DE KERKDIENST IN VROEGER TIJDEN

Men zong oorspronkelijk rythmisch, „op hele en halve noten" dus. Maar van lieverlee raakte dit in onbruik en ging men elk woord even lang aanhouden, zeer tegen de aard van de melodieën.

Voetius heeft er in 1663 nog op aangedrongen, om toch rythmisch te blijven zingen omdat dit zoveel beter klonk. Maar het hielp niet, men ging alle lettergrepen zingen op hele noten.

Dit is overigens heel goed te verklaren.

De wijzen waren en zijn Franse melodieën, die overeenstemmen met de Franse tekst natuurhjk.

Bij de vertaling komen Nederlandse woorden voor de dag met een heel andere beklemtoning dan de Franse.

En zo klopte de Nederlandse woorden niet op het rythme van de Franse melodieën. Daar had Datheen heel niet op gelet, eigenlijk ook niet op kunnen letten, want hij wilde zo spoedig mogelijk de kerken een psalmberijming geven.

Probeert u maar eens dit vers uit de berijming van Datheen rythmisch te zingen. Het is Psalm 89 : 7 (ons: Hoe zalig is het volk dat naar uw klanken hoort) — de korte lettergrepen staan schuingedrukt — :

Welzalig is dat volk, dat hem in u verblijdt, dat zal voorspoedig zijn nu en tot aller tijd. In 't licht uwes aanschijns zullen zij gaan al t' samen, en hen verheugen in den roem van uwen Name: Als zij zullen wezen door uw gerechtigheden versierd daaglijks met gaven schoon en ook met vreden.

Nu is dit nog een van de beste voorbeelden.

Maar de klemtoon van de muziek ligt bijvoorbeeld in de derde regel heel anders dan bij de woorden: in 't licht uwes aanschijns zullen ...

En regel 5: als zij zullen wezen ...

Dit ging op de duur niet en zo kwam men er toe om de melodieën aan te passen aan de woorden, tot schade dus van de mooie melodieën, maar toch wel in de lijn van de Reformatie: toegepaste, dienstbaar gemaakte kunst, het woord geeft de toon aan!

Ook in onze tegenwoordige berijming kloppen lang niet altijd woord en rythme. De laatste jaren komt het rythmisch dingen weer meer en meer in het gebruik en inderdaad worden de melodieën heel wat mooier (als men tenminste rustig zingt en men niet denkt: rythmisch, dat is: jagen).

Ps. 89 bijvoorbeeld en Psalm 116 zijn heel goed rythmisch te zingen.

Sommige onbekende en wat moeizame melodieën worden er prachtig door: Ps. 6, 23, 54, 58 enz.

Andere psalmverzen gaan echter storend mank lopen door het rythmisch zingen, bijvoorbeeld Ps. 141: 'k Roep Heer in angst tot U gevloden.

Bij de thans aangediende proeve van een nieuwe psalmberijming is bijzonder gelet op het accent in de melodieën, zodat deze wijzen, naar de wens van Calvijn vervaardigd, weer helemaal tot hun recht zouden komen.

Juist wij, als Psalmzingend deel van onze kerk, zullen van de nieuwe berijming met grote belangstelling kennis moeten nemen. Wij zullen trouwens als Gereformeerden moeilijk advocaat kunnen zijn voor de huidige psalmberijming van de rederijkers uit de pruikentijd. *)

Maar we gaan weer terug tot de gemeentezang in de 16e en 17e eeuw. Toen men op hele noten ging zingen, had men de neiging het steeds langzamer en slepender te doen, vier tellen per lettergreep!

Vele voorgangers en gemeenteleden klaagden er over dat het zeer onwelluiidend en onstichtelijk klonk.

Twee uitspraken.

Jac. Koelman schrijft in 1691 in „De punten van nodige reformatie" dat het kerkgezang „in Gods oren niet anders is dan een gehuil van beren en wolven en Hij heeft er een grouwel van".

Een eeuw later was het nog erger, getuige Jozua van Iperen, die in zijn „Kerkelijke historie van het psalmgezang der christenen" (1777) schrijft: „de noten onnodig rekken, in de mond te draaien, te kauwen en door ettelijke verlagingen en verheffingen tussen de tanden en het gehemelte slangsgewijze henen te slingeren en te dwarrelen, gelijk tot hiertoe de meest algemene doch belachelijke gewoonte geweest was".

Volgende keer over de voorzanger.

Sp.

*) Ik verwijs hierbij graag naar het uitvoerig Psalmberijmingsnummer, dat „De Vaandrager", het blad van onze Jongelingsbond, dit jaar uitgaf.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen