DE KERKDIENST IN VROEGER TIJDEN

Wij hebben al vermeld, dat in de kerkdiensten na de Hervormingstijd al spoedig voorlezers werden aangesteld om uit de bijbel te lezen vóórdat de dienst begon, terwijl de mensen in de kerk kwamen.

Deze voorlezer moest dan ook als voorzanger dienst doen. Het zingen geschiedde immers zonder orgel-begeleiding.

In Dordrecht, waar er elke dag kerkdienst werd gehouden en 's zondags in elke kerk gemiddeld driemaal, was een voorzanger aangesteld om alle dagen de preek bij te wonen „en terstond na het klokkegelui de psalmen op te heffen en dat in de volgorde der psalmen en de pauzen en des zondags de grote en nieuwe kerk waarnemen".

's Mans salaris was f 36, — per jaar. De meeste dominees lieten rustig aan de voorzanger over, wat de gemeente zou zingen.

Alleen op bid- en dankdagen, voor de Avondmaalsdiensten en de feestdagen koos de predikant psalmen in overeenstemming met de preek en de dag. Maar voor de andere diensten mocht de voorzanger het bepalen, die dan meestal de psalmen maar achter elkaar Het zingen, naar de nummering van 1 tot 150, zoals in Dordrecht dus zelfs was voorgeschreven.

Kwam dan de dominee „op stoel" dan zong men het vers uit en ging een volgend maal verder waar men was gebleven.

Men zong dus als regel alleen aan het begin van de dienst,

Het vergde van de voorzangers heel veel om in de grote kerken de gemeente mee te krijgen en te leiden.

Als regel vervulden de plaatselijke schoolmeesters de functie van voorlezer en voorzanger.

Van de „meester" werd trouwens nog wel wat meer gevergd. Meestal was hij ook koster, met al wat daar bij kwam.

Leest u maar eens onderstaande instructie voor de schoolmeester uit die tijd.

De rean had nog al wat te doen, behalve 't onderwijzen van de lieve jeugd.

Bhjkens de laconieke slotregel van de instructie was dit alles heel gewoon.

Toch zullen onze onderwijzers wel niet terugverlangen naar die „goeie ouwe tijd" — hoewel, 't kan nog best wezen, dat zo'n schoolmeester het lang niet zo druk had als wij in onze gejaagde tijd, van duizend dingen vervuld.

Ten eerste zal hij luien, de kerk sluiten en ontsluiten,

't Kerkhof en kerk rein houden binnen en buiten.

De psalmen zal hij voor en na de predikatie zingen,

't Water voor de doop zal hij aanbringen.

De profeten zal hij stichtelijk lezen,

de predikanten en kerkeraad gehoorzaam wezen.

Hij zal voor het avondmaal aanschaffen brood ende wijn.

Met tafelen, banken, kroezen, 't geen dat nodig mag zijn.

En wanneer de predikanten ter kerke falen

Zal hij uitgaan om ze te halen(!)

De armenhusse zal hij wel bewaren.

Brengen ze voort als men aalmoeze zal vergaren.

Schrijven 't gene dat de diakenen willen hebben getekend.

Geheim houden wat er in gedaan wordt en gerekend,

't Uurwerk zal hij stellen ende opwinden.

Banken uit de weg brengen, de ladders opbinden.

't Geboefte zal hij ter kerke uitjagen.

Ook bestellen dat de honden worden geslagen,

't Boek bewaren, waar men de dooplingen in schrijve.

Vermanen 't volk dat zij over de kerk niet lopen rijden.

De duiven en ook de schadelijke katuilen,

zal hij vangen, omdat zij de kerk maken vuile.

Hier zal zich de schoolmeester in tonen zeer vlietig,

ende in al deze te doen niet zijn verdrietig,

want dat is zijn ambt dat hem is opgeleid:

die loon ontvangt, 't is recht dat hij doet arbeid.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen