VAN DE PRAEDESTINATIE

Onder de praedestinatie verstaan de theologen Gods besluit, dat over de eeuwige staat en bestemming van de mens gaat. Het wordt gewoonlijk in twee delen gedeeld: het besluit der verkiezing en het besluit der verwerping. Er kan geen twijfel bestaan, of de Heilige Schrift leert de praedestinatie — en dat zeer duidelijk, — en toch stuit ze op veel tegenstand en afkeer. Calvijn noemt de praedestinatie 't hart der kerk en terecht, want de gemeente des Heeren leeft uit de verkiezing. Desalniettemin heeft deze leer de kerk sedert de dagen van Pelagius en Augustinus in twee kampen verdeeld, die elkander openlijk of bedekt bestrijden, afkerig bejegenen of kwalijk behandelen.

Geen wonder, want de controversen zijn onverzoenlijk, een compromis onmogelijk. De erkenning en eerbiediging van Gods souvereiniteit en het waanbeeld van een autonome mens staan hier tegenover elkander.

Stoot u er aan, dat deze controversen een scheur door de kerkgemeenschap trekken, maar verwondert u niet daarover, want daarin wordt de waarheid van de leer der praedestinatie openbaar: ,,het is niet alles Israël wat Israël genoemd wordt". Ook Calvijn zag dit op dergelijke wijze: „Wat nu betreft het feit, dat het verbond des levens niet bij alle mensen zonder onderscheid gepredikt wordt en bij hen, wie het gepredikt wordt, niet gelijkelijk of voortdurend dezefde plaats vindt; in dit onderscheid openhaalt zich de wonderlijke hoogheid van Gods oordeel. Want het is niet te betwijfelen of ook deze verscheidenheid dient ter volvoering van het goeddunken van Gods eeuwige verkiezing" (Inst. III 21. 1). (cursivering van mij S.)

Calvijn formuleert de praedestinatie als volgt: „De praedestinatie noemen wij het eeuwig besluit Gods, waardoor Hij bij Zichzelf heeft vastgesteld, wat Hij wilde, dat van een ieder mens zou worden. Want niet allen worden met gelijke conditie geschapen; maar voor sommigen wordt het eeuwige leven, voor anderen de eeuwige verdoemenis voorverordineerd. Daarom, al naarmate ieder tot het éne of tot het andere doel geschapen is, zeggen wij, dat hij tot het leven of tot de dood gepraedestineerd is." (Inst. III. 21. 5).

Onze eeuwige toekomst in Gods wil en bestel en in Gods hand. De formulering is duidelijk. Voorverordineerd, van te voren verordineerd. Wanneer? Van voor de grondlegging der wereld (Ef. 1:4).

Uitverkoren van voor de grondlegging der wereld. Derhalve niet om iets, dat wij van onze kant bij gebracht zouden hebben. Niet uit enig werk of enige verdiensten. Dat is uitgesloten, want we waren er niet. Louter Gods welbehagen. Een andere grond is er niet. Gods welbehagen! Ondanks onze zonde en verdorvenheid zelfs niet vervallen van die genade. Onuitsprekelijk groot voor hem, die het ten deel valt.

Maar die anderen: de eeuwige verdoemenis voorverordineerd!! De uitverkorene is niet beter en even verdoemelijk vanwege het algemene oordeel Gods, dat over ons gekomen is wegens de val en de ongehoorzaamheid van Adam en Eva.

Dit is ook al iets, dat de mensen niet gaarne horen: zonde, oordeel. Zelfs zijn er, die wegblijven van de prediking, welke op deze staat van de gevallen mens naar hun smaak te veel wijst.

Maar nu nog, afgezien van het gericht Gods, vragen we in gemoede aan allen, die tegen Gods uitverkiezende genade murmureren: Is God niet vrij om zelf uit te maken, wie Hij in de eeuwigheid, als huisgenoten bij zich wil hebben? En zoudt gij menen, dat Hij Zijn Eniggeboren Zoon gegeven heeft voor een willekeurig groepje voorbijgangers, alsof het van onze beleefdheid of onbeschoftheid zou afhangen Hem te aanvaarden, of te zeggen: ik ben daarvan niet gediend?

Wat murmureren we dan tegen de alleen souvereine Majesteit Gods?

Maar die eeuwige verdoemenis! En dan voorverordineerd tot zulk eeuwig onheil!

Calvijn spreekt niet zonder grond van een decretum horribile (huiveringwekkend besluit). De afkeer van de leer der praedestinatie tekent zich af in de strijd, die niet alleen sedert de dagen van Pelagius en Augustinus de gemoederen in de kerk heeft bewogen, maar die openlijk of bedekt ook in de kerken der reformatie verdeeldheid brengt. 

En toch waren de drie grote reformatoren Zwingli, Luther en Calvijn het op dit punt eens, getuige reeds hun werken: Zwingli schrijft over „de providentia" (voorzienigheid) Gods. Luther over „de slaafse wil" (tegen Erasmus die schreef over „de vrije wil") en Calvijn is de man van de praedestinatie.

Zeer kenmerkend voor de na-reformatorische ontwikkeling der protestantse theologie in Duitsland, Frankrijk en in ons vaderland is het pogen om de leer der praedestinatie te verzachten, meer aannemelijk en dragelijk te maken door tegemoet te komen aan een niet te loochenen humanistische (Erasmiaanse) gezindheid.

De Remonstranten hier te lande poogden de uitverkiezende genade te verklaren uit door God voorgezien geloof, terwijl de leer der verwerping door velen werd afgewezen. In het Lutherland verwijderde men zich zozeer van de praedestinatie-leer, dat men terecht kan zeggen, dat de Lutheranen hun leer te Dordrecht evenzo veroordeeld konden zien als die der Remonstranten. Hoewel in Frankrijk de besluiten van Dordt door verschillende synoden met instemming werden ontvangen en voorgelezen, wandelt Amyraut toch op dezelfde weg. In de tweede helft van de zeventiende eeuw verslapte ook daar het geloof in de praedestinatie. Hoezeer ook in onze dagen dezelfde afkerige geest rondwaart, kan uit de zgn. nieuwe theologie worden gedemonstieerd en uit de invloed, die zij zelfs op officiële verklaringen van onze hoogste Kerkvergadering uitoefent. Een onlangs versohenen stuk van de Generale Synode der Nederlandse Hervormde Kerk betreffende de uitverkiezing kan aantonen dat de Schriftuurlijke leer zozeer in de voornaamste stukken is afgeslepen, dat zelfs een vrijzinnige er vrede mee kan hebben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen