Kroniek

De „Haagse Post" had in haar vooroorlogse uitgave onder de vele rubrieken er ene, welke het opschrift droeg : „De daverende dingen dezer dagen". De titel spreekt voor zichzelf. Men vond in die kolommen wereldschokkende gebeurtenissen, voorzoveel ze er waren, of raillerend zo werden getaxeerd.

Zou de aanneming van de E. E. G, verdragen door de Tweede Kamer in de eerste week van oktober dezes jaars ook een plaats in die rubriek gekregen hebben, indien ze nog bestond ? Misschien, hoewel ieder Nederlander eigenlijk van te voren wist, dat aanneming, meer of minder geamendeerd, zou plaats hebben. Wat wel zeker in bedoelde kolommen zou zijn vermeld, is het feit, dat er circa 10 tegenstemmers waren. En dan daarbij vermoedelijk ook de motivering van één hunner, prof. P. S. Gerbrandy. Hij motiveerde zijn principieel verzet met de woorden: „De Europese eenheid wordt slechts gevonden, wanneer weer gelet wordt op zijn cultuur en christelijke beschaving". En voorts : , , De zelfstandigheid van de Staten heeft altijd Europa gekenmerkt. Wees zuinig met iet afstoten van souvereiniteit en verantwoordelijkheid. Gij loopt gevaar eigen geestesleven te treffen". Zo stond het in „Trouw" van 3 oktober 1957, de dag der herdenking van Leidens ontzet in 1573.

***

Er is echter iets anders, wat zeer zeker onder, de "daverende dingen dezer dagen" zou zijn vermeld. Dat is het afvuren van de , , Spoetnik", de , , rode maan", de aardsatelliet van de Sovjet-Unie in dezelfde eerste week van oktober 1957. Dat feit heeft over de hele wereld reacties gewekt waarin, vooral van de kant der Verenigde Staten van Noord-Amerika, een zekere dépit, een teleurstelling, dat Rusland de primeur heeft, niet is te miskennen. En dan wordt gepoogd het feit te nivelleren. De factoren worden naar voren gebracht, welke verhinderend werkten, dat men zelf niet de eerste was, en zo maar meer. Afgezien van wat uit dit wonder van de techniek -en de spankracht van 's mensen vernuft de gevolgen voor de veiligheid of de onveiligheid van de wereld de gevolgen zullen zijn, — de speculaties dienaangaande zijn vele en velerlei — het gebeuren zelf is wel wereldschokkend. Het betekent meer dan een realisering van Jules Verne's fantasieën in zijn boeken, o.a. dat van , , de reis naar de maan". Ibsen tekent in zijn drama , , Baumeister Sollnes" de mensheid, in de man wiens naam de titel van dit stuk is, en na vele jaren van nuttige, geriefelijke arbeid te hebben verricht, in de laatste fase van zijn leven, de poging waagt tot iets machtigs, en op het hoogste punt van zijn kunnen te pletter stort, omkomt bij zijn topprestatie. Ibsen was in menig opzicht een ziener. Zal zijn drama werkelijkheid worden in nog hoger opvlucht der mensheid, waarin en waardoor ze tenslotte zal ondergaan ? Zal de weg, welke de mensheid in topprestatie na topprestatie gaat, door ontbinden krachten losmaakt, waarvoor ze zelve huivert, omdat zij ze tenslotte niet kan beheersen, de verwerkelijking worden van de waarheid Gods in de Schriften, met name in de Apocolypse van Johannes, ons getekend ? De , , daverende dingen" zo gezien, vallen zeer zeker onder de , , tekenen der tijden". Letten wij er op om ze te verstaan bij geesteslicht en er winst uit te trekken ?

******

Sinds de laatste week in augustus j.l. vergadert in Assen de Gen. Synode der Geref. Kerken. Na donderdag 10 okt. j.i. is ze met reces gegaan om in april 1958 haar werkzaamheid voort te zetten. De naam , , Assen" verbonden met een Generale Synode der Geref. Kerken roept onwillekeurig de herinnering op aan de vorige , , Synode van Assen" - het was in 1926 - waar de zaak-Geelkerken werd behandeld met synodale uitspraken, welke diep in het leven der Gereformeerde Kerken hebben ingegrepen en leidden tot het schisma der , , Geref. Kerken in H(ersteld) V(erband), die kort na 1945 overgingen in het hervormd kerkelijk leven. Die Synode met al de bewogenheid, welke haar kenmerkte — het plotseling sterven van de praeses der Synode dr. de Moor, de felle debatter rondom het leergeschil inzake het „zintuigelijk waarneembaar spreken van de slang" in het paradijs — was van andere, — moet ik zeggen hoger ? ~ allure dan deze van 1957. Ze bracht beroering in den lande. Wel kenmerkt zich ook de huidige , , Synode van Assen" door een bijzondere gebeurtenis. Zij ontving n.l. bezoek van de Commissaris der Koningin in Drente en werd door hem toegesproken. Vergis ik me niet, dan heeft de Synode der Geref. Kerken in dezen de primeur. De Commissaris - naar ik elders las, heeft hij contacten met de kringen der , .Woodbrokers" - wees in zijn toespraak o.m. op het toenemend gebruik van alcohol, dat ook reeds de Synode had bezig gehouden naar aanleiding van een schrijven der Geref. vereniging voor drankbestrijding. Genoemde vereniging vroeg n.l. om een synodale uitspraak in dit verband. Er hebben de, avond dat dit stuk in behandeling kwam, 14 sprekers het woord gevoerd,

Men kwam toen niet tot een besluit of conclusie. De Commissaris gaf in zijn toespraak als een der oorzaken aan, een voorname, het feit, dat er in deze tijd zoveel vergaderd wordt in restaurants en cafe's. Hier ligt zeer zeker een factor van betekenis. Maar werkt in deze aangelegenheid ook niet door de drang om te genieten (? ) van de goederen der cultuur, een drang, die vooral na de bevrijding zorgwekkende afmetingen aannam, mede in christelijke kringen? Wijlen ds. H. Hoekstra, een bekende figuur uit de Doleantietijd, jaren lang predikant bij de Geref. Kerk van Utrecht, zeide eens in een oudejaars avondpreek — hij was toen nog herv. predikant — betreffende wat we tegenwoordig , , Bols" of met welke andere naam ook noemen: „Werp het in de hel, daar hoort het thuis". Zover was men in Assen nog niet en ik vermoed op onze Generale Synode, waar dan ook gehouden of te houden, evenmin.

Ds. H. G. Groenewoud, eindredacteur van , , Hervormd Weekblad, de Geref. Kerk", tot voor kort hervormd predikant in Groningen ~ hij nam onlangs afscheid van die gemeente, om zich te vestigen in Amersfoort, waar hij leraar in godsdienstonderwijs is geworden aan het Chr. Lyceum — trok in zijn orgaan een vergelijking tussen de Generale Synode der Geref. Kerken en de onze en kwam tot de slotsom, dat in beide meer , , vragen betreffende de levenspraktijk in deze tijd" de aandacht hebben dan , , beslissingen" inzake de leer der kerk". Terecht merkt hij op, dat dergelijke vragen en problemen niet los zijn van de leer der kerk, dat die leer wel degelijk de achtergrond vormt, doch dat die achtergrond niet alüjd duidelijk te speuren is. (H. W. G. K. d.d. 12/9 '57).

„Men kan deze twee , , leer en „leven" nimmer van elkander losmaken" zo zegt hij letterlijk. Dat is volkomen waar ; en het geldt bij vraagstukken als , , de kunstmatige inseminatie bij de mens, het alcoholvraagstuk", en ik voeg er bij : het dansen, alle praktische vragen, welke ook de Synode van Assen in 1957 behandelde. Wat het laatste betreft veroordeelde zij de tegenwoordige , , parendans". Met dit al kwam een leeruitspraak als zodanig niet aan de orde. Onze Synode, om nog even de ene met de andere te vergelijken, deed een uitspraak, een hernieuwde, over , de vrouw en het ambt". Moeten we hier spreken van een , , leeruitspraak" ? Dan is die niet van grote allure. Deze typering had de Synode zich kunnen verwerven, indien ze indertijd de kans had aangegrepen om de „zaak Loos", als object van tucht te behandelen.

Naar ik meen is dit zo ongeveer het gevoelen van dr. A. F. N. Lekkerkerker in zijn , , Referaat gehouden voor de studentenconferentie van het leerstoelfonds, op de Ernst Sillemhoeve 26 september 1957 onder de titel: , , Hoe komt de Hervormde Kerk uit de impasse? ", dat hij nu publiceert in , , H.W. de G.K.", waarvan het Ie stuk geplaatst is in het nr. van 9 oktober j.l. onder de titel: , Eenheid en verscheidenheid in de Ned. Herv. Kerk".

Maar ter zake. Onze synode nam haar besluit inzake „de vrouw en het ambt", en legde een nieuw rapport daarover aan de Kerk voor. Dr. Beerenkamp behandelt dit rapport in het , , Hervormd Weekblad", en vangt aan met de opmerking dat sormnigen over dit rapport gesproken hebben als , , een opgewarmde prak" '(nr. van 21-9-57). De benaming is niet erg waarderend. Maar ik kan de weerstand begrijpen, welke zich daarin uit. Het lijkt er iets op, dat de synode, haar kleine meerderheid althans, bezig is als een dreinerig kind te dwingen om haar zin te krijgen en haar wil door te zetten. Dat is niet de stijl, welke men van een synode als de onze mag verwachten. Heeft de classis Dordrecht het zo aangevoeld, toen ze 26 september j.l. besloot geen aparte vergadering aan dit rapport te wijden, doch het direct te behandelen, met als resultaat dat het met slechts 4 stemmen vóór werd afgewezen? Deze consideratie zegt genoeg van het gevoelen der classis Dordt. Het is wel noodzakelijk dat de synodes de vragen van deze tijd behandelen, maar er is gevaar, dat ze zich verliezen in „vele dingen", die 't grote, waarom 't moet gaan, op de achtergrond dringen. Dit is jammer, temeer, wijl we in tijden leven, waarin weinig, te weinig de waarde van de grote beginselen der waarheid Gods beseft wordt. Het , , zeeuwse boertje", waarvan dr. N. J. Hommes in zijn brochure , .Zullen we nog A. R. blijven", rept, typeerde een en ander raak, toen hij de afloop der Kamerverkiezingen samenvatte in de woorden: „de bromfiets heeft het van het beginsel gewonnen" (blz. 18).

In hetgeen ik tot nu toe de revue liet passeren, werken naar ik meen invloeden, die wijzen op een devaluatie van de betekenis en de kracht der beginselen, juister uitgedrukt, van de beginselen van Gods Woord, gelijk met name de Reformatie die in het licht stelde en ingang bij de volkeren van Europa deed vinden. Over de Reformatie is veel geschreven. Een der laatste oordeelvellingen, welke mij onder ogen kwam is die van Sir Winston Churchill, in zijn in briljante stijl geschreven werk : , , Geschiedenis van de Engels-sprekende volken".

De auteur, - hij is een , , amateur-historicus" genoemd ~ die vakgeleerden verstomd doet staan, heeft alle documenten gemakkelijk tot zijn beschikking en "werkte met een staf van ongeveer 40 deskundigen. Hij liet hen voor zich werken, nam hun notities op in zijn brein en dicteerde daarna zijn copy". Betreffende de Reformatie deed hij in genoemd werk, de merkwaardige uitspraak — zulks op gezag van de theoloog Charles Beard (± 1880) - , dat hij haar theologisch en kerkelijk een mislukking acht, gezien de verdeeldheid; maar als sluis-opening voor de vrije ontwikkeling van Europa rechtvaardigt de Reformatie haar verleden en heeft zij in zich de belofte van haar toekomst. Zij bracht een nieuwe invloed, welke doordrong tot de wortels van het Engelse leven, zij bracht de ziel van alle standen in actie en gaf volk en adel idealen, waarvoor zij bereid waren alles op te offeren". Ik trof een en ander, hier vermeld, aan in „H. W. de G. K.", d.d. 5-9 '57, in het artikel „Drijfhout" en vond het te merkwaardig om het niet door te geven. En het poneert de stelling, dat , , ondanks allerlei reacties van r.k. zijde, deze reformatorische invloed, het Engelse volk in merg en been anti-rooms heeft gemaakt en wat de geestelijk levende kern betreft, principieel-protestants".

Toch dreigt er gevaar, dat , , de tegenwoordige leiding van de Engelse Kerk geen notitie neemt van Churchill's belichtng van de Reformatie" Het bovengenoemde artikel weet te vermelden, dat , , de Synoden van Canterbury en York bereids een nieuwe kerkorde hebben aangenomen, welke, indien ze door de Kroon wordt bekrachtigd, een belangrijke stap terug zal zijn.

, , De apocriefe boeken worden in deze kerkorde geplaatst naast de Heilige Schrift. Volstrekte gehoorzaamheid aan de bisschoppen wordt aan de geestelijkheid opgelegd. Misgewaden worden toegestaan als en waar zij gewenst worden. Bij de beraadslagingen gingen ook evangelische bisschoppen door de knieen heen. De minderheid hoorde zich vaderlijk door dr. Fischer, de aartsbisschop van Canterbury toegesproken: „Laten wij de variëteiten in onze grote kerkfamilie toch verdragen". Dr. Fischer is een groot man in de , , Wereldraad van Kerken". Het was door zijn invloed, dat deze zomer het centraal comité van die raad geen scherpe resolutie deed uitgaan tegen de onderdrukking van de protestanten in Columbia en Bolivia. Gezien 't bovenstaande, bevreemdt die conciliante bemiddeling van dr. Fischer geenszins.

Men ziet, waartoe het afglijden van de zuivere beginselen leidt. Het grote beginsel der Reformatie omvat meer dan Churchill er van schreef. Zijn uitspraak ging voornamelijk over de krachten, die zij opriep. Maar toch kunnen zijn woorden ons stimuleren, dat wij meer ons bezinnen op het echt reformatorisch beginsel, het leven uit de Schriften tot een kennen en genieten van de rechtvaardiging uit het geloof. Alleen levend uit die schatten — en dat is genade ~ zijn we onverwinnelijk en kunnen optornen tegen alle nivellering en vervlakking en een zegen zijn voor kerk en samenleving. Zeide niet Groen van Prinsterer ons : , , Als dragers van eeuwige beginselen zijn wij onverwinlijk? "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen