Een kerkdienst bij de Waldenzen

— Protestanten, zijn dat niet een een soort socialisten?

— Weineen, zij erkennen de dogma's niet.

Als u weet, lezers, dat deze woorden in Italië werden gewisseld tussen twee jeugdige begeleiders van schrijver dezes, dan zult u begrijpen dat die dogma's niet anders dan de leerstellingen van de Roomse kerk kunnen zijn. Ook, dat de gemiddelde Italiaan maar een heel vaag begrip heeft van wat protestantisme inhoudt.

Toch hebben de Waldenzen, veruit de belangrijkste groep onder de protestanten in Italië, een geschiedenis achter de rug die teruggaat tot zelfs enige eeuwen vóór de Reformatie in West-Europa.

Zij hebben het echter door de steeds ondervonden weerstand — openlijke, vaak bloedige vervolgingen in vroeger eeuwen; stelselmatige tegenwerking ook nu nog — niet verder kunnen brengen dan enkele tienden van procenten van de gehele bevolking van Italië. Daarvan is dan nog een belangrijk deel te vinden in het aloude centrum van de Waldenzen, de Alpendalen in het Westen van Noord-Italië, zodat zij in het overige deel van het land al een zeer geringe minderheid vormen.

Er is echter onder deze kleine groep een krachtig geestelijk leven waar te nemen.

De voortdurende tegenstand die zij ondervinden zal daaraan wel niet vreemd zijn. De druk waaronder zij leven gaat lauwheid en dorheid tegen; het maakt de indruk, dat de vervreemding van de kerk er niet zo'n probleem is als ten onzent. De druk brengt ook mee, dat de geestelijke tegenstellingen er minder sterk zijn dan in onze Hervormde kerk; en ook, dat zij, voor zover zij er zijn, minder scherp tot uiting komen en dus blijkbaar ook minder scherp worden gevoeld — want wat een Italiaan voelt, dat uit hij ook.

Wie een kerkdienst van de Waldenzen bijwoont, valt het op dat allerlei bijzonderheden er toe bijdragen, dat men er zich thuis kan voelen. Waar het Italiaanse volkskarakter extrovert (naar buiten gekeerd) is en men dus in het algemeen sterk op het uitwendige is ingesteld, is het te merkwaardiger dat zo een dienst bij de Waldenzen, in aansluiting aan het gereformeerd protestantisme in andere landen, bepaald een sober karakter draagt. De liturgie gelijkt sterk op die in onze orthodoxe gemeenten; slechts ontbreekt de lezing van de Wet. Er wordt gezongen in een on-Italiaans bedaard tempo, dat bijna plechtig aandoet.

Ik wil u iets vertellen over een dienst in het Zuid-Italiaanse stadje Catanzaro, op een zondag in juni. Catanzaro ligt in Calabrië, d.i. in , , de punt van de laars".

Op een wonderlijke wijze was ik, op zaterdagavond te Catanzaro gearriveerd, te weten gekomen dat er die zondag 's avonds om zeven uur dienst was en waar die dienst werd gehouden. In een heel smal straatje, eigenlijk maar een steeg, kwam ik binnen in een ruimte die veel had van een kelder: laag, langgerekt van vorm, wat men noemt: een pijpenla. Stoelen aan weerszijden van een middenpad, een bank tegen de beide lange zijwanden. Op de muren hier en daar een bekende tekst geschilderd.

Daar zat ik dus achter in de , , kerk", die op zichzelf weinig aanlokkelijks bood, en wachtte af. Het binnenkomende publiek was al zeer verscheiden. Mensen die er keurig uitzagen naast anderen zo van-de-straat, wie men bij de ons ongekende Zuid-Italiaanse armoede overduidelijk van de kleren af kon zien. Deze verscheidenheid belette niet, dat men zijn bekenden hartelijk groette, wat in zo'n kleine gemeenschap — er waren tenslotte zo'n 100—150 personen bijeen — ook wel vanzelfsprekend is.

Na de voorzang: Schriftlezing en gebed. Nadat opnieuw was gezongen, was de voorgelezen tekst op zichzelf als een verrassing: , , Als Uw woorden gevonden zijn, zo heb ik ze opgegeten, en Uw Woord is mij geweest tot vreugde en tot blijdschap mijns harten" (Jes. 15 : 16a). Een verrassing, omdat men in zo'n voorpost in Zuid-Italië zou verwachten, dat de preekstof ontleend zou worden aan een eenvoudig historisch onderwerp uit het Oude Testament of de evangeliën, of aan de brieven. Maar dat was althans nu niet het geval, en het kiezen van zo een niet zeer eenvoudig onderwerp was dus blijkbaar mogelijk.

Uw woorden, aldus de prediker, dat wil dus zeggen Gods Woord, of de Bijbel. Is dat zo vanzelfsprekend, dat die Bijbel aanleiding geeft tot vreugde of blijdschap? Neen, helemaal niet. Immers we vinden daar in het begin verhaald van de schepping, maar ook dat de mens gezondigd heeft en daardoor de toorn Gods over zich heeft gehaald, zo, dat dit in de hele schepping heeft doorgewerkt. En dat is voor ons niet zo'n prettige boodschap. Wij zijn op zulke woorden helemaal niet zo gesteld, ja wij verzetten ons daar van nature tegen en willen er niet van horen. f

Maar nu wordt er in Gods Woord ook van gesproken, dat God zelf een offer voor de zonde ter verzoening heeft gesteld in Jezus Christus. Dat is Evangelie, blijde boodschap. Deze boodschap wil geloofd worden. Zij komt ons ten nutte als wij die boodschap in het geloof aanvaarden. Dat bedoelt de profeet met: Uw Woord opeten. Dat duidt aan: geheel daarmee vervuld te worden. Dit komt nog ergens voor, t.w. in Ezechiël 3 : 1-3, waar wordt gesproken over Gods Woord als over een rol, die door de profeet zal worden gevonden en. die hem door God te eten wordt gegeven: , , Vul Uw ingewand met deze rol, die Ik u geef". En dan wordt ook gesproken van wat dit teweeg brengt: , , Toen at ik, en het was in mijn mond als honing, vanwege de zoetigheid".

Gelooft ook u allen, aldus de predikant, zo in Jezus Christus. Hij is de enige Middelaar en Verlosser. Zoekt Hem en gij zult Hem vinden, wanneer gij naar Hem zult vragen met uw ganse hart" (Jer. 29 : 13). Dan is het Woord ook voor u zoet als honing: het geeft in uw hart de ware vrede, vreugde en blijdschap. Het bindt aan de Christus des Woords, waardoor wij gewillig worden tot het doen van „goede" werken, maar: dat zijn geen werken waarmee wij voor God iets „verdienen", want Christus is de enige Middelaar, en de enige Gode weibehaaglijke offerande.

Zo ongeveer was deze prediking, die ik uit mijn herinnering en dus niet anders dan in grote trekken kan weergeven. Toch hoop ik, dat u uit deze heel beknopte beschrijving duidelijk is geworden, wat een vreugde 't was, geheel ongedacht in zo'n ver land, dat bijna geheel rooms is, zulk een preek te kunnen horen. Zo blijkt weer, dat de Heere Zich een volk kan vergaderen op plaatsen, waar wij dat allerminst zouden verwachten; zeker niet als wij letten op de situatie, zoals mij die in een enkel gesprek na afloop van de dienst duidelijk werd.

Er bleek namelijk dat de huidige predikant eerst in 1949 te Catanzaro poolshoogte is gaan nemen onder de protestanten die daar woonden, toen nog zeer weinig in getal en verdeeld over meerdere groeperingen, als: Pinkstergemeente, Baptisten, enz. Een jaar later is hij definitief daar heen gekomen en maar eenvoudig begonnen met preken. En wat een zegen daarop rustte, blijkt wel uit de opkomst, zoals die dan tegenwoordig daar is. De vergadergelegenheid was dan ook te klein geworden, en men is bezig met het bouwen van een kerkje. Leidde de gemeente — met het oog op de uiteenlopende groeperingen waaruit de mensen bijeen waren gekomen — aanvankelijk een zelfstandig en daardoor moeilijk bestaan, in 1954 is zij opgenomen in de Waldenzenkerk.

Van hen die de bijeenkomsten bijwonen zijn velen op zijn hoogst nog maar enkele jaren geleden in kennis gekomen met het protestantisme, en men wil het „winnen" van lidmaten in geen geval forceren. Dat lijkt een heel verstandige gedragslijn. De , , bekeerlingen" zijn doorgaans rooms gedoopt, maar meest hetzij van jongsaf aan onkerkelijk geweest, of later onkerkelijk geworden. De onkerkelijkheid is in Italië groot, wat u zich gemakkelijk kunt indenken als u weet dat ver in de dertig procent van alle Italianen communistisch stemt; en in Zuid-ltalië is dat percentage door de daar in het bijzonder heersende armoede nog groter.

En zo was het achteraf nog weer een verrassing, dat zulk een publiek zó kon worden „bepreekt". Al zal dit zonder onderricht buiten de kerkdiensten om wel haast niet mogelijk zijn, dan blijft het toch heel frappant, dat een eenvoudige — maar klare — bijbelse prediking zonder enige , , aanpassing" het onder dit soort mensen zo bijzonder goed doet.

De mensen met wie ik sprak, iemand die drie broers had die allen Waldenzenpredikant waren, een kolonel van de carabinieri (een soort marechaussee) en de predikant, waren allerhartelijkst. Zij vertelden mij, hoe men in 1953 tijdens de watersnood bij elkaar was gekomen om voor de getroffenen te bidden. En de wijze, waarop de predikant mij verzocht, de broeders en zusters in Holland van deze gemeente te groeten — van welke taak ik mij bij deze dus zeer gaarne kwijt —, en mij in de bescherming des Heeren op mijn verdere reis aanbeval, waren hartverwarmend.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen