Overgang naar een nieuw tijdperk

Bij de tweede wereldoorlog was de gehele wereld betrokken. Zeker ook in zijn gevolgen is het een zeer ingrijpende zaak geweest: politiek, militair, sociaal. In alle verhoudingen zijn wijzigingen opgetreden. De mentaliteit van de volkeren, ook van ons Nederlandse volk, is erdoor veranderd. Dat is ook voelbaar in de Kerk. Tot op zekere hoogte is de Kerk mee-veranderd, zeker onze Nederlandse Hervormde kerk.

Voor de gereformeerde gezindte in de Hervormde kerk geldt dat lang niet in die mate. Die komt daarin achteraan. Hoe komt dat zo?

Het verschil in richtingen in onder andere te herleiden tot een verschil in accentuering van het diesseitige tegenover het jenseitige, van „de wereld" en de dingen van het koninkrijk Gods, van dit leven en het toekomende leven, het stoffelijke en het geestelijke. Wij letten er nu niet op, dat de grondigheid van deze onderscheiding of scheiding op zichzelf voor de verschillende stromingen ook alweer verschilt. Wij bepalen ons er toe, vast te stellen dat de bijbel ruime aandacht geeft aan „dit leven", maar dat zeer uitgesproken zet „sub specie aetemitatis", onder eeuwigheidslicht; dat naar deze maatstaf linkervleugel en middengroep van de kerk „dit leven" te veel op zichzelf schijnen te nemen; dat dit onder de rechtervleugel niet zo het geval is. Kortheids- en duidelijkheidshalve is hier generaliseren onvermijdelijk *).

Door dit verschil in waardering nu van het diesseitige en het jenseitige, van het „tijdelijke" en het „eeuwige" worden daar, waar het „tijdelijke" te veel aandacht krijgt, wijzigingen in de omstandigheden zoals door de laatste wereldoorlog teweeggebracht, als te wezenlijk gezien, elders meer betrekkelijk: ze zijn er wel, maar tasten de continuïteit in de leer der apostelen niet aan.

Linkervleugel en middengroep in onze kerk worden dus eerder en gemakkelijker beïnvloed en meegenomen door wijzigingen in het levenspatroon en hebben zo persé een minder stabiel, de rechtervleugel een meer stabiel karakter. Wel zullen veranderingen in het levenspatroon de aard van het zijn van de gereformeerde gezindheid in onze kerk beïnvloeden; zij doen zich echter onder ons naar verhouding minder en later gelden.

De wijzigingen gaan ons echter heus niet voorbij. Wij leven niet op een eiland. Op de een of andere wijze moeten ook wij bij onze overgang naar een nieuw tijdperk met gewijzigde of zich wijzigende omstandigheden klaar komen.

Opzettelijk is hier de uitdrukking gebezigd: ermee klaar komen, en niet: eraan aanpassen. Aanpassen is enger, beperkter: het is een zeer bepaalde manier van „ermee klaar komen" die zich van andere manieren onderscheidt door een gebrek aan karakter; daardoor zou onze verhouding verschuiven van een in bijbels licht overzien van de zich wijzigende omstandigheden en ons gedrag daarnaar bepalen, naar een zich willoos door die omstandigheden laten meevoeren naar „een plaats die wij niet weten", d.w.z. waarbij wij niet weten of wij wel bijbelse grond onder onze voeten houden.

Dit gevaar bestaat. Anders was het hier niet genoemd. Maar nu is er óók het gevaar dat we, uit angst géén bijbelse grond onder de voeten te houden, ons maar helemaal aan geen verandering gelegen laten liggen.

Daaraan verbonden is het gevaar, dat we — ons min of meer bewust van het stabiele karakter van onze kerkelijke positie — deze houding van zich nergens aan gelegen laten liggen als de bij uitstek gereformeerde zien. Predikanten staan aan dit gevaar bloot, als zij door gebrek aan werkelijke innerlijke zeggingskracht neigen tot demagogie en in het afwijzen van alle veranderingen de safe gereformeerde dominee uithangen. Gemeenteleden staan er eveneens aan bloot, als zij dit afwijzen niet herkennen als een geestelijke luiheid, maar die in gedachten omsmeden tot een heel positieve eigenschap.

Wij willen ons dus, samengevat, niet aan de omstandigheden aeinpassen in de ongunstige zin van dit woord, maar wèl daarmee klaar trachten te komen, ons daarop instellen.

Voor de gereformeerde gezindte in onze kerk spelen uit de aard der zaak wijzigingen in de kerkelijke situatie een directere rol dan wijzigingen in allerlei andere verhoudingen, zoals politieke en sociale. Daarom moge hier aan die kerkelijke situatie enige aandacht worden besteed. Tenslotte hangt die ook met het gewijzigde levensgevoel samen, zodat dit in onze beschouwing toch blijft meespreken.

Wij behandelen de volgende vragen.

1. Welk verband is er, in grote trekken, tussen het moderne levensgevoel en de achtergrond van de positie van onze Nederlandse Hervormde kerk, t.w. een verlies aan gezag van Schrift en belijdenis?

2. Hoe wordt vanuit die achtergrond het „kerkelijke levenspatroon" beïnvloed?

3. Waar heeft, tot nut van de gehele kerk, de gereformeerde gezindte in de huidige kerkelijke situatie aan vast te houden?

4. Waarin heeft die gereformeerde gezindte zich te herzien?

Met nadruk wordt erop gewezen, dat bij de bespreking van vraag 4 slechts algemene lijnen zullen worden gegeven. Men verwachte geen directe, concrete uitspraken over details als de gezangen, niet-gereformeerde minderheden, de zondagviering, bioscoopbezoek e.d. Die zouden in een algemeen artikel als dit misplaatst zijn, tot anderer competentie behoren, en pas na overwegen door meerderen in suggestie-vorm te geven zijn.

(Wordt vervolgd).

G. B. Smit.

De redactie is blij met de artikelen van Ir. Smit, die reeds zovele malen blijk gegeven heeft van aandacht en belangstelling voor de positie van de Hervormd Gereformeerden in de Nederlandse Hervormde Kerk.

Gaarne geven wij wat Ir. Smit aan de orde stelt door aan de lezers van ons blad.

De redactie.

*) Met name zou de eerlijkheid gebieden, ook te letten op een uit reactie overaccentueren van „het geestelijke" onder de rechtervleugel der kerk; die is echter door zijn sterkere binding aan het Woord in beginsel meer vatbaar voor correctie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen