EVANGELIE EN MODERNE MENS

Waarin verschilt de moderne mens van het voorgeslacht in de eeuw der Reformatie ?

Aanleiding voor deze vraag geven die woordvoerders, die zo gemakkelijk spreken van overleefd en verouderd, als het gaat over de zestiende-eeuwse belijdenis. Ge kunt het vernemen uit de mond van leraren en regeerders der kerk, en ook van , , nieuwelingen" in het geloof, dat wij dat alles in onze tijd niet meer zo kunnen geloven.

En dan zijn er soms heel ernstige stukken van de geloofsbelijdenis in het geding. Wij noemen de leer der praedestinatie, die in alle eeuwen weerstand heeft gewekt, niet in de eerste plaats. Niet, als zou deze leer van geen groot gewicht en ontwijfelbaar Bijbels zijn, want wij belijden het beide, maar, omdat het geen verschijnsel is, dat bijzonderlijk in onze tijd wordt waargenomen. Het heeft altijd bestrijders gehad. Ook nu.

Neen, dan denken wij aan de reformatorische belijdenis van het goddelijk gezag der Heilige Schrift, en aan de artikelen van ons algemeen en ongetwijfeld christelijk geloof, die altoos als de oecumenische geloofsbelijdenis heeft gegolden. Daarover was de ganse Christenheid het eens. Roomsen en Protestanten onderschreven die belijdenis en doen dit althans in naam nog steeds.

Hoevelen zijn er in onze dagen echter, die dat niet zo maar nemen, doch aan verschillende artikelen tornen, of ze zonder meer verwerpen.

Onlangs wezen wij op het boekje van dr. Feenstra : , , Geboren uit de maagd". Hij behandelt daarin op degelijke wijze de bezwaren, die tegen de belijdenis der kerk worden ingebracht — en door wie? —- Wij zeggen deze belijdenis der kerk — omdat wij het voor zeker houden, dat de ware Kerk des Heeren deze belijdenis nooit zal loslaten en ook niet kan loslaten.

Hij vestigt de aandacht op een uitspraak van prof. Haitjema, waarin hij een waarschuwing ziet tegen , , de gemakkelijke manier, waarop sommigen zich van dit deel van de belijdenis (de maagdelijke geboorte) afmaken. 1)

En hij laat daarop volgen : , , Jammer alleen, dat de plaats, die Haitjema zelf aan de maagdelijke geboorte van Christus heeft gegeven, in zijn Dogmatiek, hiermede zo weinig in overeenstemming is", en voegt daaraan toe : , , Of moet misschien zijn volledig stilzwijgen geplaatst worden op rekening van het feit, dat hier de apologie de toon aangeeft en dat we dus in soortgelijke situatie verkeren, als in het apostolaat ? " 2)

, , Nog meer te betreuren valt trouwens het zwijgen over Jezus ontvangenis van de Heilige Geest en de geboorte uit de 'maagd in een kerkelijk geschrift als , , Fundamenten en Perspectieven van belijden !" "

Wij zijn het met deze opmerkingen van dr. Feenstra helemaal eens. In een „proeve van hernieuwd reformatorisch belijden" mag zulk een fundamenteel stuk van de belijdenis niet achterwege blijven. Dat is echter niet het enige zwakke punt. Ook de reformatorische belijdenis aangaande het goddelijk gezag der Heilige Schrift heeft men vermeden en er ware meer te noemen.

Waarom doet men dat ?

Feenstra denkt aan het z.g. , , apostolaat". En wij geloven wel, dat wij hier van doen hebben met een , , apostolaire instelling", die bedoelt de moderne mens wat tegemoet te komen. Een andere vraag is, of men de kerk en de moderne mens daarmede waarlijk een dienst bewijst. En dat geloven wij niet. In de eerste plaats, omdat het gaat om de waarheid, in de tweede plaats, omdat het Evangelie zijn loop zal hebben, en in de derde plaats, omdat de moderne mens o.i. reeds over het punt heen is. waar hij het nog de moeite waard vindt om over de waarheid van verschillende leerstukken te twisten.

Prof. Reinholdi Niebuhr spreekt over de moderne mens in zijn : Wezen en bestemming van de mens, dat onlangs in Hollandse vertaling verscheen bij Ten Have N.V., en zegt van hem , , De moderne mens verwerpt heel het Bijbelse drama van onze verlossing. Ogenschijnlijk doet men dat vanwege het ongeloofwaardig karakter der mythen van schepping, zondeval, verzoening, etc. De typisch moderne mens evenwel is er eigenlijk vaster van overtuigd, dat deze leerstukken volkomen overbodig zijn dan dat zij ongeloofwaardig zouden zijn. Hij is uiteraard niet geneigd twijfelachtige religieuze mythen serieus te nemen, aangezien hij geen verband ziet tussen de geest, die deze bezielt, en zijn eigen gevoel van ze'kerheid en zelfvoldaanheid". 3)

En wat zijn gemoedsrust aangaat, tekent genoemde auteur de situatie in de volgende woorden : , , 'De huidige geschiedenis is vol van 's mensen beestachtigheid, zenuwziekte, van hysterische uitingen en razernij', van manifestaties zijner duivelse eigenschap'pen en van zijn neiging de natuurorde te verstoren en de omzichtige wetten der rede te negeren. Doch 's mensen hoge dunk van zichzelf schijnt zelfs door zo'n overweldigende hoeveelheid feiten als bewijsimateriaal van het tegendeel, niet te worden geschokt. 4)

De moderne mens neemt de zonde niet ernstig, wil er niets van wéten en verwerpt, zoals Niebuhr terecht opmerkt, het Evangelie, omdat hij er gans geen behoefte aan heeft en het wegens zijn zelfverheffing overbodig vindt. In deze gesteldheid van de hedendaagse mens kunnen wij echter geen grond vinden voor een , , apostolaire" instelling, gelijk die door kerken en personen wordt verdedigd, welke zelfs het belang van fundamenteel integrerende geloofsstukken achterstelt of laat varen, om aan het ongeloof van die moderne mens tegemoet te komen. Dat kan de weg van het Koninkrijk Gods nooit zijn.

Zo getuigt het van grote onwijsheid, wanneer iemand nalaat in de prediking ook maar een woord over de zonde te reppen, omdat de moderne mens van geen zonde weet of wil weten. Daarmede wordt het Evangelie niet gediend, maar tot een ijdele klank gemaakt.

Als men op een dergelijke manier de moderne mens meent te kunnen tegemoetkomen in zijn ongeloof, onverschilligheid, eigen dunk en afdwalingen, is men bezig tegelijk het ambt, de prediking, de kerk en het Evangelie van zijn waarde en'betekenis te beroven.

Wie, die zelf het Evangelie als een kracht Gods tot zaligheid heeft leren kennen en beleven, kan aan zulk een practijk medewerken en daarbij een gerust geweten voor God bewaren ?

Maar bovendien ? Waarin verschilt de alzo getekende moderne mens van een gewone , , natuurlijke" mens ?

, , Want wie der mensen", zo lezen wij bij Calvijn, , , 2ou niet gaarne rusten in zichzelf ? " 5)

, , Wie ook rust niet in zichzelf, zolang hij aan zichzelf onbekend is, dat wil zeggen, zich met zijn eigen gaven vergenoegt en onwetend is van zijn eigen ellende of aan haar niet denkt ? "

Iets verder schrijft hij : , , Want door de ons allen ingeboren hoovaardij schijnen wij onszelf steeds rechtvaardig toe en rechtschapen en wijs en heilig, tenzij wij door stellige bewijzen van onze onrechtvaardigheid, verdorvenheid, dwaasheid en onreinheid overtuigd worden".

Deze tekening van de mens bij Calvijn komt wel aardig overeen met het beeld, dat de moderne mens vertoont. Mogelijk is deze laatste nog wat halsstarriger in zijn eigen waan, ondanks een wereld vol feiten, die tegen hem getuigen.

Een en ander kan slechts tot de conclusie voeren, dat er geen enkele reden is om voor de moderne mens een ander Evangelie te maken, hetwelk noch hem, noch ook degenen, die zich daartoe lenen, enig nut zou kunnen doen. Integendeel. Wat Calvijn van de ongelovige mens zegt, is toch waarlij'k niet anders dan wat de moderne mens kenmerkt.

Het enige verschil zou kunnen zijn, dat hij nog een graadje meer verhard en verblind is, maar dan heeft hij des te meer nodig aan de Wet Gods geconfronteerd te worden, zich aan die maatstaf te leren meten en alzo aan zijn ongepaste hoovaardij ontdekt te worden.

--------------------------------

1) Bladz. 76. 

2) Dogmatiek als Apologie. 1948.

3) Wezen en bestemming van de mens. Vertaling van J. G. Mees. Uitg. W. Ten Have N.V. Deel I, blz. 93 v.

4} Ibidem, blz. 94.

5) Inst. I. 1. 1.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen