HERINNERING AAN HET VERLEDEN

Al weer een boek over de oorlogsjaren? Wordt het niet hoog tijd, dat wij wat meer leren vergeten? Is het wel juist het oude telkens op te rakelen en vallen we niet onder het oordeel van de Schrift, die zegt, dat men door het geschil op te halen scheiding maakt met de beste vriend? Of we denken aan het .woord van Paulus, die spreekt van het vergeten van wat achter ons ligt. Ik betwijfel of het zo gemakkelijk is. Zou wat wij persoonlijk in het verleden hebben meegemaakt niet mede ons leven en onze levenshouding in het heden bepalen? In het verleden ligt het heden en zo krijgen wij de nodige levenservaring. Dat geldt voor een volk evenzeer als voor de enkeling. Maar dat woord van de apostel dan? Daar waarschuwt Paulus er voor, dat wij ons niet zo met het verleden ons zullen bezig houden, dat het vandaag een hinderpaal is om de loopbaan Gods te lopen. Wij kunnen zo door de herinnering aan het verleden in beslag worden genomen, dat de moed en de kracht ontbreekt om verder te gaan. Het gaat dus niet om het vergeten zonder meer. Daar komt bij, dat wij vele malen zoeken te vergeten wat wij graag kwijt willen zijn. Gebeurd is gebeurd, zegt men dan. Ongedaan kan het verleden nimmer gemaakt worden, maar het beleefde verleden laat ons zien wat er in de mens is en wat er van hem terecht komt, als hij overgelaten wordt aan zichzelf en aan de machten ten kwade rondom ons.

Daarom vind ik het goed, dat boeken als deze documentaire over de jaren '40-'45 verschijnen. De samensteller heeft het vele materiaal dat het Rijksbureau voor Oorlogsdocumentatie bezit, bestudeerd en daarna geschift. Men heeft daarbij wel zeer sterk moeten selecteren, maar wat wij hier vinden geeft een aangrijpende tekening van de bange jaren van de bezetting. Wij maken het weer mee, de inval waarvan we begrepen, dat hij niet uit zou blijven; maar we bleven hopen, omdat ons volk kon noch wilde geloven, dat ons land, dat jarenlang een eiland van vrede was geweest nu in de brand van de oorlog zoude worde betrokken. Op zeer directe wijze spreekt al dit materiaal ons toe. De voorpagina van een dagblad van 10 mei '40 b.v.

Heel wat authentieke stukken zijn hierbij: een waardig woord van de opperbevelhebber van Land- en Zeemacht generaal Winkelman, waarin hij zich verdedigt tegen de aantijging van de vijand als zoude het de Nederlandse legerleiding zijn aan wie het bombardement van Rotterdam te wijten was. Geen wonder, dat hij al spoedig als krijgsgevangene werd weggevoerd.

Slechts weinige dagen na de capitulatie zei iemand tegen mij: we zullen weinig te eten krijgen en veel te slikken. Het is waar geworden. De schroeven werden langzaam maar zeker vastgedraaid. Het één na het ander werd gerantsoeneerd; in deze tijd van overvloed is het een goed ding nog eens aan dat verleden te denken. Alles werd minder, totdat het niet minder kon, omdat er niets meer was.

Het is volkomen onmogelijk om deze officiële stukken alle te bespreken. Wij zien de velen hun radiotoestel inleveren bij honderden en honderden en er zijn er maar weinigen, die „de beroving hunner goederen met blijdschap" aanvaardden.

Natuurlijk, dat was niet het voornaamste, al is honger een scherp zwaard en ontbering een bittere pil. Veel erger was de vervolging en wegvoering van duizenden van Joodse medeburgers; de wegvoering van de velen voor de arbeid in het buitenland. Het is een triest geheel, wat ernstig en somber maakt; zover kan de mens komen, dat de één de ander zulke onmenselijke dingen kan aandoen. Als wij het alles lezen, dan denken we aan dat woord over Abel: er is een stem van het bloed van uw broeder, dat roept tot God. Een breed bloedspoor is getrokken tussen volken: vele andere burgers vielen voor het executiepeleton, omdat zij het hoofd niet konden buigen voor een regiem, dat goddelijke en menselijke wetten vertrapte.

Er ligt in dit boek ook veel, dat verootmoedigt. De illegale kranten klagen op zijn tijd over de slappe houding van velen: „zijn wij Nederlanders zo goed'? " In een nummer van het illegale Parool wordt er op gewezen, dat het aantal jongelui, dat voortdurend op jacht is naar bonnen, sigaretten, sterke drank en feestjes onrustbarend groot is en dat aan velen ontgaat, dat er een worsteling op leven en dood gaande is. Ik zeg niet, dat deze klachten altijd billijk zijn; men generaliseert erg gemakkelijk en doet daarmee aan menigeen onrecht, maar toen kort geleden een jongeman mij vroeg: heeft ons volk genoeg gedaan voor de Joden en beeft het genoeg karakter getoond, toen durfde ik daarop geen ja te zeggen.

Wij vergeten al te gemakkelijk, een zondig vergeten, omdat het verleden iets heeft van het alarmsignaal voor vandaag. Gelukkig als er nog mensen zijn, die de waarschuwing van het verleden ter harte nemen. Een volk moet paraat zijn, maar dat is niet in de eerste plaats een kwestie van wapenen en materiaal, maar het gaat om geestelijke weerbaarheid en dat betekent het beleven van de beste traditiën van onze geschiedenis, zoals wij dat b.v. vertolkt vinden in ons volkslied, dat wij in de oorlogsjaren anders zongen, dan vandaag, als het nog gezongen wordt: Mijn schild en mijn betrouwen zijt Gij o God, mijn Heer, of dat andere: Oorlof mijn arme schapen, die zijt in grote nood, Uw Herder zal niet slapen, al zijt gij nu verstrooid ...

Het boek is in groot formaat uitgevoerd en er is bijgevoegd een tekstbegeleiding van 32 blz., waarin wij weinig meer vinden dan bijschriften bij het vele fotomateriaal, dat in deze documentaire is vastgelegd. Het is een belangrijke publicatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen