Kroniek

KRONIEK.

, , Merkwaardig-Gevaarlijk", die beide woorden trof ik aan als opschrift boven een artikel van prof. Kremer in , , De Wekker", orgaan der Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland, d.d. 19- 7 '57, een artikel, dat aandacht wijdde aan de dissertatie van dr- Lescrauwaet, M.I.C., welke als titel heeft: „De liturgische beweging onder de Nederlandse Hervormden in oecumenisch perspectief".

Dit proefschrift trof niet alleen de aandacht van prof. Kremer. De onlangs opgetreden opvolger van dr. K. Dijk aan de Theologische Hogeschool te Kampen, dr. J. T. Bakker, wijdde er eveneens zijn aandacht aan in een artikel in , , Trouw" d.d. 3-8 '57, onder het opschrift: , , Liturgie en Oecumene".

Ik heb deze dissertatie niet gelezen. Maar titel en behandeling van het onderwerp duiden er wel op, dat van bepaalde roomse zijde de ontwikkeling van het Hervormd kerkelijk leven met bijzondere belangstelling gevolgd wordt Wie geregeld , , Het Schild" leest, heeft dat telkens kunnen merken. In de , , Kroniek" van dat voorheen uitsluitend apologetisch r.k. maandschrift, en ook in andere bijdragen, is men af en toe bijzonder geïnteresseerd bij de fata- et gesta, de gebeurtenissen, op Hervormd kerkelijk erf. Men strekt van die zijde zijn , , meeleven" zelfs uit tot heel het protestants kerkelijk leven, voornamelijk voor dat in Nederland, doch men breidt die belangstelling, als het pas geeft, óok wel uit tot het protestantisme buiten onze grenzen. Een pater uit het missie-klooster in Drachten (Fr.) promoveerde een tijd geleden op de , , onkerkelijkheid" in Friesland. En onlangs gaf „Het Schild" een „dubbel nummer" uit, waarin verschillende aspecten van de , , eenheid van Kerk en Christendom" behandeld werden, dat „niet zuiver toevalligerwijze samenviel met het zilveren priester-jubileum" van zijn hoofdredacteur. Het was ook om aan te duiden, dat „Het Schild" in het vervolg , , een nieuwe koers zou gaan volgen en van een apologetisch georiënteerd tijdschrift een oecumenisch gezinde publicatie zou worden". (Ten Geleide, blz. 97). Om dat te illustreren waren in dit dubbelnummer ook bijdragen opgenomen van prof. dr. R. Schippers, hoogleraar aan de V.U., dr. H. van der Linden, Herv. pred. en prof. dr. G. C. van Niftrik, kerkelijk hoogleraar aan de G. U te Amsterdam. Men ziet het: van r.k. zijde is er een voortgaande belangstelling voor het protestantisme en de oecumeniciteit, welke in deze tijd in vele protestantse kringen het hart heeft.

Nu gaat het in het proefschrift van dr. Lescrauwaet speciaal over de , , Liturgische beweging onder de Nederlandse Hervormden". Er volgt in de titel wèl nog : , , in oecumenisch perspectief", maar de hoofdmoot is de „liturgische beweging".

Prof. Kremer zegt daarvan ter oriëntering van zijn lezers — het kan ook de onze dienen ! — het volgende:

, , Bij deze beweging gaat 't maar niet om wat meer zang in de samenkomst der gemeente en wat men meer voor veranderingen zou kunnen voorstaan in de eredienst.

Het gaat om héél iets anders. Om een totaal andere grondslag van de eredienst in de samenkomst der gemeente, waarbij het uiteindelijk gaat om een andere benaming van wat eigenlijk ., genade" is en op welke wijze de gemeente deel aan deze genade Gods krijgt.

Hiermede samen hangt dan de vraag of niet de sacramenten veelmeer in het middelpunt moeten staan dan de prediking des Woords. Hoe men deze vraag beantwoordt, heeft dan weer invloed op de inrichting van de kerk en de wijze waarop de dienst verloopt.

Deze beweging zelf noemt zich graag Hervormd Katholiek. Met , , katholiek" bedoelt men dan niet Rooms, maar men wil daarin uitdrukking geven aan de begeerte bij dit streven in relatie te staan tot de christelijke kerk in de 3e en 4e eeuw, maar ook tot de wereldkerk van heden".

Het , , aantrekkelijke voor Rome in de liturgische beweging" is wel, dat daarbij allerlei zaken in het centrum der belangstelling staan, die ook haar erg na aan het hart liggen", zo vervolgt prof. Kremer dan. Welke dat zijn ?

Hoor slechts, wat hij dienaangaande opmerkt:

, , Willekeurig noem ik er maar enkele: de traditie b.v., de wijding, de sacramenten, de gedachte van het priesterschap, waarin de kerk offert, de gedachte van de kerk als het mystieke lichaam van Christus, het centraal stellen van de vleeswording des Woords, enz. enz.

Dit zijn elk voor zich en alle tesamen gedachten, die bij Rome ook centraal staan en waarbij de dogmatische en mystieke achtergronden van Rome aan het licht komen. Want — dit zij terloops gezegd — er is bij Rome nog wel wat meer aan de orde dan dat het alleen om de werken van de mens gaat. Neen, bij de hier genoemde zaken zien we Rome in het hart.

Geen wonder, dat het Rome dan ter harte gaat als er over deze dingen gesproken wordt bij hen, die zich kinderen der Reformatie noemen. Dan spitst Rome de oren en zondert zij krachten af, die niets anders doen dan aan deze zaken hun aandacht geven. Rome luistert als , , moederkerk" of dit mogelijk de eerste geluiden zijn van de afgedwaalde kinderen op de weg van de terugkeer naar huis".

In de laatste zin van dit citaat komt wel duidelijk uit wat het motief is van deze. roomse belangstelling in de ontwikkeling onder ons, welke een Rome welgevallig „oecumenisch perspectief" vertoont.

Dr. Lescrauwaet noemt aan het slot van zijn dissertatie zijn studie : , , een geschiedenis van de liturgische beweging, in de Ned. Herv. Kerk met Katholieke randnota's". Juist die „nota's" geven volgens prof. Kremer aan , , hoe gevaarlijk deze liturgische beweging is".

Hoezeer het , , Merkwaardig-Gevaarlijk", hiexboven toegelicht, onze instemming mag hebben, er is ook een keerzijde. We mogen ook hier „met het badwater het kind niet wegwerpen". Oecumeniciteit en liturgie op zichzelf genomen, zijn niet verwerpelijk en behoeven niet gevaarlijk te zijn. Calvijn heeft de ganse tijd van zijn leven, dat hij als reformator optrad, geijverd voor een oecumenisch verband. Zijn arbeid in Geneve werd mede zo universeel, omdat in zijn hart brandde het heimwee naar de echt Schriftuurlijke oecumeniciteit. Hij wilde alle zeeën bevaren en alle landen bereizen, indien er maar de mogelijkheid zou zijn alle reformatorisch gezinden tot een gemeenschappelijke conferentie bijeen te krijgen.

Natuurlijk om tot eenheid in Christus te komen. Maar niet minder om elkander te helpen en te steunen in de noden, en zorgen, waarin men verkeerde tengevolge, van de bittere vervolgingen en het harde kruis, door de Heere opgelegd. Beide motieven werken ook wel in de huidige , , oecumenische beweging". Het centrale comité van de Wereldraad van Kerken liet wel een protest horen toen door de Russische onderdrukking van de opstand in Hongarije ook de kerken in nood waren.

Maar wat doet de Wereldraad' inzake de onderdrukking van de protestanten in landen, waar Rome de macht heeft ? En de oecumeniciteit beoefenen is toch óok een persoonlijke, een geloofszaak ? Wat doen wij voor de onderdrukking der protestantse christenen in Italië, in Spanje, in Brazilië en Columbië ? Wij hebben een actie om de Spaanse protestanten te helpen. Het is wèl. Zijn we daarmede klaar ? In de N.R. Crt. van 12 juli j.l. stond een artikel over : , , De positie van het protestantisme in Brazilië en Columbië. Brazilië werd daarin vergeleken met Italië, en Columbië met Spanje.

„In beide landen garandeert de grondwet godsdienstvrijheid, terwijl niettemin de Rooms Katholieke kerk een bevoorrechte positie inneemt". Betreffende Brazilië zegt de schrijver :

, , Wat de twee miljoen protestanten in Brazilië betreft, zij zijn verdeeld in een lutherse kerk, die hoofdzakelijk haar leden telt onder Duitse immigranten en weinig of geen onder de inheemse bevolking. Andere protestantse denominaties, zoals , , Dé gemeenten van God", de baptisten, adventisten, concregationalisten en presbyterianen, tellen daarentegen vele gekleurde leden.

In San Paulo hebben laatstgenoemden scholen opgericht met ongeveer 5000 leerlingen.

De overheid subsidieert de bouw van enorme r.k. scholen. Niet-rooms-katholieke leerlingen moeten deelnemen aan roomse godsdienstoefeningen in deze scholen. Ook op de .openbare scholen is godsdienstonderwijs verplicht. Bij gebrek aan voldoende protestantse godsdienstonderwijzers moeten dientengevolge de meeste protestantse kinderen rooms-katholiek godsdienstonderwijs volgen".

De correspondent laat hierop volgen, dat „ofschoon met name in de sector van het onderwijs het protestantisme in een ongustige positie verkeert", toch over het algemeen kan vastgesteld worden, dat de grondwettelijke godsdienstvrijheid van het protestantisme in Brazilië een redelijke bewegingsvrijheid garandeert". Betreffende Columbië merkt de schrijver dan op :

, , Hetzelfde kan van Columbië helaas niet worden gezegd. Sinds 1948 is aldaar de conservatieve partij, die sterk klerikaal is, aan het bewind, die op rigoureuze wijze de liberale tegenstanders onderdrukt. Vele liberalen zijn overgegaan tot ondergronds verzet. In de periode 1948—1956 heeft het protestantisme evenzeer te lijden gehad onder het bewind van de conservatieve partij. Niet minder dan 47 kerken en kapellen zijn vernietigd en 31 zijn beschadigd; 200 protestantse scholen zijn gesloten ; 18 districten (bewoond door driekwart der bevolking) zijn tot , , missiegebied" verklaard, hetgeen inhoudt, dat in deze districten niet-rooms-katholieken geen godsdienstoefeningen mogen houden".

Hij voegt er nog aan toe, dat in 1956 , , veertig kerken gesloten en 7 predikanten gevangen gezet werden, en suggereert dan, dat daar dergelijke maatregelen vallen onder schendingen van de rechten van de mens", de algemene vergadering der V. N., uit kracht van haar bevoegdheden , , een commissie ad hoc" zou kunnen instellen, welke het eventueel door gedupeerden gevraagde onderzoek verrichten en wereldkundig maken kan". Het zou misschien, zo is de tendens van deze passus, iets kunnen uitwerken-

Wij laten dit voor wat het is, en zouden willen opmerken: „Baat het niet, het schaadt ook niet". Misschien dat het Centraal Comité van de Wereldraad van Kerken — in augustus vergaderde het te New-Haven (V. S.) — het zijne wil doen. „Trouw" d.d. 7 8 '57 en de N.R. Crt. d.d. 8 8 57, vermeldden dat in New- Haven na opwindende debatten een (m.i. zeer makke) resolutie is aangenomen, waarin het bestuur wordt uitgenodigd een onderzoek in te stellen naar het vraagstuk van de godsdienstvrijheid in r.k. landen en elders". De resolutie was ingediend door de aartsbisschop van Canterbury, dr. Fisher. Ik hoop  dan maar, dat het niet alleen oog heeft voor de r.k. kringen, die de oecumeniciteit, gelijk de Wereldraad haar beoefent, sympathiek gezind is — met een verslag als indertijd dr. H. v. d. Linde over Spanje gaf, schieten we niet veel op — doch eveneens voor de „stoutigheden" der r.k. kerk. Want die zijn er ! En Rome vertoont, wat dit alles betreft, menigmaal het beeld van de Romeinse god Janus, de god met het dubbel aangezicht : enerzijds vrede, anderzijds strijd. Wat wij kurmen is : in de weg van , , gebed, toewijding en offer" beoefenen de oecumeniciteit des geloofs, in de begenadiging van de Heilige Geest, de Geest der genade en der gebeden.

En dan rest nog de liturgie, de schone dienst aan God. Prof. Kremer zegt dienaangaande : , , Ik zal de laatste zijn om te beweren, dat wij inzake de liturgische vragen klaar zijn. Maar een studie als deze bewijst, dat het hier gaat om grote dingen. Zij prikkelt dan ook tot een bezinning, die noodzakelijk blijft".

Met dit slot kunnen wij het eens zijn. Bezinning blijft noodzakelijk, want het liturgisch element kan en moet ook onder ons beter verzorgd.

Er wordt gewaarschuwd onder ons tegen de , , liturgische beweging", waarover dr. L. in zijn dissertatie een uitnemend overzicht gaf. Het is wèl; ik juich het toe en werk er gaarne, ook hier, aan mede. Maar dat is het negatieve, . En van het negatieve kan niemand, geen kerk, doch ook geen groepering in een kerk, leven, met name de onze niet. Negativisme in deze zin is dodend.

Men vraagt mij, concreet te zijn? Ik las in het referaat van dr. Terlaak Poot over : , , Er moet gepreekt worden", hoe het voorkwam, dat om zondagsmorgens 9 uur de koster van een Amsterdamse kerk belde, welke psalmen en gezangen moesten worden gezongen en mevrouw antwoordde : , , Mijn man is nog bezig te zoeken!" Zo krijgt, naar mij wil voorkomen, de liturgie niet wat haar toekomt. Evenmin als de Schriftlezing niet behoorlijk wordt voorbereid en ingestudeerd. En evenzeer niet als votum, groet, lezing van de Wet of het Apostolicum bijkans fluisterend worden gelezen, om bij de preek alle registers open te zetten. Om nu maar te zwijgen van het , , afraffelen" van de formulieren, die gezalfde preken van Gods Kerk!

Zo zou er meer zijn te noemen. Het zijn formele opmerkingen, ik weet het, doch zij gelden. Liturgische bezinning en dan ook een Schriftuurlijke vernieuwing is geen overbodige weelde. John Bunyan noemt in zijn , , The Pilgrim's progress", — De Christenreize, gelijk wij ze noemen — „Gods kerk het huis vol schoonheid". Het is het huis van de Heere Christus, van Wien Ps. 45 zingt: , , Giji zijt veel schoner dan de mensenkinderen". Welnu, dan mag Zijn dienst niet gespeend zijn aan die schoonheid in de liturgie. Zijn heilige dienst.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen