DE KERKDIENST IN VROEGER TIJDEN

In de Roomse kerk was de gemeentezang al lang achterwege gebleven om plaats te maken voor de zang van een geschoold koor.

De Hervorming gaf het lied weer aan de gemeente terug en wij zouden het gemeensdhappelijk zingen in onze diensten niet graag willen missen of ruilen voor koorzang, die uiteraard geoefender zal zijn en welluidender, maar waarin toch bet gemeenschappelijke ontbreekt.

Trouwens, in onze tijd gaat ook de Roomse kerk weer aandacht geven aan de gemeentezang!

De kerk der Hervorming in ons land heeft voor haar kerkgezang gekozen Sions liederen, de psalmen, de wonderlijke liederenschat van smeekbeden en lofgezangen, onderwijzend, waarschuwend, verootmoedigend, troostend, opbouwend en God verheerlijkend.

Als eerste berijmde psalmen werden hier gezongen de zogenaamde Souterliedekens van Jonkheer Willem van Zuylen van Nijeveld (1539). Souter betekent Psalter, Psalmboek).

Deze psalmberijming mocht ook door de Roomsen gebruikt worden, zij droeg de keizerlijke goedkeuring. Op de rand van de verzen was de tekst afgedrukt van de Vulgaat, dat is de latijnse bijbelvertaling die officieel door de Roomse kerk is erkend. Zelfs was achterin het Ave Maria opgenomen — het gebruik van deze bundel was dus ongevaarlijk voor de Hervormden, die er een veelvuldig gebruik van maakten, veel meer dan de Roomsen, zodat de overheid later de goedkeuring tot de uitgave betreurde.

In de kerkdiensten van de Hervormden werd deze bundel echter niet gebruikt. Dat kwam door de melodieën.

Deze psalmen werden immers gezongen op vrolijke wijsjes naar bekende volksliederen. Maar daardoor bleven zij ook herinneren aan allerlei lichtzinnige hedjes. De wijzen pasten allerminst bij de geestelijke inhoud der verzen.

Men zong dan Psalm 1:

Zalig is die niet tot den rade der godlozen neemt zijnen gang noch staat in der zondaren pade, niet zit ook op der spottern bank.

Maar de lieve jeugd dacht natuurlijk aan het gezelleken dat 's avonds uit vrijen ging, want daarvan was het eigenlijk de wijs.

Merkwaardig was in deze berijming (die stamde uit de sfeer van de Broeders des gemenen levens), dat er Nieuwtestamentische motieven in mee klonken. Leest u maar eens deze regels (Psalm 103 : 2) uit de Souterliedekens:

Hij heeft uw leven eens verlost 't en mag nu niet vergaan, dat heeft zijn dierbaar bloed gekost, uit liefde heeft Hij het gedaan.

In de behoefte aan een psalmberijming met meer passende melodieën voorzag in 1566 de uitgave van de psalmen van Petrus Dathenus, toen predikant van de vluchtelingen-gemeente in Franckenthal (Duitsland), later dominee in Antwerpen.

Hij vertaalde de Franse psalmberijming en nam de prachtige melodieën over die daar op aandrang van Calvijn waren ontstaan, de wijzen waarop wij nog de psalmen zingen.

De berijming zelf was zeer gebrekkig, maar al heel spoedig zeer gehefd bij het volk en tot 1774 in de kerkdiensten gebruikt.

Twee andere psalmberijmingen, een van Jan Utenhove en een andere van Mamix van St. Aldegonde, kregen geen kans, hoewel de laatste stellig stukken beter was dan die van Datheen.

Volgende keer iets over: Hoe werd er gezongen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen