UIT DE PERS

In het laatste nummer van het voorbijgegane jaar zijn verschillende schrijvers in Waarheid en Eenheid nog al somber gestemd wat betreft een duidelijk te signaleren doorbraak naar links. En we hebben het idee dat deze somberheid niet helemaal ten onrechte is. Er wordt gewezen op de herv. gemeenten van Den Haag en Sneek, zo ongeveer de laatste midden-orthodoxe gemeenten, waar recht- en vrijzinnig nog niet gelijkberechtigd waren. Nu is dat dan wel zo ver en de kerkeraad van Sneek wekt de gemeente op nu voortaan er een gewoonte van te maken naar de eigen kerk te gaan zonder onderscheid, dus ook als er een predikant van de andere modaliteit voorgaat.

Om nog eens duidelijk te maken wat de vrijzinnigheid eigenlijk is, wordt in hetzelfde nummer (blijkbaar zonder dat de verschillende schrijvers dit van elkaar wisten) tot tweemaal toe uitvoerig een schrijven aangehaald van prof. Smits, waarin deze van leer trekt tegen het boek van prof. Berkhof „De Katholiciteit der Kerk". Prof. Berkhof schrijft daarin dat de kerk katholiek is, waar zij Christus belijdt als de hoogste gezagsinstantie over de gehele mensheid. Prof. Smits gaat dan met voorbeelden aantonen, hoe hier op aarde, buiten Christus om, echte Godskennis iu de grote niet-christelijke godsdiensten wordt aangetroffen. En hij schrijft dan verder:

Doch de ruimhartige confessioneel die Berkhof is, staat hier innerlijk volslagen buiten en begrijpt deze ervaringen blijkbaar niet. Daarom: vrijzinnige christenen geloven wel, dat de geloofsgestalte van Christus verrijkend en - wellicht ook corrigerend op allerlei niet-christelijke godsdienstigheid kan inwerken, maar dat het christelijk geloof alle niet-christelijk geloof zou dienen te vervangen en dus alle volkeren zich tot Christus zouden moeten bekeren, lijkt ons je reinste imperialisme toe.

Nu moge ons dit eerst wat cru in de oren klinken om dan in de kortst mogelijke tijd onszelf gerust te stellen met de overweging: Nu ja, maar het is dan ook prof. Smits die dit schrijft. Maar daar moeten we toch wel erg voorzichtig mee zijn; we leven namelijk erg snel.

Op dit punt werden we niet bepaald gerustgesteld door een tweetal artikelen van W. F. Golterman in In de Waagschaal. W. F. G. schrijft onder het opschrift: New-Delhi Revue. Onder het doorlezen van deze Revue konden we volledig begrip opbrengen voor klachten die er in New Delhi geuit zijn, dat het daar meer bureaucratisch dan profetisch geweest is. Alle beslissingen zijn van te voren al bepaald; de conferentie-strategie het weinig ruimte over voor spontane uitingen, alles gebeurt eenstemmig na de nodige voorbereidingen.

Maar waar het ons vooral in deze Revue om te doen is, is de rede van de inmiddels overleden Devanandam. We citeren nu verder uit één van de artikelen van Golterman:

Volgens hem (Devanandam) kan een christen moeilijk bestrijden dat in de diep-innerlijke bewegingen van de menselijke geest, zoals die in de herleving van niet-christelijke godsdiensten te bespeuren valt, een antwoord op de scheppende werking van de Heilige Geest ligt. Het is God ook om de redding van andere mensen dan christenen te doen....

Devanandam citeerde D. T. Niles zeggend dat de christen-getuige niets van de waarheid van Gods werk begrijpt, als hij niet ziet, dat God al vóór hem in het leven van de mens staat, die hij voor het Evangelie wil winnen. God is hem op elk levensgebied reeds vóór, waarop de mens het Evangelie werkzaam wil doen zijn.  De Amerikaanse Sittler, later sprekende over Eenheid, legde ook nadruk n.a.v. Colos 1 op de kosmische Christus, Heer over Kerk en wereld, ook over de natuur.

De dogmatische splitsingen in de westelijke christenheid, hebben het de Kerk onmogelijk gemaakt, de krachten der genade tot de energieën en de gebeurtenissen in de natuur in betrekking te brengen. De stemming der vergadering werd weergegeven met het bekende woord:

Christus is niet gekomen om te ontbinden maar om te vervullen, en dit woord geldt ook wat buiten de christelijke kerk gebeurt. De wereld is Gods wereld al voordat het getuigenis weerklinkt. Christus is het licht der wereld, waarover Hij Heer is en Zijn licht is hun, die de goede boodschap uitdragen, al in de donkerste hoeken voorafgegaan. Het christelijk getuigenis dient te wijzen op Christus als het ware licht, dat al schijnt. Duidelijker nog is het elders in het rapport aldus geformuleerd: de Kerk is gezonden, wetende dat God zich niet onbetuigd gelaten heeft ook onder mensen die Christus nog niet kennen en wetende, dat de verzoening door Christus volbracht, de gehele schepping en de gehele mensheid omvat.

Kennelijk is de sectie het niet geheel eens geworden over deze zaak; er wordt gewaagd van meningsverschillen. Het onderwerp zal echter ter sprake komen bij de studie, die de Wereldraad onderneemt over „het Woord van God en de levende geloven van mensen". In de kerken leeft slechts weinig begrip voor de wijsheid, liefde en macht, die God aan mensen van andere godsdiensten geschonken heeft of die niet geloven, noch van de veranderingen in andere geloven (de term niet-christelijke godsdienst is blijkbaar vermeden) door hun langdurige confrontatie met het christendom. De herleving van de oude geloven onder de stimulans van het nationalisme is een uitdaging, die van ons een sympathiserend en geduldig begrip vraagt, indien wij de aanhangers willen overtuigen, dat in de universele Christus het antwoord op het verlangen van alle volken is gegeven.

In zijn kort commentaar stelt Golterman op voorzichtige wijze de vraag of aan de incarnatie wel recht is gedaan en hoe de verhouding van de scheppende activiteit van het Woord Gods (Joh. 1, Colos. 1) tot de incarnatie, tot de mensgeworden Zoon Gods is. Volgens G. zijn de „vaderen" van New Delhi over dergelijke vragen te gemakkelijk heengelopen. Ik weet dat nog zo net niet. Als men eenmaal de algemene verzoening geslikt heeft, is het niet zo'n lange en kronkelige weg meer om tot de gesignaleerde opvattingen van prof. Smits te komen.

Als men alle hoogdravende verhalen leest over hetgeen de westerse christenheid allemaal moet zeggen en tonen aan de oosterse en aan de niet-christelijke „geloven", dan is het wat wrang als men daar tussendoor in de Wekker een stukje leest dat overgenomen is uit Hervormd Noord-Holland van de volgende inhoud:

Onlangs heb ik een stukje geschreven over een dominee, die in Andijk had gepreekt voor 45 mensen en na afloop van de dienst verklaarde, dat hij er 15 maal zoveel in de kerk had gezien dan des morgens in zijn eigen gemeente. Toen waren er maar drie en daar was zijn eigen vrouw nog bij.

En in de geref. kerken blijft men niet zo heel erg ver ten achter. In de Persschouw van Waarheid en Eenheid lezen we van bezwaren en verontrusting in Amerika over publicatie van leden van de geref. kerken hier ten lande. Een zekere Amerikaanse ds. Kuiper schrijft:

Er is een tijd geweest, dat theologen en geleerden van Gereformeerde Kerken een bron waren van inspiratie voor veel van onze leiders en kerkleden. Wij waren er blij mee, dat men uit die kringen naar de Vrije Universiteit ging om te promoveren — zij kwamen altijd met nieuwe inzichten terug en met nieuwe ijver voor het gereformeerde geloof en de calvinistische wereld- en levensbeschouwing. „Eerlijk wij zijn er nu niet zo gelukkig mee, om onze aankomende theologen van vandaag dat voorbeeld te zien volgen. Wij zien hen liever naar het Westminster Seminary gaan, nu de doctorstitel daar ook verleend kan worden, omdat wij weten dat dit Seminary duidelijk staat voor de zaak van het gereformeerd geloof".

De reden van deze Amerikaanse verontrusting is ook in het artikel van Kuiper gelegen in het grote boek van Dr. J. Lever: Schepping en Evolutie, waarvan hij het opmerkelijke direct al de titel vindt: niet: Schepping óf Evolutie, maar: Schepping én Evolutie. Dit is een program! Het is duidelijk dat Lever in overeenstemming met elkaar tracht te brengen wat de Bijbel leert èn wat moderne theorieën zeggen over het ontstaan van de wereld. „Hij geeft zelfs de mogelijkheid toe van afstamming "van de mens van voorouders die op apen lijken".

Ergens herkent men in dat alles het liberalisme waar prof. Kamphuis in de Reformatie ons enkele staaltjes van doorgeeft. Hij bespreekt, een tweetal artikelen uit de N.R.C, van prof. Schöffer en prof. Rogier, die beiden schrijven over Koningin Wilhelmina. Prof. Rogier meende te moeten opmerken:

In „Eenzaam maar niet alleen" zwijgt Koningin Wilhelmina over haar eigen aandeel in veel ontwikkelingen. Men leest er wel haar strenge zelftucht uit en haar stellige meningen. Met haar is stellig de laatste monarch heengegaan die zeker was van haar goddelijk recht om gediend te worden. Deze vrouw die terecht werd geprezen om haar liefde voor de waarheid, wees de geschiedvorsing af omdat de mythen haar zo dierbaar waren.

Prof. Kamphuis merkt daarbij o.a. op:

Zie, in deze kritiek komt al de hoogmoed, het exclusivistische dédain mee van „het denkend deel der natie" voor de lieden van de nachtschool, voor de dompers en de duisterlingen, die in een eeuw van verlichting het licht der menselijke rede niet willen bewieroken, niet méé willen doen met de eredienst voor de mens; de verachting voor hen, die het licht van het evangelie kiezen voor het licht der rede. En die verachting verhindert Rogier dan ook nuchter te lezen wat er staat. De mémoires geven geen enkel recht het te doen voorkomen als zou de Koningin geschiedvorsing op zichzelf hebben afgewezen. Zij protesteert alleen tegen een bepaalde methode van historisch onderzoek. Een methode die zich ontworsteld heeft aan het gezag van de belijdenis, die óók het wetenschappelijk en universitair onderzoek heeft te beheersen: in Uw licht zien wij het licht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen