Voortgang der Hervorming in Zürich

Reeds werd opgemerkt, dat in 1524 enige kloosters gesloten werden. Nu leverde de raad van Zürich, het bewijs, dat zij instemde met de mening van Zwingli, dat deze goederen ten algemene nutte moesten worden aangewend. De raad vaardigde 15 januari 1525 een armenwet uit, waarin de geest der hervorming duidelijk uitkomt. Het hoge doel wordt duidelijk uitgesproken: er mag geen bedelarij meer zijn.

Dit doel tracht men te bereiken door verbod van de bedelarij als beroep, zoals dit in de middeleeuwen werd uitgeoefend, en door ondersteuning van de behoeftigen. Het bedelen langs de huizen is verboden; vreemde bedelaars ontvangen een maaltijd en worden dan buiten de stad gezet. In het klooster der predikheren, dat in een hospitaal was veranderd, werden enige kamers gereserveerd om als onderdak voor de armen te dienen. Arme kraamvrouwen en andere behoeftigen worden deels met geld, ten dele met wijn en ander voedsel, ten dele met andere noodzakelijke dingen als kleding en schoeisel ondersteund. Om de straatbedelarij werkelijk uit te roeien moet dagelijks bij de kerk der predikheren een ketel met gerst, havermeel en groeten gekookt worden en daarvan 's morgens vroeg aan de armen worden uitgedeeld. Als armbestuur treden vier raadsleden en een voorzitter op; voor de laatste plaats wordt de proost van Embrach, Heinrich Brenwald, gekozen. Om echter de behoeftigen werkelijk te kunnen vinden, wordt in ieder van de zeventien stadswijken, een priester en een vrome leek aangewezen. Zij moeten ieder in hun wijk rondgaan, opzoeken en aantekenen, wie ondersteuning nodig hebben en waardig zijn. Wij bezitten heden nog de rekeningen van ontvangsten en uitgaven der armenkas, en zij geven een imponerend, ja, verheven beeld van voorzorg en weldadigheid. Toen is de grondslag gelegd voor de roem van Zürich. "Zürich, uw weldaden houden u in stand".

Het armbestuur heeft zijn ambt zeer ernstig behartigd. Ieder geval werd zorgvuldigd onderzocht, ook werden onwaardigen afgewezen. Roerend zijn vaak de eenvoudige aantekeningen over oude moedertjes, die niet meer kunnen werken, of over giften aan vluchtelingen en zieken. Reeds toen hebben zij, die om hun geloof vervolgd werden, hier hun toevlucht gevonden, Zwitsers zowel als buitenlanders. Maar hier zijn ook gemakkelijk poging tot bedrog worden gedaan.

Zo kwam er b.v. een man, die om der wille van , ; Gods Woord" , , geslagen" zou zijn. Bij onderzoek bleek, dat hij zijn klappen in een heel gewone kloppartij gekregen had. Daarvoor werd hij natuurlijk niet ondersteund. Maar Meester Konrad Pellikan, die 1526 naar Zürich kwam kreeg uit de armenkas een Hebreeuwse bijbel en de schilder Hans Asper kreeg een ondersteuning in geld.

Hadden arme scholieren vroeger op straat gezongen om brood te krijgen; nu krijgen acht leerlingen van iedere school dagelijks brij en brood en bovendien op zaterdag twee schilling. Dit is de oorsprong van de huidige soepkeuken voor arme schoolkinderen. Ook zorgde men er voor, dat vondelingen of andere arme kinderen of wezen een vak leerden. Zij werden tegen vergoeding, die de armenkas betaalde bij burgers ondergebracht.

Huwelijksrecht.

Overal, waar de hervorming doordrong verscheen een nieuwe regeling van het huwelijksrecht. Dit behoeft niet al te zeer te verbazen. Tot op die tijd werden de huwelijkszaken beslist en geregeld door de geestelijke rechtbanken, dat betekent voor Zürich de curie te Constantz. Maar met de bisschop van Constantz had men gebroken, zodat ook voor deze zaken een andere oplossing gevonden moest worden. Hiervoor in de plaats kwam nu het door Zwingli in 1525 gestichte huwelijksgerecht of koorgerecht, samengesteld uit vier leken en twee predikanten; van uitspraken van deze rechtbank kon men in beroep komen bij de raad van Zürich. Het verschil met de middeleeuwen springt duidelijk naar voren. Was toen het geheime huwelijk zeer in zwang en rechtsgeldig, maar ook schadelijk en onaangenaam, de nieuwe huwelijksregeling der hervorming eist de afkondiging van ieder huwelijk in de kerk ten aanhore van de gemeente en haar schriftelijke optekening door de predikant. Dit was weer een belangrijke stap, want dit bracht met zich mee de verplichting tot het bijhouden van kerkelijke registers en daarmee was de sluiting van het huwelijk tot een gemeentelijke aangelegenheid verheven.

Op het platteland werd iets dergelijks tot stand gebracht. Aan deze huwelijksrechtbanken werd tevens de regeling van de salarissen der predikanten opgedragen. Zij ontwikkelden zich tot zedenpolitie, die de openbaar geworden ergernis der onzedelijkheid voor haar tribunaal bracht.

Kerkinrichting.

De kerkorde van Zwingli is iets bijzonders en past in geen enkel systeem. Misschien zou de beste naam er vooi bibliocratie zijn, d.w.z. bijbelregering, Maar dat heeft toelichting nodig. Zwingli heeft reeds vroeg de noodzakelijkheid er van ingezien, dat de overheid de kerk zou beschermen. Ideaal is de overheid niet, dat geeft hij toe — een waar christen heeft de overheid niet nodig — maar ze is practisch noodzakelijk — niet alle christenen zijn waarlijk christenen. Zo wordt de overheid bolwerk der kerk en stijgt als zodanig zozeer in waarde, dat Zwingli er toe komt om de rechten der kerkelijke gemeente als de ban, de aanstelling der predikanten, de beslissing over de ware leer te leggen in de hand van de overheid. Eenvoudig, omdat het niet anders kon. Echter Zwingli onderstreept: de overheid moet een christelijke overheid zijn. Nu was dat in die tijd vanzelf sprekend. Echter maakt Zwingli dit tot een plicht en geeft aan de overheid ook een plichtencodex: de Bijbel. Nog meer doet hij: hij stelt een wachter naast het wetboek, een profeet, die als in het oude testament het geweten scherpt, vermaant, raad geeft en dreigt. En deze profeet is hij zelf. Zo krijgt de bibliocratie een persoonlijke top en verkrijgt daardoor haar prachtige vaart; deze geeft Zwingli haar. Profeet was hij en als profeet staat hij als christelijke waker boven, naast en toch ook weer in de Zürichse gemeenschap.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen