KRONIEK

Bethlehem.

Advent brak weer aan. We bereiden ons voor op de herdenking van het zegenrijkste feit uit gans de historie der mensheid. Hoe vaak hebben we al niet Kerstfeest gevierd? Geen Kerstfeest gelijk. We zouden onze levensbeschrijving kunnen weergeven aan de hand van al de keren en wijzen waarop we Kerstfeest vierden. Kerstfeest, als kind, als knaap, als jongeling, als verloofde, als pasgehuwde, als vader, grootvader. We hebben heel wat romantiek en tal van idealen keer op keer ingeboet. Van Kennedy, de op zo dramatische wijze omgekomen en nog altijd boeiende presidentsfiguur van de Verenigde Staten, zegt men, dat hij was een idealist zonder illusies. Dat is nog niet zo'n ongelukkige formulering. Een ware christen, derhalve een zelfkenner, koestert geen illusies. Hij weet wat de mens is en wat in de mens is. Hij heeft geen illusies meer overgehouden en die hij heeft, verspeelt hij wel, maar een ideaal, als ik het zo noemen mag, één enkele verwachting blijft branden als een kaars: de levende hoop eenmaal het allergrootste feest te vieren.

We zijn op weg naar Bethlehem. Moe wellicht als Maria, toen ze de stad Davids naderde. Ontelbare malen hoorden we de geboortegeschiedenis, beluisterden we de Kerstpreek, lazen we de meditaties over de vleeswording van het Woord. Hoe wil ik deze reis het Kerstgebeuren waarderen en overdenken? In welke zaal zullen we ditmaal als hongerigen rijkelijk met goederen vervuld worden? Ik denk aan een woord van de Heere zelf. Een waarheid, die ge nog niet direct op de incarnatie betrekken wilt. Ik heb Mattheüs 13 voor me. „Het Koninkrijk der hemelen is gelijk het mosterdzaad, hetwelk een mens heeft genomen en in zijn akker gezaaid; hetwelk wel het minste is onder al de zaden, maar wanneer het opgewassen is, dan is het het meeste van de moeskruiden en het wordt een boom, alzo dat de vogelen des hemels komen nestelen in zijn takken". Ik ben me terdege bewust, dat deze gelijkenis niet allereerst bedoeld is om de geboorte en komst van de Koning te verbeelden, maar ik meen dat we behalve aan het Koninkrijk toch ook wel aan de Vorst mogen denken. Een mosterdzaad. Hoe gering op het armoedige af was zijn verschijning in deze wereld. De Eigenaar van hemel en aarde kreeg ternauwernood een stal als kraamkamer. Het minste onder al de zaden. Hij had gedaante noch heerlijkheid. Slechts doodenkelen hebben er iets van bevroed, voor de rest was hij als ieder. Een mens (Pilatus). Wel het minste onder al de zaden. Veracht, de onwaardigste onder de mensen, een man verzocht in krankheid, door ons niet geacht. Het kind zonder zonde in doeken gewonden liggende in de kribbe was ontbloot van alle betekenis en elke pretentie. Hij is ontvangen en in de akker dezer wereld. Opgewassen is Zijn arbeid en betekenis het meeste van alle moeskruiden. Wereldrijken en culturen gaan te gronde, maar Zijn Rijk verduurt de eeuwen. Vogelen des hemels, zelfs mussen, vinden een nest voor zich. Deze beeldspraak tekent tevens de lijn, waarlangs de kerk zich beweegt door de tijden en onder de volken. „Somwijlen een tijdlang zeer klein en als tot niet schijnbaar in de ogen der mensen" (N.G.B., art. 27), maar toch staande tot op deze dag, gezegend en tot zegen. Somwijlen als een mosterdzaadje, andere perioden prevalent.

Rome.

De Kerstgeschiedenis voltrekt zich in Bethelehem-Juda, een bepaalde stoot komt vanuit Rome. Er ging een gebod uit van de keizer Augustus. De impulsen van het machtscentrum dienen het ogenschijnlijk zo nietige Godsrijk.

Daarom taxeert Maria wel juist als ze jubelt: Machtigen heeft Hij van de tronen afgetrokken. De carillons van de wereldsteden zingen het oude liedje en van de zijde van de wachters bereikt ons het bericht, dat het nog nacht is. Frankrijk staat aan de vooravond van de presidentsverkiezing. Vanuit een seculair messiaans bewustzijn brandmerkt generaal de Gaulle zijn concurrenten als „kampioenen van 't verval". Geheel ongelijk heeft hij niet, hij kan verwijzen naar de bepaald niet fraaie parlementaire geschiedenis van het verafgode Frankrijk, doch hij moet bewijzen of hij kwalitatief iets anders nastreeft. Sub specie aeternitatis ontsnapt hij ook niet aan de kwalificatie, die hij uitvond voor zijn opponenten. Aan het slot van de wedloop verminderden de kansen voor de Gaulle. De beslissing is voor 's werelds beloop niet onbeduidend. Er staat en valt wel iets met de Gaulle in Atlantisch en Europees verband. De enkeling gaat op in de miljoenen, maar miljoenen gaan op hun beurt op in de enkeling. De eenling is „als tienduizend". Alles hangt met alles samen. Men rept van het wereldpolitieke schaakbord, maar het zijn vele partijen die gespeeld worden, grote en kleine en de zet op het ene bord verandert de situatie op verscheidene andere. De Gaulle heeft zijn geprononceerde ideeën over wat er gebeurt over het hele aardrijk. Zo noemt hij de oorlog in Azië een domme. Vietnam is een hangijzer, dat heter en heter wordt. De oppositie intern en rondom verhevigd. De kritiek is ex eventu, vanuit de uitkomst. In ons leventje van al de dag plegen we dat ook nog wel eens te doen. In „Rome" laten de kerken zich niet onbetuigd. Zo vergaderde in de Verenigde Staten de Amerikaanse Raad van kerken. Men adviseerde dat China tot de Verenigde Naties moest worden toegelaten, mits Formosa niet in gevaar kwam. De gedeelde landen — de boedel van de laatste oorlogen — Duitsland, Korea, Vietnam — moeten weerszijden vertegenwoordigd zijn in de Volkerenorganisatie. Spoedige onderhandelingen met Noord-Vietnam zijn gewenst. Rhodesië's onafhankelijkheid slechts mogelijk, waneer er garanties zijn voor deelname in de regering voor de meerderheid. Een slotconclusie luidde, dat iedereen het recht moet hebben van mening te verschillen met de anderen en daaraan uitdrukking te geven. Dat laatste is wel van belang, want uitspraken van kerkelijke vergaderingen over politieke en maatschappelijke vraagstukken worden nog wel eens vaak fanatiek gepousseerd als onfeilbare dogma's, die tucht vereisen. De Duits Evangelische Kerk heeft in eigen vlees gesneden door de zeer netelige kwestie van de Oder-Neisse grens aan de orde te stellen. Men heeft uitgesproken dat Duitsland met zijn aanspraken zich moest beperken tot gebieden dezerzijds de Oder-Neisse. Onder de verdrevenen heeft deze uitspraak ruime kritiek ontmoet. Men heeft al gezegd, dat de conclusie weinig pastoraal was en te toegevend ten aanzien van de situatie. In ieder geval is er een hoog woord uit, al is het niet het laatste voorhands. Over een andere brandende wereldkwestie het apartheidsbeleid van Zuid- Afrika, een modaliteit van het coëxistentievraagstuk dat de snel verkleinende wereld bezighoudt, hebben de kerken zowel binnen als over de Zuid- Afrikaanse grenzen zich uitgesproken. Dat deze opinies niet steeds gelijkluidend zijn is bekend genoeg. We willen in dit kader alle genoemde conclusies niet aan een kritische bespreking onderwerpen. Slechts wilden we memoreren aan deze gekozen voorbeelden, dat de kerk niet de houding mag aannemen, die aan de andere kant Gallio wordt verweten, wanneer hij zijn oordeel geven moet over kerkelijke aangelegenheden. De gemeente is eenmaal daar waar de troon Satans is. Maar men moet er blijk van geven, dat de Heere voorschreef een rechtvaardig oordeel te oordelen en dat de wijsheid, die van boven is en geleerd wordt door de Heilige Geest onder andere vreedzaam is, bescheiden en vol van barmhartigheid, niet partijdig oordelende. De heiligen zullen de wereld oordelen. Wat ze thans doen is een klein beginsel daarvan.

Jeruzalem.

In de geografie, die we heden beoefenen liggen de steden niet wijd uiteen. Ze zijn vergroeid. Wanneer we bijvoorbeeld nog eens conciliewaarts tijgen en derhalve ons rekenschap geven van dat wonderlijk verschijnsel aangeduid als Rooms-Katholieke kerk weten we beurtelings niet of we in Rome zijn of in Jeruzalem. De vorige zitting verliep in de zogenaamde „zwarte week". De vrees leefde al bij velen, met name in ons land onder de rooms-katholieken, dat ook ditmaal de periode op een teleurstelling zou uitlopen. Over de kwestie van de godsdienstvrijheid was al zoveel te doen geweest en we moeten ons wel realiseren, dat de R.K.kerk op het standpunt blijft staan, dat de waarheid is Christus, dat de R.K. kerk de christelijke waarheid heeft, dat iedereen deze éne christelijke waarheid van de R.K. kerk aanvaarden moet en dat de kerk de opdracht heeft om ieder hiervan te overtuigen. Grote verontrusting maakte zich van de zogenaamde progressieven meester, want alles wees erop, dat inzake de geboorteregeling de paus de moderne conceptionele middelen categorisch zou verbieden. Nog is niet duidelijk wat er uit de bus zal komen. De paus heeft de weinig benijdenswaardige taak om het grote kerkschip te loodsen tussen de Scylla van de progressiviteit en de Charybdis van het conservatisme door. Ondanks de uitdrukkelijke accentuering van 's pausen onfeilbaarheid is dit glanzend aureool, dat de voorgangers — zo men wil — gesierd heeft, toch wel danig verbleekt in de concilieperiode. Tot dusver waren paus en ministers (curie) onschendbaar. Ten aanzien van de ministers gaat het lang niet op thans. Men heeft de zin van het concilie willen kwalificeren als oude wijn in nieuwe zakken. Wat de uitspraken betreft kan dit waar zijn, doch er zijn stellig wel bepaalde heilige huisjes aan het wankelen gebracht. De tegenstellingen, die zich openbaarden op het concilie zijn eveneens zichtbaar in het — verdeelde — protestantisme. „Tijd en Taak" concludeert dat in de diverse kerken, voorzover het ons land betreft, zich nieuwe kerkgrenzen aftekenen. Een progressieve kerk met mensen als de r.k. Jelsma, de herv. Hoekendijk en de geref. Kuitert en daarnaast een conservatieve kerk. Misschien moet men schrijven: conservatieve kerken, want de progressieven aller kerken zullen zich lichter verenigen dan de conservatieven, die stellig het merkteken van hun kerk rekenen tot het depositum. De „Tijd en Taak"-schrijver vindt het vraagstuk van het kernwapen heel wat belangrijker dan discussiepunten als het ambt in de kerk en de alsnog geldigheid van de Dordtse Leerregels. Het verschil tussen progressieven en conservatieven ligt derhalve niet slechts in een verschillende visie op een gegeven vraagstuk, maar men acht bovendien heel verschillende kwesties urgent. De Gereformeerde kerken worden ingrijpend geconfronteerd met deze dingen getuige de artikelen en brochures, die aan de lopende band verschijnen. In de Hervormde kerk met zijn „modaliteiten"structuur valt dit weer iets anders, al moet gezegd, dat binnen de modaliteiten, de gereformeerde (bonds) niet uitgezonderd discussies op gang komen. Ik vraag me echter af of we met de tegenstelling progressief - conservatief (uiteindelijk misschien niet eens zo wezenlijk verscheiden van rekkelijk-precies) niet een vals conflict scheppen.

Athene.

We zouden teleurgesteld ons kunnen afwenden om de ivoren torens te beklimmen, die, naar het heet, door wijsgeren worden bezet. Doch de filosofen laten ons in de mist. Ik denk aan een interview van de bekende Karl Jaspers, die vaststelde dat de mensen in het zicht  van de atoombom zich „gedragen als eenden in een hoenderhof". „Wanneer we ons veilig wanen, betekent dit niet anders dan dat wij in dwaling verkeren". Doch de diepste vragen blijven in Athene onopgelost. Deze wijsheid is uit de aarde aards.

De Kerstdagen breken aan. Laat ons belijden aangaande Bethlehem: Geenszins de minste. Laat ons bedenken, dat Christus afkwam, opdat de wijsheid, die van boven is in onze harten zou postvatten. Hij kwam voor zondaren en dwazen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen