervolgd en protestantse meisjes in een klooster laten opsluiten.

Het standbeeld in de kathedraal getuigt van de gevierdheid van deze prediker, maar in het protestantse kerkje hangen de gedenkstenen en de markt aan de binnenbocht van de Marne is er nog altijd, ook al staat er nu een markthal waar vroeger iets anders gestaan heeft.

En in het protestantse kerkje zingen ze nog altijd psalmen. Ook de hugenotenpsalm over een God, die de vijanden verspreidt, Psalm 68. Ze zingen ook, op onze melodie, het tweede vers van , , het vrome volk in U verheugd".

„Mais en presence du Seigneur

Les justes chantent sa grandeur

Et sa gloire immortelle".

„Maar voor Gods aangezicht zingen de rechtvaardigen van Zijn grootheid en Zijn onsterfelijke glorie".

Dat is ook en anders : glorie te Meaux!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen