Modernisme, bloei en verval

De brochure is van een rechts-vrijzinnig predikant, die schrijft voor mannenverenigingen en vrouwenclubs om er een paar discussieavonden aan te wijden. Ook gespreksgroepen van rechtzinnigen en vrijzinnigen enz. kunnen het gebruiken.

Dit boekje bedoelt een schrikeffect voor lezers van rechts en van links te veroorzaken. Het verval van het Modernisme en de ontkerstening, mede door dat Modernisme veroorzaakt, houdt de schrijver bezig. Na de bloeitijd van dit Modernisme onder Scholten en Opzoomer (1845-1860) doorlicht en na een analyse van zijn grondlijnen gegeven te hebben, gaat hij in op de periode van verval.

Het Modernisme deed aan afbraak, was volstrekt negatief, ontvolkte de kerken, deed predikanten of in gewetensconflicten leven tussen kansel en studeerkamer óf hun ambt neerleggen óf de gemeenten verwoesten.

Dit alles wordt met personen, gemeenten en situaties geïllustreerd. Het modernisme bleek — naar Kuyper's woord — een fata morgana, een luchtspiegeling te zijn.

Eer wordt aan velen van deze predikanten toegekend vanwege hun sociale strijd in dit schrikbarend tijdperk. Sommigen van hen behoren tot de pioniers voor een betere maatschappelijke orde. „Helaas is bij velen, predikanten en gemeenten, veel van christen-zijn geheel weggespoeld. Er is niets van over, ook niet in de gemeenten" (blz. 25).

Het eerste deel eindigt met de vraag: Is samengaan van „modern zijn" en christen-zijn dan niet mogelijk? Moet er een bepaalde anti-these, een noodzakelijke afstand, blijven tussen kerk en wereld, tussen christen zijn en modern zijn?

In het tweede deel stelt de schrijver de vraag: En hoe nu verder?

Voor het vrijzinnig christendom ziet hij geen toekomst meer. De gemeenten hebben te weinig spankracht meer, de groep gaat nog steeds met grote vaart achteruit. Er is geen kennis meer.

Daarom is er wel een weg, maar dat is de weg terug. Prof. Eerdmans is die weg reeds gegaan. De bijbel moet weer gaan spreken, al denkt de schrijver er niet over b.v. de historiciteit van Gen. 1—3 te aanvaarden. Wat historisch gebeurd is, moeten de vak-specialisten vaststellen. Wij moeten niet alleen letterlijk, maar ook symbolisch denken (Paul Tillich). Er is geen historische val, de belijdenisgeschriften moeten zo spoedig mogelijk herzien worden. In dit symbolisch denken zijn vele vrijzinnigen indertijd veel te ver gegaan. Zij gooiden met het badwater ook het kind weg. Dit overkomt de rechtzinnigheid niet, omdat zij met de (onhoudbaar) historische voorstelling toch de inhoud vasthield.

U ziet, dat ds. Van der Kam de rechtzinnigheid wel enige rozen aanbiedt, maar zij zijn „doornig”.

Toch wil de scribent naar een weg voor de toekomst zoeken. Alles is in beweging bij hervormden, gereformeerden, rooms-katholieken enz. Wat is er niet bij de vrijzinnigheid veranderd vanaf Scholten tot en met Sevenster? Wat is er niet veranderd vanaf Kuyper en Groen van Prinsterer tot en met Berkouwer, Lever enz.? Natuurlijk er zijn enkele solide vasthouders (Dijk, Zuidema en Arntzen), maar alles is in beweging ook van Hoedemaker tot en met Lekkerkkerker (evolutie. Gen. 1—3 is een schoon gedicht van een joodse auteur uit de achtste eeuw, Jezus Christus wordt keer op keer Zoon des Mensen genoemd, vandaar dat Christus „Mens" is geweest met een hoofdletter)

In de laatste bladzijden geeft de schrijver een program: aanvaarding van de in ineengeschrompelde gemeenten, dus numeriek niet boven de stand leven. Verder: geen kleurloze neutraliteit. Dit betekent in sommige gevallen: vóór de christelijke school. Geen gemengde huwelijken, maar Bijbellezen en bidden in de gezinnen, kerkgang, kleur bekennen in de politiek, aanvaarding tot op zekere hoogte van de antithese. Christen zijn brengt het kruis van de exclusiviteit mee. Alvorens met de wereld communicatie te hebben, dient de muur (tot bescherming van de gemeente) herbouwd te worden. Dan zijn wij tot heil voor de wereld.

’k Heb de inhoud met opzet wat uitvoerig weergegeven. In de eerste plaats om de schrijver in zijn nobele poging recht te doen. Er is moed voor nodig om te schrijven, zoals hij schrijft. Die eerlijkheid is te prijzen. Er staan zinnen aan het slot en ook wel elders, die door ieder van de voortrekkers van de rechtzinnigheid geschreven hadden kunnen worden. En, dat niet omdat zij rechtzinnig zijn, maar omdat zij bijbels zijn. Ontzettend is het oordeel ook over onze kerk, dat zij de wacht niet betrok bij het geheim der godzaligheid en bij het gezag van de Schrift.

Wij kunnen u dit geschrift je aanbevelen. Wie met het geheel van de kerk meeleeft, moet ook naar deze stem luisteren.

Volgende week hopen wij op de les voor de rechtzinnigheid terug te komen. Een gestrand schip is een baken in zee.

Katwijk aan Zee, G. Boer

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen