Over Vrijzinnigheid en Rechtzinnigheid

In , , Woord en Dienst" orgaan voor het Hervormde Kerkewerk d.d. 19 okt. j.l. wordt een briefwisseling opgenomen tussen ds. J. J. Buskes en ds. D. A. de Wilde onder bovenstaand opschrift. Wij moeten daaruit dus verstaan, dat ds. Buskes geacht wordt de rechtzinnigheid te vertegenwoordigen.

Omdat de Gereformeerde Bonders een en andermaal genoemd worden en ter kennismaking met de hier gegeven beschouwingen, nemen wij daaruit enkele dingen over, soms met cursivering dezerzijds.

Hier volgt de brief van ds. Buskes ongeveer geheel. Volgende keer kan het antwoord van dr. De Wilde wellicht een plaats vinden

S.

In artikel 8 van onze K.O. wordt onze kerk een Christusbelijdende geloofsgemeenschap genoemd.

Wat dit betekent ?

Uit artikel 10 citeer ik 2 uitspraken. 1) In dankbare gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift als de bron der prediking en enige regel des geloofs doet de gehele kerk, ook in haar ambtelijke vergaderingen, in gemeenschap met de belijdenis der vaderen en in het besef van haar verantwoordelijkheid voor het heden, zich strekkende naar de toekomst van Jezus Christus, belijdenis van de zelfopenbaring van de drieëenige God". 2) , , De kerk weert al wat haar belijden weerspreekt".

Voor mij en voor velen met mij is het een groot gebeuren geweest, dat deze uitspraken in onze K.O. werden opgenomen niet onder protest, maar met medewerking van de vrijzinnigen.

Natuurlijk weet ik zeer wel, dat deze uitspraken op verschillende wijzen geïnterpreteerd kunnen worden, en dat jij tegen bepaalde uitdrukkingen nogal bezwaren hebt, maar je zult het toch met mij eens zijn, dat het ons geen spel maar ernst is geweest, dat wij als kerk deze uitspraken in onze K.O. hebben opgenomen. Wij zullen dus, wanneer wij met elkaar over het probleem orthodox-vrijzinnig in onze kerk met elkaar discussiëeren, met deze uitspraken rekening hebben te houden en ernst hebben te maken. En nu ben ik er de laatste tijd niet gerust op, dat de vrijzinnigen (ik generaliseer natuurlijk) dit doen.

Dat zij deze uitspraken anders interpreteren dan bijvoorbeeld de Gereformeerde Bonders, kan ik best begrijpen en aanvaarden, maar dit mag toch niet betekenen, dat ze deze even zozeer uithollen, dat er aan het einde niet meer staat wat er staat.

Op de jaarvergadering van de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden in 1955 werd de vraag gesteld, of de vereniging ook met haar links vrij zinnige leden solidair is.

Als voorzitter van die vergadering heb je toen geantwoord : , , Wij zijn en blijven solidair met al onze leden". Later schreef je in , , Kerk en Wereld", dat er slechts één voorwaarde is, die geldt voor alle leden, nl. dat zij accoord gaan met de beginselverklaring van de vereniging.

HERVORMDE KERK

GELOOFSGEMEENSCHAP ?

Uit die beginselverklaring blijkt, dat de vereniging de Hervormde Kerk beschouwt als een geloofsgemeenschap, die zich in het evangelie van Jezus Christus geroepen weet en uit de beginselen daarvan begeert te leven ; dat zij zich ten doel stelt, de Hervormde Kerk te handhaven in haar Protestantse eenheid, waarbij haar karakter als volkskerk bewaard moet blijven: vrijheid van geloven en belijden voor verschillende christelijke overtuigingen ; dat naar het oordeel der vereniging de verscheidenheid van belijden haar grenzen vindt in kerkelijk opzicht en tucht ter zake van afwijking van de grondslag der Hervormde Kerk, zoals deze in de beginselverklaring is omschreven.

Letterlijk schreef je : „Zolang iemand het in gemoede eens is met onze beginselverklaring, is hij volledig lid en de gehele vereniging staat achter hem ... Wanneer te onzaliger ure een leertuchtproces zou worden aangespannen tegen één van onze links-vrijzinnige predikanten, zou de gehele vereniging in beweging komen en achter de betrokken predikant staan ... Voor ons valt de linkergrens van de Hervormde Kerk samen met de linkergrens van dé Vereniging van Vrijzinnig Hervormden".

Het bestuur heeft zijn instemming met je uitspraken betuigd. Het gaat zelfs zo ver (mij veel te ver) dat het zegt, dat er ten aanzien van het belijden van de kerk nog niets vast staat, ook niet in artikel 10 van de K.O.

GEEN BELIJDENDE KERK ?

Op genoemde jaarvergadering heeft ds. Van Wijnen een, referaat gehouden over de positie van de linksvrijzinnigen in de Hervormde Kerk. In dat referaat propageert hij een kerkbegrip, dat met het kerkbegrip van onze K.O. in flagrante strijd is. Hij wil geen belijdende kerk, maar een volkskerk, die de grote verscheidenheid van protestants denken en voelen, zoals deze leeft in ons volk, kan opnemen. Ds. Van Wijnen wijst een bijzondere, bovennatuurlijke, voor alle tijden geldende openbaring, die in Israël begonnen is, in Christus werd voltooid en in de bijbel is neergelegd, af. Voor hem is alles om hem heen openbaring. Tussen de openbaring in Christus en de andere vormen van openbaring (in andere godsdiensten, in de mensheidgeschiedenis, in wetenschap en kunst in de natuur en ons eigen leven) bestaat voor hem geen absoluut verschil. Ds. Van Wijnen wijst ook de overtuiging, dat de bijbel principieel van elk ander boek verschilt, af. Linksvrijzinnigen kunnen hun geloofswaarheid onmogelijk zonder meer uit de bijbel afleiden. Tot hun geloofsovertuiging leveren ook wetenschap en wijsbegeerte, eigen levenservaring en andere godsdiensten een bijdrage. Zijn geloofsovertuiging is volstrekt ondogmatisch. God is niet allereerst de geopenbaarde, maar 't overweldigend mysterie. Een geloofsformulering is voor hem niet meer dan een richtlijn voor hem persoonlijk en een steun voor zijn geloofsgemeenschap, maar zij heeft geen enkel bindend karakter. Voor ds. Van Wijnen is de kerk in geen enkel opzicht een goddelijke instelling. Hij voelt zich aangetrokken tot het kerkideaal van de konsequente vrijzinnige leiders uit de vorige eeuw : de vrije, gemeentegedachte. De kerk moet zich bepalen tot eenvoudig menselijke religieuze wijding. Predikanten zijn slechts dragers van een gemeenschappelijke menselijke overtuiging en organen van menselijk hulpbetoon. Een principieel verschil tussen de kerk en andere verenigingen bestaat er niet. Ds. Van Wijnen wil dan ook, dat de Hervormde Kerk artikel 10 opgeeft en een geheel andere koers gaat varen : niet langer nadruk op het belijden, maar op de gezindheid. Oe eenheid der kerk berust op de caritas, de liefde, die Christus geleerd en getoond heeft. Als de Hervormde Kerk bereid is, deze koers te kiezen, voorspelt ds. Van Wijnen haar toekomst. Zelfs voor buitenkerkelijke humanisten zou de stap niet te groot zijn om de kerk te naderen. Dat is trouwens noodzakelijk, om een waarachtige volkskerk in deze tijd te formeren.

In deze beschouwingen vind ik niets, maar dan ook niets, van het belijden, waarover artikel 10 spreekt : in dankbare gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift als de bron der prediking en enige regel des geloofs, in gemeenschap met de belijdenis der vaderen. Begrijpelijk, want ds. Van Wijnen moet van artikel 10 niets> hebben. Hij wil geen belijdende kerk.

AFWIJZING ; MEER ERNST ?

Ben ik er nu naast, wanneer ik zeg, dat ds. Van Wijnen in zijn afwijzing van artikel 10 meer ernst maakt met onze K.O. dan jij en de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden met jullie aanvaarding van dit artikel?

Onze K.O. — met medewerking van de vrijzinnigen tot stand gekomen — wil zeer bepaald een belijdende kerk. Heeft ds. Van Wijnen ongelijk wanneer hij vraagt: „Is het zo gek, dat ik de verwachting uitspreekt, dat op de duur de grenzen van de kerk zullen komen vast te staan? " en zegt: „De hele zaak van de K.O. en speciaal van artikel 10 en ordinantie 11 zóu een face worden, als dat niet het geval was"?

Voor ds. Van Wijnen is artikel 10 een onding. Zelfs de meest vrijzinnige interpretatie noemt hij onaanvaardbaar. Immers : , , Nooit kan de bijbel voor ons de enige bron der prediking en de enige regel des geloofs zijn ... Naast de Christusgestalte van de bijbel zullen ook de Christusgestalten der eeuwen tot ons spreken, ja, misschien zullen bepaalde Christusbeelden der eeuwen of bepaalde historische verpersoonlijkingen van de Christuswaarheid een diepere indruk op ons maken, dan de voor velen ietwat vreemde bijbelse Christusgestalte".

BUITEN DE GRENZEN

Het is met pijn, ja zelfs met een zekere tegenzin dat ik deze woorden, door een predikant van onze kerk uit volle overtuiging zwart op wit gedrukt, overtik. Hier wordt naar mijn overtuiging het meest wezenlijke van mijn geloof in Jezus Christus aangetast en ik meen te mogen zeggen, dat dit mijn geloof in Jezus Christus het geloof van onze Christusbelijdende geloofsgenieenschap is. Ik kan mij niet voorstellen, De Wilde, dat volgens jou deze uitspraken van ds. Van Wijnen over Christus, de bijbel en de kerk, binnen de grenzen van onze kerk vallen, zelfs dan niet, wanneer je artikel 10 zo ruim mogelijk interpreteert. Doen deze woorden van ds. Van Wijnen over de Christus van de bijbel jou geen pijn en verdriet ?

Hoe kun je zeggen, dat de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden in beweging zal komen en achter ds. Van Wijnen zal staan, als onze kerk ten aanhoren van zulke de boodschap der kerk uithollende uitspraken haar karakter als Christusbelijdende geloofsgemeenschap zal willen handhaven ?

Ben je het met mij eens, dat in zulke uitspraken het wezenlijke van het christelijk geloof prijs gegeven wordt ?

Indien ja, hoe kun je dan zeggen, dat de linkergrens van de Hervormde Kerk voor jou samenvalt met de linkergrens van de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden ?

Indien neen, zeg mij dan, waar ds. Van Wijnen in zijn uiteenzettingen het wezenlijke van het christelijk geloof tot uitdrukking brengt en niet verloochent!

Ik kan niet ontkomen aan de indruk, dat de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden in dit opzicht geen ernst maakt met wat in onze K.O. over het karakter van onze kerk wordt uitgesproken.

Tenslotte: waar haalt de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden het recht vandaan, terwijl wij samen op weg zijn - vrijzinnigen en orthodoxen - ernst te maken met ons verlangen een Christusbelijdende geloofsgemeenschap te zijn en te worden, reeds van te voren vast te stellen, dat de linkergrens van onze kerk samenvalt met haar linkergrens ? Is dit niet een uiting van richtingstactiek, die wij probeerden samen te boven te komen ? Is dit niet een poging tot een gesloten blokvorming, die het kerkelijk gesprek moeilijk en op de duur onmogelijk maakt en die ons — tegen alles wat wij gehoopt en verwacht hebben in — er toe dringt, de vraag te stellen, of de Vrijzinnig Hervormden met de K.O. — die met hun medewerking tot stand is gekomen — en met alle gemeenschappelijke geloofsovertuiging, die tot het tot stand komen van de K.O. heeft bijgedragen, inderdaad ernst willen maken ?

Met opzet stel ik de zaken scherp, omdat ik meen, dat noch de orthodoxen, noch de vrijzinnigen er mee gebaat zijn en zeker onze Hervormde Kerk er niet mee gebaat is, dat wij de zaken in de watten leggen. Geloof intussen van mij, dat het mij veel waard zal zijn, wanneer uit je antwoord blijkt, dat de vrees, die bij mij en bij velen, die wel gehoopt en verwacht hebben, ongegrond is. Met hartelijke groet,

je J. J. Buskes.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen