KRONIEK

Weten.

Het verleden kan ons voortstuwen en stimuleren, het kan als een zwaar blok ons aan de voet hangen. Om het wat concreet te maken en toe te spitsen op de functie van de schrijver van het onderstaande: Men moet als kroniekschrijver met het verleden weten om te gaan; beheersen de bijzondere kunst om precies alles te verscheuren wat niet ter zake of niet meer ter zake is en opbergen en bereikbaar bewaren wat nog te pas komt. Het is de kunst van houden om de vitale verbinding met het verleden intact te laten en scheuren om niet er onder bedolven te raken. Maar niet figuren in allerlei en op allerlei hebben met dit vraagstuk te maken om te zijn wat ze willen zijn, het is het grote waarmee kerken en groepen in de huidige geweldige stroomversnelling te kampen hebben. De band met het verleden en toch er niet onder bedolven raken.

Roma aeterna.

Er waren nog niet zo heel lang geleden tijden, dat met fierheid en trots niet in het minst ter plaatse zelf, men sprak van het eeuwige Rome, dat zichzelf gelijk bleef ondanks alle wisselingen en ondanks alle verdwijnen. Velen waren jaloers op Roma aeterna, Roma dat zichzelf gelijk bleef en daarin gold als een aardse weerspiegeling van de ongerepte ordening die in de hemel zal heersen. Maar thans bevindt de kerk zich in de neteligste posities. Men wil meedoen met de progressieve koers en toch wordt ineens de snelle draver door een ruk pijnlijk herinnerd, dat er een krachtige hand is met het verleden en het vaak onfeilbaar en onherroepelijk vastgelegde.

Ons land geldt als koploper in de vernieuwing, zoals die zich presenteert in de Rooms Katholieke Kerk, die in andere landen vaak nog nauwelijks een spier vertrokken heeft. Geestdriftig startte ten onzent een pastoraal concilie. Maar - zoals toch nog maar al te vaak in deze kerk - een van hogerhand ingrijpen en een organisatorische wijziging in de hele opzet. Het Pastoraal Concilie krijgt een ander gezicht en de vraag rijst of de protestanten, die met animo zijn ingehaald, kunnen en mogen inbrengen wat ze graag hier importeren.

Vernieuwing slaat de klok in de kerk van Rome, maar 1 januari 1967, zeer onlangs dus, verschijnt een constitutie: Indulgentiarium doctrina behelzend een verdediging van de aflaatleer, nota bene het punt, waarop de strijd tot reformatie ontbrandde. We hoeven maar te herinneren aan Luthers stellingen. Wat zegt het dan hierbij dat men Luther wenst te rehabiliteren en uit de ban te doen? Enkelen dienden bij de Paus zojuist een verzoek hiertoe in. Rome wil excessen bestrijden en wegnemen, maar geen grondstellingen verloochenen. Men kan wel hoog opgeven van de kolossale klimaatswijziging, van ongekende gebeurtenissen, van uitnodigingen aan predikanten om te preken in parochiekerken, maar laat men eens omschrijven fundamentele veranderingen. Predikanten in Rooms katholieke kerken op de preekstoel, dat is niet in het centrum waar het wezenlijke van de eredienst zich voltrekt. We halen maar wat drank in huis, zei een moeder, dan gaan de jongens niet naar de kroeg.

In Engeland hoorde men geruime tijd niet veel van deze vernieuwingen. Thans echter heeft men ook daar zijn brandende kwesties. Een teach-in is een dagelijks verschijnsel. De Engelse rooms-katholieken hielden een pray-in, een soort gebedsprotestsamenkomst. Onlangs reeds trad een theoloog uit, die vond dat de kerkelijke structuur geloven eenvoudig uitsloot. Meer stof waaide op, toen een pater, hoofdredacteur van een veel gelezen blad, werd ontslagen en toch ineens niet geschorst bleek. Wat had hij op de kerfstok? Hij had de hiërarchie aangevallen met niet onzachte termen, die bepaald niet leugenachtig aandeden. Hij sprak van decadentie, corruptie en stompzinnigheid. Rome lustte dit niet en pater Herbert MacCabe kreeg door de romeinen zijn afzetting. Thans echter is er Brits verzet, zelfs van de zijde van de bepaald niet vooruitstrevende kardinaal Heenan, die een mis zal opdragen in de teach-in, waar geprotesteerd wordt tegen het ontslag.

Toch is de situatie voor deze kerk zorgwekkend op vele punten. Zo lezen we dat klein-seminaries steeds minder in trek zijn en dat men zich afvraagt waar men nieuwe priester-kandidaten vinden moet. Kloosters hebben evenzo te maken met meer desertie dan voorheen. Is het alleen het celibaat, dat moeiten oplevert? Reeds bleek dat niet het celibaat het belangrijkste vraagstuk zal zijn op het Pastoraal Concilie. Ook kant men zich tegen de hele structuur van de kerk, doch prompt kwam de mededeling dat daarmee getornd wordt aan wat buiten discussie moet blijven.

Tot Rome - via Parijs, het kerstnummer van Paris Match - drong het gerucht door van oecumenische avondmaalsvieringen te Bunnik. De bisschoppen nemen thans contact op met de Sjaloomgroep om precies te weten wat deze oecumenische avondmaalsvieringen voorstellen.

Behoudende krachten zijn nog sterk in de Vaticaanse burcht. Zo verluidt, dat de bekende kardinaal Ottaviani al maandenlang de publicatie tegenhoudt van een handboek, waarin de verhouding tot niet rooms-katholieken wordt behandeld.

Ruimt het heden het verleden radicaal op of bedreigt het verleden het heden? Dat zijn vragen, waartoe een beschouwing van allerlei verschijnselen in dè kerk Roma aeterna ons dwingt. Ver wagen progressieve verkenners zich in allerlei gebied, doch ieder ogenblik kan een bevel klinken vanuit Vaticaanstad of een geklap met de handen, dat het uit moet zijn of niet verder mag gaan. Is hier sprake van tactisch vieren om straks de teugels aan te trekken of gebeurt er iets wezenlijks? Die vraag mogen we nimmer van de agenda afvoeren.

Jodendom.

Het nazisme wilde het jodenvraagstuk definitief oplossen. Toch zijn er ondanks massale wegvoeringen en vernietigingskampen in ons land weer synagogen. We kunnen echter ook niet zeggen dat het nazisme zelf ten onder ging. In Duitsland verhief zich weer een N.P.D. Uit een interview met de bekende rabbijn Soetendorp bleek, dat het jodendom het gesprek met het christendom niet uit de weg gaat. Maar het einddoel van het overleg is nog generaties verwijderd, meent de rabbijn. Uit een ander interview dat Het Vaderland had in Israël, bleek dat de joden in het christendom een agressief element zien. Natuurlijk mag 't geen zieltjeswinnerij zijn met middelen, die los staan van het wezenlijk belang. Doch men vraagt zich af of de joden ook ervaren als agressief, wat Christus als marsbevel zijn kerk en kudde meegaf: Predik het evangelie alle volken. Het joodse volk valt hier niet buiten. Is ook agressief, wanneer Paulus wenst verbannen te zijn om het heil van zijn broeders naar het vlees?

Hier zijn banden met het verleden, die in de weg staan het horen van de heilstem in het Heden.

Oude kerken.

Ter onderbreking van het zwaarwegende is misschien wel verademend stil te staan bij banden met het verleden, die financieel zwaar genoeg zijn, doch niet diep in het geloofsleven insnijden. Kerkvoogdijen in grote en middelgrote steden worstelen met het bezit van eerbiedwaardige bedehuizen. Voor de gemeente hebben ze vaak niet onmiddellijk belang, omdat de bevolking vraagt om ruimte van samenkomst in woonwijken rondom. De oude gebouwen betekenen een band met het verleden. Men kan niet domweg afbreken. Maar onderhouden vraagt sommen, die ook elders dringend nodig zijn voor integraler doelstellingen. De verlegenheid werpt de vraag op of de gebouwen ook voor wereldlijke evenementen kunnen dienen. Is dit met het oog op het verleden te tolereren, al is het voor het heden een uitkomst? Een ander aspect is dat men oecumenisch gaat bouwen. Twee kerken en één toren, dat is nog maar zeer uiterlijk. Maar ook één ruimte voor tweeërlei gebruik.

Kerk en Parlement.

Na de verkiezingen stelde men een onderzoek in naar kerkelijke legering van de kamerleden. Van de honderd en vijftig behoren er 112 tot enige kerk. Over acht partijen zijn 36 hervormden verdeeld. Tegenover 36 hervormden staan 51 rooms-katholieken om ons tot de grote kerkelijke gemeenschappen te beperken. Juist gezien de spreiding over tal van partijen, ook van rooms-katholieken, rijst de vraag, in hoeverre het behoren tot enige kerk een sterke of lossere band aan enig verleden is of een stimulans en inspiratie, die voor het heden alle actualiteit heeft. In dat opzicht zullen de grote verschillen bestaan.

Zuivere Bijbel.

Voor alle kerken en niet in het minst de protestantse is er een levensbetrekking op het Boek, dat vele eeuwen geleden ontstond. Velen ervaren en waarderen het als een hinderlijke band aan een overwonnen en achterhaald verleden. Anderen horen juist daarin Heden de stem. Daarom is zeer interessant maar nog meer verwerpelijk de onderneming van de zestigjarige Engelse rechter, die de Bijbel wil zuiveren van alles wat zweemt naar moord, overspel en ander minder mooi gedrag. Een kuise bijbel dus. Het is juist het beslissende wat wordt weggezuiverd. Want God gaat tot zondaars en eet met hen.

Verst verleden en laatste toekomst.

Men heeft wel eens - als ik hardop denken mag - het gevoel, dat men „sleutelt" aan wat in het allerverst verleden gegeven is. Kernenergie, de elementen der schepping. „God schiep man en vrouw". Wat speelt zich niet af en wat is niet gaande en in kwestie rondom het man en vrouw in onze dagen? God noemde de zevende dag sabbat. De zondag is aangevochten. De grondstructuren van de eerste hoofdstukken van Genesis zijn in alle toonaarden en op gevarieerde wijze in discussie en in de smeltkroes. Het weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u, is aan bedenkingen onderhevig. Niet God zegt tot Adam, maar Adamskind zegt tot God: Waar zijt Gij? Is de aantasting van het grondpatroon tevens bewijs van het allerlaatste der tijden? Is het einde het ondergraven van het begin? Voorzichtigheid van conclusie is geboden, want vele golven stormen progressief naar voren om straks weer terug te vloeien. De aanval kan jaren, eeuwen duren. Maar eens komt toch de voleinding.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen