DE KERK

III.

In de middeleeuwen werd het Roomse kerkbegrip practisch gerealiseerd. Volgens de Roomse leer ligt de heilsorde niet zo, dat God de mens door Zijn Woord tot de Kerk leidt, maar de Kerk is de enige middelares der zaligheid, de enige uitdeelster van de genade voor alle mensen. De Kerk alleen leidt de mens tot de Schrift, tot de persoon van Christus, tot de gemeenschap met God. Daarom beschouwt de Roomse de Kerk als de allereerste en voornaamste kenbron der Waarheid.

De lerende Kerk wordt ze als zodanig genoemd.

De horende Kerk is van de lerende Kerk volkomen afhankelijk. Haar enige taak, n.l. van de horende Kerk, is om de bovennatuurlijke genade uit de hand van de priester in het sacrament aan te nemen. Het is noodzakelijk tot de zaligheid te geloven, wat de Kerk gelooft, gehoorzaam te zijn aan de geestelijkheid, en zich te onderwerpen aan de paus.

De lerende Kerk, de Kerk gezien als objectief heilsinstituut, is de ware Kerk, ook al zijn haar leden ongelovigen en goddelozen. Allen, die zich buiten de Roomse Kerk bevinden, zijn geen leden van Christus' Kerk. 

Deze voorstelling van de Kerk en de daarmede overeenkomstige practijk, kwamen in de middeleeuwen tot stand, doch niet zonder tegenstand. Men kan in de eerste eeuwen van de Christelijke Kerk zelfs spreken van krachtig protest. In de middeleeuwen kwamen verschillende secten tegen de Roomse Kerkidee in verzet. Om maar enkele namen te noemen: de Katharen, Albinezen, Bulgaren.

De werken van Augustinus werkten na in Wiclef en Hus, om maar een paar bekenden te noemen.

Doch eerst de Hervorming plaatste een Schriftuurlijk kerkbegrip tegenover het Roomse. Door het geloof alleen. Die geestelijke ervaring van Luther deed hem inzien, dat de Kerk is een vergadering van de gelovigen, een gemeenschap der heiligen, zoals in de Twaalf Artikelen des geloofs beleden wordt. Toen hij dat zag, verwierp hij priester, offerande, monnikenwezen, onfeilbare kerkinstituut en magisch werkend sacrament. Hij proclameerde de vrijheid van een Christenmens. (Vgl. H. Bavinck, Geref. Dogm. IV, blz. 309).

Het Gereformeerde kerkbegrip komt in hoofdzaak overeen met het Lutherse. Van Gereformeerde zijde werd opgemerkt, dat God Zijn uitverkorenen ook buiten de vergadering der Kerk kan roepen en buiten het instituut der Kerk om de zaligheid kan schenken. Voorts brachten de Gereformeerden de Kerk in nauw verband met de verkiezing. Zo leerde Calvijn drieërlei over de onzichtbaarheid der Kerk. Zij is onzichtbaar als universele Kerk, omdat zij zich uitstrekt over verschillende plaatsen en tijden. Onzichtbaar als vergadering der uitverkorenen, omdat deze eerst aan het eind der tijden voltooid en zichtbaar zal zijn. En onzichtbaar als vergadering van geroepen uitverkorenen, omdat wij in de Kerk op aarde de ware gelovigen niet kunnen onderscheiden.

De theologen ontwikkelden later nog meer gezichtspunten, maar die kunnen we gevoegelijk laten rusten.

De wijziging, welke de Reformatie in het Roomse kerkbegrip bracht, heeft ook practische gevolgen gehad, die wij kunnen saamvatten onder het woord: pluriformiteit. Wij weten, wat dat woord betekent: veelheid van vormen, en wij zien het in de practijk. Veelheid van vormen! Tel alleen eens de veelheid van „gereformeerde" vormen en buiten de gereformeerde vormen is het waarlijk niet anders.

Wij gaan er niet toe over een enigszins sluitend overzicht te geven van al de splitsingen en bewegingen op reformatorisch erf in Europa en Amerika. Ieder die enige belangstelling heeft voor de Kerk, haar grond en oorsprong, haar openbaring op aarde, haar geschiedenis en haar veelvuldige verdeeldheid, kan dat weten.

Anderzijds is er terdege gevaar, waarop Bavinck reeds in het begin dezer eeuw gewezen heeft, „dat de Protestantse theologie gevaar loopt om terwille van de historie de Goddelijke voorstelling van de Kerk voorbij te zien". (Geref. Dogm. IV, blz. 318).

Waaraan kan de Kerk door ons worden gekend? Dat is een gewichtige vraag. Niet alleen in verband met het zoeven opgemerkte omtrent de veelheid der kerken, maar in verband met de zekerheid van de zaligheid onzer ziel. Wij kunnen de vraag ook anders stellen: Wat is het eerste en voornaamste kenteken der Kerk? Immers de Kerk is een instelling van God. Christus is het Hoofd der Kerk. Hij kent de Zijnen. Hij vergadert de Zijnen. Hij doet dit door Zijn Woord en Geest. Welaan, dan is Zijn Woord ook het voornaamste kenteken der Kerk. Dan gaat het om de zuivere bediening van Zijn Woord en dan mogen wij daarbij voegen, omdat het in Zijn Woord besloten ligt: en sacrament. Woord en sacrament zijn de voornaamste kentekenen der Kerk.

Het gaat dus om de zuivere bediening van het Woord.

Het Woord kenteken der Kerk. Dat kan niemand met recht weer spreken- Maar het Woord aan alle mensen in handen gegeven, zodat ieder daarin kan studeren, en het recht ontvangt om te oordelen over de Kerk, over de leer, — en naar zijn oordeel te handelen. Dat is volkomen waar. Maar wat dan ? Die vrijheid niet eerbiedigen ? Ook niet, als iemand die misbruikt ?

Ik meen, dat zij gelijk hebben, die van oordeel zijn, dat men die vrijheid niet mag opheffen.

Vergeten wij niet, dat het woord Gods Woord is, het Woord van onze hoogste Rechter.

De eenheid der Kerk is bovendien een band van geestelijk leven, een band des geloofs. Eén Heere, één geloof, één doop. Hij is het Hoofd der gemeente. Zijner gemeente — en dat omvat ze allen, die van Chrstus zijn.

Wij worden daarbij niet alijd bepaald in onze verdeelde Christenheid, en zij geeft er ook niet altijd openbaring aan, maar als we uit ons geloof spreken, dan is er waarlijk meer dat verbindt dan wat hen scheidt. Een mens ervaart dat wel eens.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen