KRONIEK

In de theologische aetherleergang voor de microfoon der N.C.R.V., heeft prof. dr. W. J. Kooiman, hoogleraar aan de G.U. van Amsterdam een viertal colleges gewijd aan Luther's brief over de oorlog tegen de Turken. Ze waren zeer interessant en gaven door de knappe historische toelichting een uitnemende oriëntatie in de toenmalige gevaarvolle situatie. Onder de dreiging van de agressie van Soliman, de vorst der Turken, die het had begrepen op Hongarije, Weenen bedreigde, zodat schier heel Europa in vrees en angst was, had de Paus een heilige kruistocht tegen de Turk gepredikt. Luther was er tegen, dat ook maar welke vorst aan die oproep gehoor zou geven. Wel zag ook hij de toestand donker in. Hij meende in de Turk en zijn dreiging te speuren van het einde aller dingen. De grote dag van Christus scheen hem nabij. Nochtans predikte hij de oorlog tegen de Turken. Doch die moest gevoerd worden op twee fronten. De kerk , , Christianus" had z.i. hierin een geestelijke roeping. De overheid, de staat, , , Karolus" moest legers recruteren om met het zwaard de christenen te beschermen. Geen oorlog dus onder opperleiding van de Paus.

In deze oproep van Luther aan , , Christianus" (de christelijke gemeente) en „Karolus", de keizer, de staatsmacht, komt zijn leer van de „twee rijken" wel treffend uit. Doch daarover nu niet.

De actualiteit van deze historische oriëntering sprong wel in 't oog, indien men ze al telkens bij de ontwikkeling van de probleamatiek van Luther's dagen niet reeds had aangevoeld, in het laatste college, waar Prof. Kooiman wees op de , , christelijke" concentratie tegen het sowjet-blok met zijn als religie gepredikte ideologie, een concentratie ijverig door Ronnie gepredikt en gepropageerd; een soort nieuwe , , heilige kruistocht" onder het gele, pauselijke vaandel, waartegen gewaarschuwd werd, om de nadruk te leggen op de roeping en plicht der overheden.

Zo werd dit college van een uitnemende toepassing voor het heden.

En dat is waarlijk niet overbodigl

Want Rome tracht de precaire situatie uit te buiten tot eigen invloeds- en machtsuitbreiding. In , , Trouw", dd. 20- 6-'59. verslag van het Partij-convent der A.R.P., las. ik, dat Dr. Berghuis, de huidige voorzitter, het idee van een C.D.U. voor Nederland, een suggestie onlangs door Prof. Romme in , , De Volkskrant" gedaan, beslist afwees. Zo hebben we m.i. ook pertinent afwijkend te staan tegenover een , , heilige krulstocht", welke sommigen misschien als concentratie tegenover het Sowjet-blok nog niet zo verwerpelijk zouden vinden. , , Non tali auxilio", niet met een dergelijke hulp. De macht van Rome zou er door vergroot worden en , , Christianus" de zaak van Christus, schade lijden. Hier is een taak der overheden. Deo juvante, met de hulp Gods.

De huidige situatie in de volkrenwereld is. wel uiterst precair. Zoals men weet is de conferentie van Geneve verdaagd, , na 6 á 7 weken schier vruchteloos delibereren. Zelfs het sterven van Dulles en de onderbreking der conferentie voor zijn begrafenis, gaf geen toenadering. Men had het wellicht gehoopt, want ook Gromiko nam ter elfder ure het besluit om de Oceaanvlucht te ondernemen en tegenwoordig te zijn bij de teraardebestelling van zijn grote rivaal.

Men heeft wel eens gezegd, dat , , in de dood een verzoenende kracht ligt". Meermalen blijkt daarvan wel iets in het leven. Hier werd daarvan weinig of niets, openbaar. Want in de conferentiezaal of in meer officieuse samenkomsten was het vaak zo spannend, dat minister Herter moet gezegd hebben, dat zijn vliegtuig permanent gereed stond, zodat hij elk moment kon vertrekken. Een dreiging? Het doel bevorderend? Men beoordele het naar het volgende:

, , Het westelijke dreigen met naar huis gaan lijkt daarom een niet zeer sterke houding als men bedenkt dat de Russen met West-Berlijn en de eventuele overdracht van bevoegdheden inzake, de toegangswegen aan de Oostduitsers een pistool op de Westelijke borst bezitten.

Helemaal zonneklaar is het, dat deze niet sterke houding nog aanzienlijk verzwakt is door Eisenhowers recente en Macmillans reeds lang bekende bereidheid om ook zonder resultaten betreffende Berlijn naar 'n topconferentie te gaan. Begrijpelijk is het dan ook dat Gromiko de indruk heeft gekregen zonder enige prijs het gewenste nagerecht op het hoogste niveau te kunnen verkrijgen."

Ik trof dit citaat aan in het , , Weekoverzicht" in de N.R.Crt. van 20 juni jl. Of deze commentator de situatie juist beoordeelt zal de tijd leren. En ook, of de , , westelijke overeenstemming en samenbinding groter en hechter is dan bij de aanvang van de conferentie, gelijk Herter nog nadien verzekerde".

Politiek is het uitzicht der dingen waarlijk niet lichtend. Eerder is te spreken van „een hemel, zwart van wolken en wind". Alleen God almachtig. Die , , de vrede schept" kan uitkomst geven. Van Hem zij in verdiepte afhankelijkheid onze verwachting.

Het is al weer enige tijd geleden, dat ik schreef over de druk, door de r.k.kerk in Bolivia en Columbia uitgeoefend op het protestantisme. , , Trouw", dd. 20 juni jl. publiceerde het volgende:

, , Columbia blijft een droevige zaak" is de titel van een artikel van ds. H. B. Meyboom in , , : De Protestant", het blad van de Evangelische Maatschappij en de Ned. Gustaaf Adolf-vereniging. Hij deelt, uit berichten van de laatste tijd van de nieuwsdienst van de federatie van evangelische kerken van Columbia, mee dat: meegerekend de dood van Sr. Alvadero, die met anderen een avonddienst in Tunungua verliet en beschoten werd (januari 1959) er van 1948 tot april van dit jaar 115 personen vanwege hun protestantse geloof zijn gedood in Cotumbia."

De bijzonderheden, die ds. Meyboom in zijn. artikel verder geeft, neem ik niet over. Ze bevatten het verhaal van een pastoor, die — nog wel gesteund door zijn bisschop, ondanks verzoek van de burgerlijke instanties Om bedoelde pastoor over te plaatsen — zijn parochianen ophitst tot gewelddaden tegen de leden van de protestantse kerk. Het is alles heel triest en weerzinwekkend.

Ds. Meyboom, die memoreert, dat „vele r.k. persoonlijkheden in Nederland stelselmatig beweren, dat de r.k.kerk zo verdraagzaam is en dat Columbia een uitzondering is", vraagt of het een dwaas idee zou zijn, indien het episcopaat in Nederland een beroep zou doen op het episcopaat in Columbia met deze vertrapping van de vrijheid van het protestantisme te breken. Neen een dwaas idee zou het niet zijn. Of het zal geschieden is een andere vraag, en eveneens of het eventueel zou helpen. Een beroep op Paus Johannes XXIII was misschien nog meer ter zake. Die heeft in zijn besluit betreffende het a.s. huwelijk van Prins Albert wel getoond een open oog te hebben voor Belgische wensen, dat dit Kroonprinselijke huwelijk in Brussel zou worden gesloten. Doch dit ingrijpen zal wel ingegeven zijn door de overweging, dat het de zaak der kerk in België niet zou dienen, indien volhard werd in de stugge houding waarvan kardinaal van Roey, de hoogste prelaat bij omze zuidelijke buren, blijk gaf in zijn verklaring. Maar België is voor het merendeel rooms, en het is voor de kerk van belang, dat volk en koningshuis elkander vinden en in harmonie leven.

Overigens is het wel merkwaardig, dat Rome, al zijn best doende om ook het protestantisme achter zich te krijgen met het oog op de , , heiige kruistocht" — is de uitnodiging aan het protestantisme met het oog op het voorgenomen oecumenisch concïlie hiervan ook een symptoom? — niet paal en perk stelt aan excessen, als waarover ds. Meyiboom ons inlichtte.

Het schisma tussen gereformeerde kerken in synodaal verband en de , , vrijgemaakten" begint meerderen in beide kerkgroepen zwaar te drukken. Er wordt dringender gesproken over hereniging. De eis der Schrift en van de belijdenis gaat bij velen meer en meer klemmen. Dat kwam onlangs heel eigenaardig uit in de jaarvergadering van de Bond van mannenverenigingen der , , vrijgemaakte" geref. kerken. Ds. Bremmer, tot die tijd toe voorzitter van de , , Bond", werd niet herkozen. Het motief was, dat hij teveel ijverde voor hereniging met de , , synodalen". 

Men zal zeggen, dat deze eliminatie nu niet bepaald een bewijs is, dat het schisma gaat benauwen en de eis tot hereniging klemmen. Men heeft, oppervlakkig gezien, gelijk. Maar kan het ook niet zo gezien worden, dat het wegstemmen van de voorzitter openbaring is van een kwaad geweten? Dergelijke obstinate acties tegen beter weten in komen meer voor. In elk geval bleek, dat ds. Bremmer, indien de „beschuldiging" juist was, verzoeningsgezind is.

In Almelo is er al enige tijd contact en samenspreking tussen beide groepen en groeit de begeerte naar gemeenschap en terugkeer, zo zelfs, dat men van deze wensen ter Particuliere Synode der gereformeerde kerken (synodaal) in Overijssel deed blijken, waaruit een besluit geboren werd om de e.k. Generale synode te verzoeken , , alles te doen wat naar Schrift en Belijdenis mogelijk is om deze hereniging te bevorderen".

De kerkeraad der geref. kerk te Zwol­le, sympathiserend met wat in Almelo in gang is, heeft het zijne gedaan dat dit verzoek om , , een nieuw begin", ter tafel van de Generale Synode wordt gebracht.

De particuliere Synode van Utrecht, heeft iets dergelijks besloten, zulks op verzoek van de kerkeraad der geref. kerk van Baarn, waar eveneens de gescheidenheid de gemoederen verontrust. Zondag 21 juni j.l. heeft de kerkeraad der geref. kerk te Zeist in een daartoe opgestelde afkondiging zijn adhaesie betuigd met wat Baarn in deze zaak als wens en begeerte had geformuleerd en kenbaar gemaakt.

Er mag dus wel gesproken worden van een groeiend verlangen over en weer naar een , , hernieuwd begin". Ik las een en ander in , , Trouw", dd. 20 en 22 juni 1.1.

Blijkens , , een knipsel", dat ik aantrof in , , Weekbulletin" van het Persbureau der N.H. Kerk, dd. 20-6-'59, heeft ook prof. dr. Herman Ridderbos zijn gevoelen over deze zaak kenbaar gemaakt. Ik zeg niet, dat hij heeft gepoogd er de domper op te zetten. Wel, dat hij „opheffing der schorsingen" — ook die uitdrukking is in de verschillende formuleringen van de wenselijkheid der hereniging gebruikt — onmogelijk acht. Formeel heeft hij daarin gelijk, omdat de „geschorsten" uit het kerkverband zijn uitgetreden en sommigen zijn overleden. Er worden wel eens , , posthume" decoraties uitgereikt. Maar het woord , , posthuum" in deze zaak te bezigen is wel heel moeilijk. Nog eens, formeel heeft prof. Ridderbos gelijk. Doch wat het wezenlijke der zaak betreft, was m.i. een royaler toon niet slecht geweest. De gescheurdheid in de , , gereformeerde gezindte" in het algemeen is betreurenswaard, ja schuld voor God. Dat geldt wel in het bijzonder die van twee kerkengroepen, welke tot voor circa 15 jaar nog één waren.

Werkte dit „schisma" ook, zij het dan latent, door op het Partij convent der A.R.P., dat ik ook hiervóór in een bepaald verband noemde? , , Dr. Berghuis pleit voor gesprek met G.P.V.", las ik vetgedrukt boven het verslag. (Trouw, dd. 20-6-'59). In de „toelichting" werd, — zulks in verband met de niet rooskleurige uitslag der jongste verkiezingen — gezegd: , , wij weten niet of zij (nl. de leden van het G.P.V.) ons missen". Daarop volgt dan: , , Wél wil spreker (dr. Berghuis) zeggen, dat wij hen missen als een belangrijk element in de structuur onzer partij". Het is alles heel begrijpelijk. Maar denkt de voorzitter ook aan de hervormd-gereformeerden, van wie ik onlangs zeide, dat velen het gevoel hebben , , politiek dakloos" te zijn? Of moeten die zich eerst op een dergelijke wijze organiseren als het G.P.V? . En als men het heeft — het was toen een concentratie als de duitse C.D.U. werd afgewezen — heeft over , , de eigen en zelfstandige organisatorisch-politieke gestalte der reformatie", dan behoren daartoe ook in ander politiek verband georganiseerden, o.m. de C.H.U. en de S.G.P. Zijn die blijvend afgeschreven? Het zijn maar vragen in verband met het vorige. Concentratiebegeerten mogen toch niet uitsluitend binnen bepaalde kerkelijke grenzen blijven?

Hoe dan ook, er is een roep om „een nieuw begin". Moge de oecumenische drang, waarover men veel heeft gesproken en nog spreekt, ook in dezen, geheiligd door Gods openbaring in Woord en Geest, heilzaam werken tot het gewenste doel.

Een merkwaardige uitlating trof me onlangs in , , Hervormd Nederland". Ze werd gedaan in verband met het 50-jarig juibileum van het C.N.V., waaraan het artikel gewijd was.

Ik wijs allereerst op twee hoofden in het artikel: , , Vakbeweging nodig" en , , Samen voortgaan". Onder dit laatste stuk staat o.m. als slot:

, , En, omgekeerd, hopen wij ook, dat er in de kerk meer openheid voor de bedoeling en taak van de christelijk sociale beweging zal worden gevonden en dat er meer bereidheid zal ontstaan, ook de mannen van de christelijke vakbeweging te dragen in het volbrengen van hun belangrijke opdracht en met hen samen te werken in het streven naar de opbouw van een , , verantwoordelijke maatschappij'".

Dit alles was te lezen in het nr. van 19 juni j.l. en van de hand van ds. F. H. Landsman. Het duidt, evenals heel het artikel, op een kentering in de waardering van deze , , christelijke organisatie", welke met de andere, o.m. het christelijk onderwijs, rondom 1945 en volgende jaren werden gesignaleerd als , , noodbehuizing".

Het deed me goed deze ommekeer te lezen, reden waarom ik er hier melding van maak.

In de week van 21-27 juni j.l. vergaderde de Generale Synode in zomerzitting. De assessor van de praeses, ds. Hooff, had de leiding wegens ziekte van dr. A. A. Koolhaas. De eerste dag was gewijd aan zendingszaken. Er werd ook een verslag uitgebracht over het werk van de G.Z.B. Vermeld werd, dat , , over het theologisch verschil tussen de gereformeerde zendingsbond en de hervormde raad in september a.s. een samenspreking zal worden gehouden". Aldus , , Trouw" in zijn verslag van 23 juni 1.1. We zijn benieuwd naar het resultaat van die samensprèking.

Rest ons nog te vermelden, dat de Synode haar besluit in Ie lezing, betreffende de commissie voor het beroepingswerk, gezien de consideraties der classesvergaderingen met 28 tegen 2 stemmen tot wet heeft gemaakt. Evenwei met dien verstande, dat het blijft bij verplicht advies, vragen. Wat betreffende het geven van de approbatie was bepaald, — de vrijheidsbeknotting der kerkeraden — dit heeft bij de classes zoveel weerstand gewekt, dat deze bepaling met op 3 na algemene stemmen werd verworpen. Gelukkig, dat dit is geschied! , , De schipper heeft zijn vrouw buiten boord gezet" gelijk men een dergelijke schrapping wel eens genoemd heeft. Ze blijve buiten boord!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen