In Gesprek

De vorige keer raakten we in gesprek met een medewerker aan „Tijd en Taak", die op de kaart van kerkelijk Nederland enkele duidelijke lijnen trok, dwars door de gebruikelijke grenzen heen, de lijnen: conservatief en progressief. Eerlijk gezegd, vond ik dat ongeoorloofd. Nu is dit niet de enige stem, die een dergelijk geluid laat horen. Toen in de redactie van „Wending" een drietal rooms-katholieken werd opgenomen, nadat reeds enkele gereformeerden daar hun plaats gevonden hadden, schreef Ds. J. M. van Veen: Wat visie en mentaliteit betreft, lopen de grenzen en tegenstellingen thans dwars door alle kerken en richtingen heen. Mij dunkt, dat hij daarbij ook de aanduidingen: progressief en conservatief in zijn achterhoofd had. Visie en mentaliteit zijn dan beslissend in het samenleven en samenwerken, in kerk en wereld. Zij zouden zelfs bepalend zijn voor de gemeenschap der Christgelovigen. Maar de confessie is geen zaak van visie, en de liturgie geen zaak van mentaliteit, om deze twee nu maar eens te noemen. De kerk draagt daarvan toch het stempel, ook als zij aan het werk gaat en indien niet, waarom zouden wij dan als kerk aan het werk gaan.

Het komt mij voor, dat Kerk en Wereld de kerk in de wereld wil integreren - ook al zo’n modewoord. Deze geïntegreerde kerk maakt zichzelf overbodig, daar moet het waarschijnlijk heen. De kerk lette op haar zaak, op haar aard, op haar roeping, op het Woord, dat haar sticht en richt. Overigens tekent zich vandaag inderdaad het een en ander steeds sterker af. Iedere lezer kan de proef op deze som nemen door de radioknop om te draaien en naar dagopeningen dagsluitingen, naar allerlei uitzendingen, waarin predikanten en pastoors het woord voeren, te luisteren. Hij zal daarbij verrassende ontdekkingen doen: Wij mogen dankbaar zijn, dat door de radio 't Schriftuurlijk getuigenis en het reformatorisch geluid nog breeduit te horen zijn. Het is telkens weer verfrissend vast te stellen, dat het Woord Gods niet gebonden is. Maar men moet tevens vaststellen dat er een „boodschap" in de maak is, die noch met dat Schriftuurlijk getuigenis, noch met dat reformatorisch geluid strookt. Men krijgt de indruk, dat deze „boodschap" gemeen goed wordt. Wanneer de aankondiging het niet vermeldde, zou men niet kunnen uitmaken wie daar nu sprak; een hervormde, een gereformeerde, een rooms-katholieke. Zozeer zijn de woorden met hetzelfde sop van de boodschap overgoten.

Dat is zeker niet toevallig. Ik ben er niet gerust op, dat zich geen stille omwenteling aan het voltrekken is, die past in het schema dat bij „Kerk en Wereld" en in „Tijd en Taak" werd ontworpen. Visie en mentaliteit spelen daarin en rol, dat is stellig niet uit de lucht gegrepen. Alleen, die formele gezichtspunten moeten met de materiële geconfronteerd worden; het inhoudelijke geeft de doorslag. En dat inhoudelijke, die boodschap, is meestentijds humanisme en moralisme. Daarin vinden rooms en onrooms, hervormd en gereformeerd elkaar. De termen die worden gebezigd, maken dit reeds duidelijk.

Moeten we daar gelukkig mee zijn? Ik meen van niet. Het is geen geheim meer, dat een golf van modernisme over de kerken heenspoelt. Het modernisme is geen nieuw verschijnsel, al presenteert het zich altijd als progressief en noemt het de anderen altijd conservatief. Dat was in de vorige eeuw ook al zo. Die golf spoelt over de Hervormde Kerk heen. De oude vrijzinnigheid moge nagenoeg ter ziele zijn, dat zegt niet zoveel. Een nieuwe vrijzinnigheid neemt een groot deel der rechtzinnigheid in haar zwaai mee. De gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift en de gemeenschap met de belijdenis der vaderen komen in het gedrang. Schrift en belijdenis blijken toch heel nauw samen te hangen. Begint men aan de belijdenis te tornen, dan houdt men voor de Schrift geen halt! Dat mag ook wel eens gezegd worden over dat bestreden verband: Schrift en belijdenis. Het Schriftgehalte van de belijdenis is van dien aard, dat we haar niet achter ons kunnen laten en als verouderd terzijde stellen, zonder dat wij ook aan de Schrift raken. Al dat spreken over de tijdgebondenheid van de Schrift dient om eigen vrijblijvendheid goed te praten. Gehoorzaamheid en gemeenschap staan ons die vrijblijvendheid niet toe.

Die golf spoelt ook over de Rooms- Katholieke Kerk. De ontwikkeling van de laatste tijd geeft enerzijds reden tot vreugde. Anderzijds echter tot grote zorg. Waar zullen Rome en de Reformatie elkaar vinden? Op het vlak van dit nieuwe modernisme?

M'n vriend, de kroniekschrijver, sloeg met een lichte tik de spijker op de kop, toen hij onlangs opmerkte dat ook bij Rome, en vooral bij de z.g.n. progressieve vleugel, de Schrift als traditie wordt behandeld. Dat wil zeggen, dat zij, met heel die traditie, gezuiverd moet worden naar de maatstaven van de moderne mens. Waar vinden roomsen en hervormden elkaar? Een kwestie van visie en mentaliteit, zegt Dr. Van Veen. Van progressiviteit! juicht een ander. Op de keper beschouwd, kon het wel eens een kwestie zijn van een nieuwe vrijzinnigheid.

En de gereformeerden dan? Het zij verre van mij over de Gereformeerde Kerken de staf te breken en alle gereformeerden over één kam te scheren. Maar ook al zou men het spreekwoord: Zeg mij wie uw vrienden zijn, en ik zal zeggen wie gij zijt, hier niet op zijn plaats achten, moet toch worden vastgesteld, dat de golf van dit modernisme de Gereformeerde Kerken niet links laat liggen. Haar „progressieve" vleugel verschilt niet zoveel van die der hervormden en der rooms-katholieken. Ook daar is humanisme en moralisme schering en inslag. Ook daar wordt de belijdenis aangevochten en de Schrift kritisch beschouwd. Wat er uit de bus komt is de boodschap voor de mens van deze tijd. Wie van oordeel is dat het bij Afscheiding en Doleantie toch echt om de gehoorzaamheid en de gemeenschap ging, ziet met enige verbazing, dat menigeen daar bezig is de tak door te zagen, waarop hij zit. Maar wat is er mee gewonnen, als hervormden en gereformeerden samensmolten, ten koste van die gehoorzaamheid en, die gemeenschap, waarmee sommigen niets meer kunnen beginnen, naar hun eigen verklaring.

Wat zal er uit deze zorgwekkende ontwikkeling te voorschijn komen? Een eenheidskerk? Mentaliteit- en visie-kerken. Er wordt aan gewerkt, laten we dat niet vergeten! Het is zaak, het Woord Gods te bewaren in de wereld van vandaag. Daar naar toe te schuiven, daar heel dicht bij te blijven, belijdend en biddend, met het hart en in de daad.

Meer niet? Het moge een ondankbare opgave zijn, voorlopig althans. Het is op de duur niet zonder zegen, dat heeft de geschiedenis geleerd. Sterker nog, daarin betoont Christus Zijn kracht, vergaderend, beschermend en bewarend. De gemeente kan geen groter lof worden toegezwaaid, dan dat ze uit Zijn mond mag horen: Gij hebt Mijn Woord bewaard.

Daarbij vergeleken is progressief een ijdele lof. Is de kerk daarom conservatief? Wel nee, de hoop op Christus' Koninkrijk is zo verstrekkend en zo vooruitziend, dat zij, van deze smaad ontheven, het hoofd opheft, om Hem uit de hemelen te verwachten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen