UIT DE KERK

1961.

Intussen gingen we een nieuw jaar in. De prediking „in temporibus" moge zich bewegen „op de rand van het kerkelijk jaar", „Christus und die Zeit" blijft een theologisch onderwerp. De jaarwisseling en verwante wendingen en kenteringen laten ons niet onberoerd.

Het wild geraas, dat op oudejaarsavond een traditie wil worden, eindigde in Den Haag zeer droef. Een pijnlijk vermaan om steeds diligent te blijven in het zoeken van de weg naar het hart van onze jeugd, temeer omdat het wel lijkt dat de jongelingsverenigingen hun best doen zichzelf te overleven. Het betrof ditmaal de zoon van een evangelist — een Barabbas? —; een feit dat de aangeduide urgentie vlijmscherp accentueert.

Voor de rest heeft de kerkelijke wereld na de Oudejaarspredicatie of na het voor het radioprogram noodzakelijke verzuim ervan zich vermaakt met de grollen van Kan. De rotatiepersen hebben wel een beetje gebromd op de dominees en kerkeraadsleden die het aanvangsuur van de Oudejaarsdienst vervroegden, opdat de goegemeente preek en pret zou genieten. We zijn een hoofdlettertje beter dan de oude Romeinen, want wij prefereren Brood en spelen. Ik heb altijd nog onthouden de les van de februariramp. Het was de binnenkant van de dijk die het begaf. Naar buiten kunnen we ons christendom wel overeind houden, maar hoe is het aan de binnenkant gesteld? Met kwinkslagen maken we geen verslagen harten. Ik maak me gedurig zorgen over de grote oppervlakkigheid in onze eigen kring. Want we hebben het nu niet over de splinters in het oog van onze buur. Een pen is precies als een paard. Op de duur begint de pen de paadjes te kennen. Vanzelf vloeit een regeltje als: we moeten ons hoognodig bezinnen op de praktijk der godzaligheid. Zo die zaak is weer afgehandeld. Wat volgt? Ik vrees dat de bezinning omgekeerd evenredig is met alle bevelen van mobilisatie daartoe. Beginnen lijkt me van meer belang dan bezinnen. „Niet een iegelijk die tot Mij zegt: Heere, Heere! — zal ingaan in het Koninkrijk der hemelen, maar die daar doet de wil Mijns Vaders die in de hemelen is". Ons ge-theologiseer, gepreek, gemoraliseer en gekanker is een eindeloos en dood vermoeiend „Heere, Heere zeggen". Van een ander valt ons dat nog wel eens op, maar van onszelf merken we het niet. Er bestaat een geslacht dat niet uitvaart dan door bidden en vasten.

Frans, Duits en Engels.

De grote wereldpolitiek toont een nieuwe man aan de spits. Men wacht op de daden van president Kennedy. Is hij de juiste man op de juiste plaats? De tijd en allereerst 1961 moet het leren. Een landgenoot van de nieuwe bewindsman was nog niet zo gerust, toen hij zijn nieuwjaarswens formuleerde. „Moge 1961 ons 1962 brengen". Ik voor mij zou liever zeggen: moge 1961 ons 1962 niet brengen, maar de wederkomst.

Dit jaar echter brengt op het terrein van de kerken eveneens nieuwe leidslieden.

In Frankrijk is de bijna tachtigjarige pasteur Mare Boegner, de president van de Bond van Protestantse kerken in Frankrijk, als zodanig afgetreden. Ruim dertig jaar heeft hij in deze functie leiding gegeven aan het Franse protestantisme. In de oecumenische beweging werd hij bekend als een van de presidenten van de Wereldraad. Zijn opvolger is ds. Charles Westphal, geboren 1896 in Montpellier. Theologisch onderging hij de invloed van Barth.

Nog iets ouder dan Boegner is dr. Otto Dibelius, eveneens een van de presidenten van de Wereldraad, die als Kirchen- Präsident van de Raad van Evangelische erken in Duitsland zich niet opnieuw het candidaat stellen voor deze functie. Hij was een strijdbare figuur tegenover de Oostduitse autoriteiten. Zijn opvolger wordt superintendent Kurt Scharf. Ongetwijfeld was bisschop Hans Lilje een geduchte concurrent voor Scharf, maar de laatste genoot de voorkeur omdat hij meer in het vuur zit van de Duitse kerkstrijd. Destijds heeft Scharf zich al energiek verzet tegen het bewind van het nationaal-socialisme. Hij is geboren in 1902 in Lansberg. Een van de vraagstukken, waar de nieuwe president mee te maken krijgt is de beslissing over de plaats waar de Kirchentag moet gehouden worden. Leipzig werd genoemd. De laatste berichten wijzen uit dat men het toch op het besluit houdt de manifestatie in Berlijn te houden. Men verwacht dat de nieuwe voorzitter zich vooral op het pastorale vlak zal concentreren.

De kerk van Engeland krijgt een nieuw hoofd. Dr. Fisher was wel niet zo oud als Boegner en Dibelius, hij is 73 jaar, maar toch acht hij dat voor hem de tijd gekomen is heen te gaan. Vooraf bracht hij nog een bezoek aan de paus. Men moest daar niet teveel waarde aan hechten, zo verzekerde hij, maar inmiddels is de anglicaanse kanunnik Pawley benoemd tot waarnemer van de kerk van Engeland gedurende de voorbereiding van het Tweede Vaticaans concilie aan het secretariaat van kardinaal Bea. Vaticaanse kringen zijn zeer ingenomen met deze benoeming. Men spreekt van het „eerste concrete resultaat van het bezoek van de aartsbisschop van Canterbury". Dr. Arthur Michael Ramsey, de populaire bisschop, die zo gewoon doet, die met arbeiders in de kroeg een biertje drinkt maar die ook prachtig preken kan, 56 jaar oud, is de nieuwe aartsbisschop. Evenals Scharf zal hij zijn krachten geven aan pastorale bemoeiingen. Hij is bekend om zijn kwaliteiten als zieleherder. Hij streeft naar een nationaal Réveil in Engeland. Op 27 juni hoopt hij ten troon verheven te worden als de honderdste aartsbisschop van Canterbury.

Onze gebeden mogen opgaan voor deze drie mannen, die leiding hebben te geven aan het protestants kerkelijk leven in de drie grootste landen van het oude Europa. We mogen als inleiding op het gebed wel Psalm 75 lezen. Daar is sprake van versmolten zijn van land en inwoners, maar ook van vastmaken van pilaren. Toch een lofpsalm, omdat de Naam nabij is en God als Richter optreedt. Ter sprake kwam reeds het contact met de pauselijke stoel. Allerwegen — ook locaal — is er toenadering tussen rooms en protestants op conferenties en bij gewichtige kerkelijke gebeurtenissen. De scheidende Anglicaanse bekleder van het primaat achtte de woorden „katholiek en protestant" uit de tijd. Hij sloeg voor te spreken van „corporate" en „personal". We moeten op onze hoede zijn. Het gaat om de erfenis van de Reformatie. Thans spreekt men reeds van reformaties — om het unieke van de Kerkhervorming uit te wissen. Newman sprak van een „another religion". In dat opzicht willen we Newman bijvallen. Onder de indruk van de onkerkelijkheid, van het nalaten van de onderlinge bijeenkomsten, van de „preekmoeheid" veroorloven de predikanten zich allerlei katholiserende experimenten. Het zou misschien wel interessant zijn om de tijd van het ontstaan van het „katholicisme" te vergelijken met de periode die de kerken der reformatie doormaken. De kerk tijdens het stervend heidendom en de kerk gedurende het herlevend paganisme.

Nederlands.

Ook de Nederlandse Hervormde Kerk heeft een nieuwe voorzitter van de synode. Geen bisschop uiteraard. Toch houdt het de geesten bezig of we met de presbyteriale trek klaar komen. De komende predikantenvergadering zal zich met dit vraagstuk bezig houden.

Begin februari kwam de synode bijeen. 1961 zou na tien jaren het tijdstip zijn dat de uitgestelde kerkelijke tucht zou gaan functioneren. Inderdaad is men daarmee bezig, geweest in theorie en praktijk. Van de hand van prof. Van Ruler was er een nota over het belijden der kerk. De slotsom was dat de leertucht het alleruiterste middel is, waartoe we zo weinig mogelijk moeten overgaan. „De generale synode verklare, dat zij niet recht wete, hoe zij op een verantwoordde wijze in , dit opzicht haar taak kan vervullen". Prof. Van Ruler heeft zich uitgeput, allerlei bezwaren en gevaren te noemen die de functionering van de kerkelijke tucht bedreigen. Tijdens een openluchtsamenkomst beschreef eens een predikant moeizaam al de handicaps om tot geloof te komen. Een vurige hoorder riep op een gegeven moment uit de schare: , Zeg maar, dominee, het is onmogelijk". Ge kunt het u een stuk gemakkelijker maken. Ter vertroosting voegde hij er echter aan toe: „Wat onmogelijk is bij de mens is mogelijk bij de Heere". Prof. Van Ruler zit teveel in de hoek van de lieden die zich beschouwelijk afvragen of er ook velen zijn die zalig worden, of er ook velen het verkeerd doen met de tucht. „Strijdt", zegt de Heere, „om in te gaan".

Een van de overwegingen was, dat we gezet zijn in een wereld waarin de oecumenische beweging ons stelt voor leer en traditie van andere kerken en waarin het gesprek met Rome onvermijdelijk is. Uit de brieven is aangetoond dat Calvijn in zijn dagen ijverde voor de eenheid der kerken, maar 'hij aarzelde toch niet in Geneve leer en liturgie via kerkelijke tucht te veroordelen, die in zwang waren in kerken waarmee hij correspondentie onderhield. Ik meen dat we in dit opzicht wel calvinistisch mogen zijn.

Na deze nota — dit testimonium paupertatis — viel er niet veel te verwachten van de behandeling van de resultaten van het overleg inzake de persuitingen van prof. Smits. De synode nam kennis van de overwegingen van het breed-moderamen om prof. Smits zijn radicalen niet te ontnemen en blijft verontrust over de verstoring aangericht door de radicale uitingen van prof. Smits inzake de verzoening. Dat is gebeurd in 1961, na de tien jaar uitstel. Dit alles is niet erg moedgevend dat de tucht tot zijn recht zal komen.

We vragen ons af of er nog een mogelijkheid bestaat om de fundamenten van de kerk aan te tasten. Wat zijn die fundamenten en wat is het aantasten daarvan? Het oecumenisch verlangen mag de tuchtoefening niet verlammen. Men schermt wel met het „ut omnes unum sint" uit het Hogepriesterlijk gebed, maar ik meen dat in datzelfde gebed Christus wereld noemt, wat wij Joodse kerk zouden heten. De behandeling van de kwestie-Smits heeft schermutselingen met de Gereformeerden gegeven. De laatsten beweren dat uiteindelijk in de Hervormde Kerk niets is veranderd en dat de vrijzinnigheid geen stroobreed in de weg wordt gelegd. Van Hervormde kant meent men toch wel een stroobreed.

Verlokking en vervolging.

Naar luid van de gelijkenis duren verdrukkingen enerzijds en verleidingen aan de andere kant voort om het zaad van het Woord te verhinderen tot wasdom te komen. Uit de communistische sector met name in Hongarije en Tsjechoslowakije worden vervolgingen tegen de x.k.-kerk gerapporteerd. In Amerika verscheen een artikel in „The Christian Century", waarin uitvoerig het verschijnsel werd geanalyseerd, dat het atheïsme in Rusland tegenwoordig werkt met allerlei theologische argumenten. Een bewijs dat het geloof achter het ijzeren gordijn niet dood is en veel serieuzer moet genomen worden door het communisme. Maar tegelijk een teken dat de strijdbijl niet is begraven. In onze omgeving houdt men zich bezig met vraagstukken als de vrije zaterdag en de verplaatsing van de sportgebeurtenissen naar de laatste dag van de week en het voor en tegen van commerciële televisie. Is Saul ook onder de profeten? Wil het winstbejag zich begeven onder de culturele fakkeldragers? Moeten de procenten programma's samenstellen en de centen censuur tot een minimum reduceren?

Afrika.

Het vijfde werelddeel is een van de voornaamste brandpunten van de wereldpolitiek. De Gereformeerde Zendingsbond krijgt daar onmiddellijk mee te maken. Met ingang van 1 juli aanstaande neemt deze Bond de financiële verantwoordelijkheid op zich van het zendingswerk in Kenya. Een nieuw hoofdstuk. Met vraagstukken waarmee het eerste hoofdstuk afsluit, begint dit nieuwe. Morenland moge zich haasten zijn handen tot God uit te strekken en de zendingsarbeid moge zeggen: zie hier is uw God.

Nieuwe Bijbelvertalingen.

Niet zo heel lang geleden noemde een der pausen de arbeid van de bijbelgenootschappen een pest. Thans hebben de rooms-katholieken ten onzent een bijbelgenootschap en een nieuwe vertaling. Populairder dan de nieuwe vertaling van ons bijbelgenootschap. De eerste oplaag is uitverkocht. Men vreest in de r.k.-kerk geen repercussies van het bijbellezen. In Engeland verscheen 350 jaar na de beroemde „King James Bible" ook een nieuwe versie. De Engelse premier sprak bij de receptie ter gelegenheid van de verschijning van de nieuwe vertaling zijn verknochtheid uit aan de oude. Niettemin achtte hij het goed van tijd tot tijd een geheel nieuwe buk te werpen zelfs op zeer vertrouwde passages.

In memoriam.

Niet onvermeld blijve het heengaan van ds. Zandt. Hij behoorde tot de „achterwacht, door ds. Kersten bekoord" (Haitjema, Richtingen' Wageningen, 1934). Rondom zijn dood was er in de politieke pers even enige godsvrede, maar er is een betere dan deze vrede. Ds. Zandt heeft geijverd voor handhaving van het gereformeerd karakter zowel van geheel ons volk als van het hervormd-gereformeerde. Moge hij spreken nadat hij gestorven is.

Van ds. Zandt naar Johannes de Heer, die dezer dagen overleed is een hele stap, al waren er Banier-lezers, die ook belangstelling hadden voor het Zoeklicht. Grote theologen mogen diepgaande invloeden uitoefenen, bepaalde leidslieden zoeken het in de breedte. Niet altijd is hun arbeid, met name hun exegese, theologisch verantwoord, maar wel stellen ze onderwerpen aan de orde, waar de officiële wetenschap nog geen oog en oor voor heeft. Daarom mogen we zulke figuren in ere houden.

Het laatste woord was aan de dood. Het is, geloof ik, nodig dat we ons wetenschappelijk maar vooral geloofsbevindelijk meer moeten inlaten met de „leer der uitersten". Om uiterst principieel te zijn en te staan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen