BOEKBESPREKING

Theologie für Nicht-Theologen, Hans Jürgen Schultz, A.B.C, protestantischen Denkens. Gesamtband 438 s. Ln. D.M. 28.—. Kreuz-Verlag, Stuttgart-Berlin.

In dit verzamelwerk zijn vier banden samengebracht. Zij zijn aangevuld met twee nieuwe bijdragen, n.l. van Paul Tillich over: Hoffnung en Herbert Braun over: Zukunft.

Schultze wijst in zijn woord vooral erop, dat theologie geen vakwetenschap dient te zijn, maar een zaak van het volk. Helaas beweegt de theologie zich vaak in het ghetto van de specialisten.

De theologie moet zich bemoeien met de voorhanden werkelijkheid en een dialoog aangaan met de tijd. Zij moet het grote avontuur aandurven, niet verwerpen, maar ontwerpen. Zij geeft geen systeem van begrippen en beweringen, maar vooral commentaar, interpretatie, risico en uitspraken over de wereld. Kortom zij moet zijn, waar het werkelijke leven zich afspeelt. Met het oog daarop is dit boek niet een leerboek, maar een verzameling van aanwijzingen, die de lezer wil stimuleren.

Vandaar dat dit boek een weerspiegeling wil zijn van de huidige discussies, een revue van de evangelische theologie nu!

Dit werk is een soort alfabet van Bijbelse woorden. Een uitgebreide schare van medewerkers heeft dit werk tot stand gebracht. Van de Bijbelse woorden noemen wij u in een willekeurige volgorde: avondmaal, atheïsme, opstanding, beroep, bijbel, boete, dogma, huwelijk, engel, entmythologisering, eschatologie, eeuwigheid, geschiedenis, geweten, geloof, genade. God, hoop, incarnatie, Israël, enz, enz.

Van de medewerkers noemen wij u: E. Schweizer, H. Zarnt, H. W. Wolff, E. Lange, H. Conzellman, G. Gloege, J. Moltmann, J. Beckmann, Dorothee Sölle, H. Schmidt, H. Ott, H. Gollwitzer, P. Tillich, K. H. Rengstorf, G. Ebeling, .J C. Hoekendijk, C. J. Dippel, W. A. Visser 't Hooft, enz. enz.

Wanneer gij de namen van de auteurs kent, weet ge soms ook ongeveer wat zij schrijven. Maar dit gaat niet altijd op. Er zijn ook verrassingen. Elk bijbels woord krijgt 5 a 6 bladzijden. De bespreking staat midden in de vragen van deze tijd.

De predikanten en de studenten kunnen het als een oriëntering na Kittel gebruiken, temeer omdat achterin bij elk woord een opgave van werken staat, waardoor de studie van dat woord kan worden voortgezet.

Graag vestigen wij uw aandacht op dit werk.

Arend van Leeuwen, Christentum in der Weltgeschichte, Das Heil und die Sakularisation, 384 s, Personen u. Sachregister. Ln, D.M. 25, —. Kreuz-Verlag, Stuttgart-Berlin.

Dr. A. v. Leeuwen heeft in dit boek een grootse poging ondernomen de Bijbelse- en kerkgeschiedenis enerzijds èn de wereldgeschiedenis anderzijds in het vizier te krijgen om tot een rechte confrontatie met het heden te komen.

De schrijver poogt telkens het eigene van Israël en de Kerk te ontdekken, maar dit gebeurt in voortdurende confrontatie met de Umwelt. Dit werk, dat in het Engels verscheen, is in het Duits vertaald, zodat meerderen er van kennis kunnen nemen.

De vergelijking van de schrijver van de Bijbelse scheppingsgeschiedenis met de Babylonische mythe, van de paradijsgeschiedenis met de Babylonische mythologie, de zondvloed met de baby-Ionische tradities, de toren van Babel met de godenberg enz. enz., is belangwekkend, maar roept vele vragen op. Grosso modo sluit de auteur zich aan bij Barth, die bij de schepping van een sage speekt.

In het derde hoofdstuk krijgen wij een confrontatie met Athene. In het vierde een met de niet westerse culturen.

Vanaf het vijfde hoofdstuk volgt de schrijver de uitbreiding van het Christendom op de voet. Wij krijgen dan de gang van het Evangelie door het Westen met al de complicaties daarmee verbonden.

De geschiedenis van het Westen is de geschiedenis van vele revoluties, die uitloopt op de secularisatie. Gogarten heeft dit proces omschreven als de „vergeschichtligung" van de menselijke existentie.

Dit proces is — volgens dr. v. Leeuwen — reeds in Israël begonnen. In Israël wordt de mythe doorbroken en alles in de voortgang van de tijd gezet.

Zoals in Israël tempel en cultus werden vernietigd zo bracht ook het door de Kerk opgebouwde Corpus Christianum in stukken. Kerstening en ontkerstening zijn op dialectische wijze met elkander verbonden. Het christendom roept dus èn de kerstening èn de ontkerstening op!

Volgens de schrijver heeft het christendom de volkeren bevrijd van de heerschappij van de heidense machten (goed!) maar stond het tegelijk voor de verzoening deze heerschappij in christelijke vormen over te nemen (verkeerd!)

Zowel nationaal socialisme, democratie, liberalisme, kapitalisme, socialisme, moderne wetenschap, techniek als geschiedenisfilosofen: Comte, Hegel, Marx en Nietzsche zijn de geseculariseerde producten van een christelijke beschaving. Dit proces zet zich ook voort in de ontmoeting met de wereldgodsdiensten.

Het stuk: „Het christendom in een wereld van planeten", is het slothoofdstuk.

De komst van „de vierde mens" schijnt de hoeksteen van de cultuur: de religie, weg te breken.

De technocratie heeft de „ontocratie" doorbroken. De schrijver houdt rekening met een atomaire zelfmoord. Er is met het evangelie alleen een weg vooruit, niet terug. Welke parallellen er ook zijn, vorige perioden keren niet terug. Alleen een nieuwe revolutie kan ons redden van een atoomoorlog. Het corpus christianum is en blijft weg!

Dat christendom en de andere religies een gemeenschappelijk front tegen het materialisme moeten vormen, noemt van Leeuwen 'n bedrieglijke denkfout. Wel is een ontmoeting onontkoombaar.

De opgave voor de kerk van nu is te vergelijken met die van Augustinus: verleden en heden en de tekenen der tijden vanuit het profetische licht van de komende dag des Heeren verklaren. Het gaat om een goede theologie van de geschiedenis. Na dit forse woord horen wij, dat deze theologie een zeer voorlopige moet zijn.

Eerste taak is het scheppen van internationaal recht ter verzekering van de wereldvrede. Er dient te zijn een welvaarts-en vredesgemeenschap. Het boek eindigt met een korte notie over Israël. Het is een zeer lezenswaardig boek.

Het meest aanvechtbaar lijkt mij de visie van de schrijver op de positieve betekenis van de secularisatie. Dat het christendom de secularisatie oproept, is, dacht ik, uit een oordeel Gods te verklaren. Dat de kerk ook zonder corpus christianum kan leven, zal waar zijn. Wat God met deze secularisatie doet, is niet onze zaak.

Gaarne vestigen wij uw aandacht op deze uitgave.

Katwijk aan Zee  G.Boer

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen