DE NIEUWE PSALMBERIJMING

Als dit artikel onder de ogen van onze lezers komt is een beslissing over de nieuwe psalmberijming vlakbij. Op de aanstaande vergadering van de Generale Synode komt het gewijzigde voorstel van de Commissie voor de psalmberijming aan de orde. Of er vele wijzigingen zijn aangebracht weten wij niet. Wij moeten het afwachten, maar zeker is, dat een besluit tot invoering van een nieuwe berijming een voor de gehele kerk wel zeer belangrijke beslissing betekent.

De proeve van de nieuwe berijming is in onze kringen niet met enthousiasme begroet; wij kunnen dat rustig schrijven. Velerlei bezwaren zijn in gepubliceerde en niet-gepubliceerde stukken ter kennis van de betrokken commissie gebracht. De proeve van de nieuwe berijming is niet vrij te pleiten van theologische eenzijdigheden; zij heeft te weinig messiaanse visie; het eschatologische element komt te weinig aan de dag. En daarom hopen wij, dat deze proeve niet zal worden aanvaard; een oordeel over een geheel gereviseerde proeve kunnen wij niet geven. Dat deze proeve indien zij wordt ingevoerd erg voor zich zal moeten strijden, zal zij er inkomen bij het kerkvolk.

Maar wij mogen niet vergeten, dat ook de beste psalmberijming, waar niets tegen te zeggen zou zijn, het moeilijk zou hebben om door de gemeente te worden aanvaard. Daarvan hebben wij de voorbeelden in het verleden. Ik denk aan de 16de eeuw. De berijming van Dathenus was de eerste, maar zo tegen het einde van deze eeuw waren er nog twee, die van Marnix van St. Aldegonde en een van Utenhove. Men is het er algemeen over eens, dat de berijming van Marnix zonder meer de beste was; hij benaderde beter de Hebreeuwse tekst dan Dathenus en deze berijming stond ook dichterlijk en taalkundig op hoger plan dan die van Datheen. Toch won Datheen het. Ongetwijfeld speelde hier een rol, dat de berijming van Datheen de eerste was, die op de markt kwam; hij was aanvaard en ingeburgerd. En toch geloof ik, dat hier meer aan de orde was. Op de synode van Den Haag (1586) werd besloten, dat de nieuwe uitgave, die Marnix aan het voorbereiden was door de Synode zou worden aanbevolen; bovendien zou Marnix' berijming aan de ambtsdragers en andere voorname personen „privatelijk gerecommandeert" worden: voorts zouden zij „van den predickstoel den volcke aengepresen worden ... sonder nochtans de vorige Psalmen, te weten Datheni, preciselic te verwerpen maar latende evenwel ieder Gemeente vrijheit die te behouden ende te singen" tenslotte zouden de schoolmeesters aanzegging krijgen dat zij de kinderen Marnix' psalmen hadden te leren. (Men kan hierover uitvoerig lezen in W. F. Dankbaar, Hoogtepunten uit het Nederlandsche Calvinisme in de zestiende eeuw, Haarlem, 1946, blz. 73 w.)

Ondanks dit besluit en de tegemoetkomende houding van de Synode is deze berijming geen gemeengoed geworden in de Kerk. Ik geloof niet, dat het hier alleen een kwestie van tijd is; tenslotte was de berijming van Datheen verschenen in 1566 en de eerste druk van Marnix' berijming in 1580 (of '79). Natuurlijk speelde het een rol, dat menige martelaar met één van de psalmen van Datheen was heengegaan. Ongetwijfeld had men — terecht kritiek op Datheens berijming en waarom dan Marnix's berijming niet aanvaard? Alleen een kwestie van conservatisme? Of zouden wij hier ook symptomen vinden van een crisis van vertrouwen? Daar wil ik liever de vinger bij leggen.

Nu wil ik hier geen parallel trekken met een eventuele invoering van een nieuwe berijming in deze tijd; de geschiedenis kent geen herhalingen zonder meer en er zijn geen twee gevallen gelijk, maar er blijken ook vroeger nog andere factoren te spelen dan goed dichterschap en verantwoorde benadering van de oorspronkelijke tekst bij de invoering en aanvaarding van een berijming bij de kerk. Aan de ene kant spreekt men van de mondigheid van de gemeente en dat is een groot goed op het erf van de reformatie; aan de andere kant moet de gemeente de dingen nemen op straffe van een oordeel van conservatisme, geen leiding willen aanvaarden en dergelijke. Ik geloof, dat wij zeker in deze tijd vele, vele malen stuiten op een crisis van vertrouwen; ik zeg niet, dat ik dat toejuich, integendeel, maar ik constateer dat en moet er rekening mede houden.

De bestaande berijming is van zeer grote invloed geweest voor het geestelijk leven van de kerk. Met deze woorden hebben geslachten geleefd. Een volk heeft tot Gode gebeden met deze woorden en in uitkomsten, in dagen van bevrijding met deze woorden de lof des Heren gezongen. Nog zijn zij voor het persoonlijke leven van zeer velen een onuitsprekelijke troost. Als dan ook in de proeve van de nieuwe berijming vele schone psalmen zonder o.i. steekhoudende argumenten zijn afgedankt, dan betekent dit een verarming. Wij mogen dat onze gemeenten niet aandoen, schreef één onzer in ons blad en wij mogen dat onszelf niet aandoen. Ondanks alles, wat ik daarover las, ben ik van de onmogelijkheid van een herziening onze oude psalmen niet overtuigd. Trouwens, men is bezig met een herziening van de proeve; dat kan dus wel; een herziening van de oude berijming zou niet kunnen. Ik weet best, dat dit niet op hetzelfde vlak ligt. Maar ik maak een vergelijking; ik zoek hier analogie.

En als er dan toch een nieuwe berijming komt? Wat zal er dan gebeuren? Het is niet waarschijnlijk, dat men met de nieuwe berijming zal doen, wat in 1806 met de Gezangen geschiedde: een dwang tot gebruik. Wij weten wel, dat in de tijd van de reformatie van onze kerk de liturgie niet als een fundamenteel stuk, maar als een middelmatige zaak werd beschouwd. Welke consequenties dat zou hebben moet nog maar eens bekeken worden, als het zover is. Maar het zou van grote onbekendheid met wat er leeft in de kerk getuigen, als de oude berijming zo snel mogelijk naar de kerkelijke musea zou worden verwezen. Een begrafenis met ere en dan — zand erover.

Reeds eerder is aan het Moderamen van de Generale Synode de suggestie gedaan om, als eventueel een nieuwe berijming zou worden ingevoerd, naast de nieuwe berijming ook de tekst van de oude berijming af te drukken. Wij zouden de eerste kerk niet zijn, die in haar kerkboek meer dan één berijming heeft opgenomen, waarbij dan de keuze welke psalmberijming gezongen zal worden wordt overgelaten aan de voorganger en de gemeente. Ook in Amerika komt dat voor. Hier mag een argument van „technisch onmogelijk" geen gewicht in de schaal leggen. Prof. Severijn heeft er daarbij op gewezen, dat op deze manier de nieuwe berijming kan tonen wat zij waard is voor de gemeente, die voor alsnog een nieuwere berijming niet begeert.

Tenslotte nog dit. Reeds eerder wezen wij op de zaak van de zangwijzen. Hierover is bij de nieuwere berijming niet gesproken. En toch — Ook in de nieuwere psalmberijming is een aantal psalmen bij voorbaat voor het gebruik in de eredienst praktisch uitgeschakeld, heus niet alleen in de stad, als niet sommige oude melodieën op de helling komen. Maar dat is een zaak apart, waarover ook van deze zijde het laatste woord niet is gesproken.

Utrecht  H. Bout.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen