KRONIEK

Mozes en Aaron.

Heel wat informaties stromen binnen om in een kroniek gegoten te worden. We moeten noodgedwongen wat selecteren en vanuit een bepaalde gezichtshoek een deel nieuws verwerken. Ditmaal willen we letten op de verhouding kerk en staat, een relatie, die al eeuwen de geesten heeft geboeid en die steeds om oplossingen vraagt. Typerenderwijs gebruikt men voor beide begrippen de namen van het bekende broederpaar Mozes en Aaron met de bedoeling, dat we zullen begrijpen, dat de eerste in de raadzaal en de andere in de gerfkamer domineert. Waren alle burgerlijke gezagdragers Mozessen! Mozes immers was bij uitstek een geestelijk leider. Helemaal gelukkig is de typering niet. Onder oud-Israël waren kerk en staat allerminst gescheiden grootheden. Aan de voet van de Sinaï was het niet de kerk in zijn ambten, de als handhavers van geloof en zeden het volk terugriepen van de drieste afgoderij rondom het gouden kalf. Integendeel, de Hogepriester had uit demagogische overwegingen het beeld ontworpen en een goudinzamelingsactie georganiseerd. Zo zien we, willen we Mozes als vertegenwoordiger van het aardse en Aaron als representant van het geestelijk gezag laten fungeren, dat we niet kunnen stellen dat de staat het demonische bij uitstek en de kerk het goddelijke in hoogste mate verwerkelijkt.

Temeer van belang is dit onderwerp, omdat de kerk, aan autoriteit heel veel heeft ingeboet deze laatste tijden. Door de verwereldlijking heeft de kerk tal van pretenties op zolder moeten opbergen. Menigerlei oplossingen worden ons |aan de hand gedaan. Sommigen willen de inhoud van wat de kerk te zeggen heeft aan een diepgaande verandering onderwerpen om zodoende de moderne mens in het gevlei te komen. Een nieuw modernisme steekt de kop op. Een bezwaar is wel dat de vermaning: wordt veranderd, waarmee het evangelie van Gods Koninkrijk naar voren komt zich op deze wijze meer richt tot de boodschap en de boodschappers dan tot degenen die men tot geloof wil brengen. Anderen willen de wezenlijke inhoud van de verkondiging onaangetast laten, maar ter wille van het gunstig onthaal stelt men toch tal van structurele wijzigingen voor, waarvan nog niet te bezien is waartoe deze veranderingen zul- Jen leiden. Tenslotte zijn er ook praktische en tactische tegemoetkomingen, die toch wel een zekere mate van oprechtheid en gewicht moeten hebben om niet als schijnmanoeuvres weerzin op te wekken.

In aardse aangelegenheden moet de Kerk verregaand bescheiden zijn om alle indruk van betweterij te ontgaan 6n toch geïnteresseerd genoeg, omdat Wereldvreemdheid en gebrek aan belangstelling en informatie gemakkelijk aandoet als hooghartigheid.

Vietnam.

Het is begrijpelijk dat de toenemende strijd en de groeiende verontrusting over de werking van de vulkaan Vietnam, na de uitbarstingen Kongo, Cyprus, Cuba ook kerken en gemeenten tot initiatieven dringt. De kerkeraad Amsterdam-Watergraafsmeer Wijk III richtte zich met vragen tot de synode. Adhesie werd gevraagd voor het standpunt van de Cie van Internationale zaken van de Wereldraad om aan te dringen op beëindiging van de vijandelijkheden en op bevordering van een gunstigste oplossing voor Vietnam. Voorts werd gevraagd of niet ook de conventionele wapenen moesten worden veroordeeld, althans zoals ze werden gebruikt in Vietnam en tenslotte werd verzocht om voorlichting voor jonge mensen, die een oproep ontvangen voor de militaire dienst.

Niet alleen landen en concentraties, zoals Gemenebest, Ghana, niet-verbondenen, maar ook kerkelijk georiënteerde organisaties zenden deputaties naar naties nauw betrokken bij de strijd in Vietnam. Zo bijvoorbeeld de Fellowship of Reconciliation (Gemeenschap der verzoening), die geestelijken en anderen zond uit Amerika en ook uit de Duitse tak o.a. de bekende Martin Niemöller. Onlangs verklaarde de secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken, de Nederlander dr. Visser 't Hooft, dat drie actualiteiten momenteel bijzonder de Wereldraad van kerken bezighouden. De opkomst van regionale verbanden bijvoorbeeld in Azië de East Asian Christ. Conf. en in Afrika de All African Conference, dan de inbreng van de oosters orthodoxen en als derde de veranderde inzichten en praktijken van de Rooms-Katholieke Kerk. Welnu bovengenoemde East Asian Christ. Conference hield zich bezig met de situatie in Vietnam. Begrijpelijk. De leiders van de conferentie hebben zich gewend tot nationale raden van kerken in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk om te streven naar beëindiging van het conflict. Men diende daarbij te bedenken dat een duurzame oplossing mogelijk is slechts wanneer men zich realiseert dat Vietnam één land is, dat een nationalistische beweging moeilijk tot stilstand te brengen is, dat gelijktijdige behandeling van de punten éénwording van Vietnam, garantie van vrijheid van alle burgers ongeacht politieke en burgerlijke overtuiging en onafhankelijkheid van Vietnam ten opzichte van genabuurde staten en liefst gelijktijdig drie onderhandelingen nl. van strijdende partijen in Zuid-Vietnam, van beide Vietnams en van betrokkenen, die voorheen voor de overeenkomst zich garant hebben gesteld.

Uit alles blijkt dat de kerk wil meedenken. Primair is de kerk verplicht tot voorbede, maar dit sluit het verstrekken van adviezen en het aanbod van goede diensten niet uit. Onpartijdigheid moet een eerste eis zijn. Voorts moet de bemoeienis van de kerk en de activiteit niet opgaan in dergelijke kwesties. Werd al niet eens beweerd, dat een samenkomst van de Wereldraad geleek als druppels water op een samenkomst van de Verenigde Naties? De profeten hebben maatschappelijke en politieke situaties duchtig aan de orde gesteld in hun prediking, maar ze hebben bovenal opgeroepen tot gehoorzaamheid aan de enige waarachtige God, die bekering vraagt, die Zijn Rijk opricht en Zijn Gezalfde zendt.

Geenszins is het juist, wanneer terecht het verwijt zou opklinken gericht tot de kerk: Zijt gij een vreemdeling te Jeruzalem en weet ge niet de dingen, die daar geschied zijn?

Wel vragen we ons af of de schijn van onpartijdigheid geheel werd vermeden, toen het besluit viel dat verscheidene christelijke organisaties, ook het jeugddepartement van de Wereldraad zou deelnemen aan het befaamde Wereldjeugdfestival in Algiers. In Algiers is het echter allemaal niet volgens de plannen verlopen.

Indonesië.

We blijven nog even in het verre Oosten. Onlangs bezocht een bekende Amerikaanse zendingsman Indonesië. Hij constateerde dat het land economisch steeds harder achteruit ging. Voor het militaire apparaat is slechts geld beschikbaar. Het laatste gebeurt veelal om de aandacht van het eerste af te leiden. Velen vrezen dat het leger op de duur met een communistisch regiem zal samenwerken. Tot dusver heeft Soekarno diverse machten tegen elkaar uitgespeeld, doch de laatste tijd gedraagt hij zich als een demagoog. Merkwaardig is dat Indonesië het grootste aantal christenen heeft van enige staat buiten Europa en Amerika. Dit zegt wel iets omtrent het verleden van Indonesië. Er zijn vijf miljoen protestanten en drie en een half miljoen rooms-katholieken. Soekarno stelt geloof in God — zij het niet de God die Zich in Zijn Woord geopenbaard heeft — als eis. Vrijwel alle leidinggevende figuren in de kerkelijke wereld zijn met dankbaarheid vervuld jegens de president, wel zien ze met zorg de tijd tegemoet dat hij er niet meer zijn zal. Ook de betrekkingen tot Maleisië geven zorg. Zo kan het christendom zich in deze overwegend Islamitische staat handhaven, ja met grote kracht gaan de kerken huns weegs. De strijdkrachten vragen b.v. 500 predikanten, waar de kerken aan dit verzoek niet kunnen voldoen overweegt men van militaire zijde om zelf de opleiding van geestelijke verzorgers ter hand te nemen. Of dit des staats is? Maar het zijn nog overwegingen. Wie we& t waartoe het beraad leidt?

Rusland.

Een Nederlandse journalist, de hoofdredacteur van het Deventer dagblad, Winkler, had tijdens zijn verblijf in Rusland een onderhoud met aartsbisschop Alexej van Tallin en Estland. Deze was vol vertrouwen over de toekomst van de kerk en de vraag, dat er zo weinig jeugd bij het kerkelijk leven betrokken was, verontrustte hem weinig. Voor de verslaggever blijft de vraag levensgroot of de Russische kerk nog toekomst heeft, uitgaande van de stelling, dat wie de jeugd heeft ook de toekomst bezit. „De staat helpt", zegt de aartsbisschop en hij noemt als voorbeeld Leningrad, waar een kerk nodig was en waar de staat toestond dat de Alexander Newskikerk heropend werd. De situatie is zo, dat anti-godsdienstige propaganda, door partij en staat gesteund, zich houdt op ideologisch vlak, terwijl er geen administratieve maatregelen, incidentele gevallen daargelaten, tegen de kerk worden ondernomen. Op een Baptistencongres in de Verenigde Staten verklaarde een Baptistische voorganger uit Moskou dat zijn denominatie groeide in Rusland. Doch ook hier geen jeugdwerk. Op de vraag of de delegatie na terugkeer verslag moest uitbrengen, antwoordde de voorganger: „Kerk en staat zijn in de Sowjet-Unie gescheiden". Een ander gegeven echter betreffende de verhouding militaire dienst en godsdienst leert ons, dat de situatie zo eenvoudig niet ligt. Het is een publicatie van het Sowjetministerie van Oorlog. Godsdienst, zo blijkt uit dit geschrift, kan de strijd voor het communisme verzwakken. Weliswaar is de kerk tegenwoordig progressief, maar op grond van het dogma is de godsdienst nog altijd een ideologie die tegenover de communistische staat. Men is het er niet mee eens, dat de kerk belijdt dat in laatste instantie de zaak van Oorlog en Vrede een zaak is van God Almachtig. Mensen die werkelijk gevangenen zijn van hun godsdienst —; bij velen die voorgeven gelovigen te zijn is weinig verschil met atheïsten merkbaar — worden verzwakt in hun wilskracht en dat is schadelijk voor hun militaire prestaties. Uit dit alles blijkt, dat er in de Sowjet-Unie ten aanzien van kerk en godsdienst een soort co-existentie bestaat, doch deze co-existentie is nog lang geen pre-existentie, om een uitspraak van dr. Visser 't Hooft te bezigen in dit verband.

Verenigde Staten.

In Noord-Amerika raakten belangen van kerk en staat elkaar wel even toen ruchtbaar werd de overgang van de in de Episcopaalse kerk gedoopte dochter van president Johnson naar de R.K.-kerk. Evenals ten onzent in de Irenekwestie was het vooral de herdoop, die reacties opriep. Het verweer luidde, dat betrokkene het zelf had gewild, omdat ze er zeker van wilde zijn, dat ze aan de voorschriften van de kerk had voldaan. Indirect kan de kerk zo toch op herdoop aandringen, want het ligt aan de catecheet om duidelijk te maken welke de voorschriften en opvattingen van de kerk zijn op dit punt. Men kan iets aan iemand zelf overlaten, doch op zulk een wijze, dat er toch maar éne mogelijkheid voor de hand ligt. Op het reeds vermelde wereldcongres van de Baptisten te Miami Beach kwam ook de politieke actie van dr. Martin Luther King ter sprake. Sommigen, ook negers, wilden geen boycot, hoe geweldloos ook, maar productie, nl. door goede aanpak van economische activiteiten de overheersing van de blanken breken. Voorts werd bepleit een actief meedoen in het politieke leven. Geen onthouding dus van staatkunde. Twee vooraanstaande bladen van protestantse zijde wekken elders op om vooral niet achter te blijven in de debatten over de buitenlandse politiek. De universiteiten hebben zich in de wereldpolitieke vraagstukken veel actiever betoond, met name in de Vietnam-kwestie dan de kerken en dat is volgens deze kranten verontrustend.

Tenslotte nog het bericht, dat Billy Graham een kruistocht heeft ondernomen tegen de rassendiscriminatie. Hij heeft wel hoop voor dit beruchte gebied, doch daarbij wel enige „alsen". Als de Ku Klux Klan zich rustig houdt, als extremisten de tijd gunnen, als politici niet misbruik maken, als vooral de geest van christelijke liefde de overhand houdt, dan voorzie ik — aldus Graham — de dag dat heel Amerika trots naar Alabama zal wijzen wegens de verhouding der rassen aldaar.

West-Duitsland.

Nog altijd is men niet uitgedacht over wat Guenter Lewy in zijn boek over de verhouding van de R.K.-kerk en Nazi-Duitsland aan de orde stelde. Er is wel duidelijk aangetoond, dat praktisch alle leidinggevende figuren zonder kritiek na wat aanvankelijke weerstand het nationaalsocialistische regiem hebben geslikt en gesteund. De kerk in het zog van een anti-christelijke staat. Van regeringszijde bij monde van de West-Duitse minister van defensie worden nu tal van vooraanstaande kerkelijke leiders beschuldigd, dat ze te kritiekloos staan tegenover het communisme en de ideologie van de anti-christ. De minister sprak van „linksprotestanten" en bedoelde daarmee wel iets anders dan vrijzinnigheid. Men acht de vrijheid van de kerk bedreigd door druk van politieke zijde.

Graag had ik nog iets gezegd over het Vaticaan — we hadden het zojuist over het boek van Lewy — en hoe op Het komend concilie de verklaring over de Joden zal uitvallen. Velen zijn er niet gerust op. Op de Kirchentag in Keulen was er wel enige pressie merkbaar. Ook kwam op die toogdag ter sprake de kwestie van de Duitse hereniging. Gemaand werd tot groot geduld omdat dit wel een zaak van zeer lange adem is.

Terug naar Rome. Er is nogal felle kritiek geuit op de grote rijkdom van het Vaticaan, op de allure van een wereldse staat dus.

In Israël werd een nieuwe wet aangenomen, die vrij vergaand de sabbatsrust regelt. Hier is wel duidelijk invloed van de godsdienst op de wetten van het land. Tenslotte zou nog te spreken zijn over de vergadering van de Generale Synode ten onzent, waar onder andere de geestelijke verzorging van de krijgsmacht ter sprake kwam, een kwestie, waarbij kerk en staat elkaar ontmoeten.

Gegevens in overvloed om ons rekenschap te geven van de genoemde verhouding. Vreest God, eert de koning. Het ene doen, het andere niet nalaten, beide niet scheiden en evenmin vermengen. Die dit van ons vraagt, geeft wijsheid om het te doen naar Zijn wil

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen