KRONIEK

„Om vriend en broed’ren.”

Zo maar berichtjes uit de krant van vandaag. Fusie van „Rijnvaart" en „Vulcaan" ter behartiging van hun rijnvaartbelangen. Fusie van „Pakhuismeesteren" en „Blauwhoed" tot „Pakhoed". De zichzelf verkleinende wereld noodzaakt tot groter eenheden volgens het eendracht-maakt-macht-motief. In de kerkelijke wereld zien we een tendens naar grotere eenheden. Is dit louter navolging? Modeverschijnsel? Het ligt voor de hand, dat, wanneer de staten internationaal samen werken en gemeenschappelijk zich 'beraden, ook de kerken zich een internationaal adres verschaffen. Bovendien draagt men één naam en dat legt een verplichting op. Dat eenheid gezocht wordt kan moeilijk bezwaar ontmoeten. De manier waarop en de basis kan ons echter kritisch maken. In deze kroniek gaan we na hoe het met die eenheid hier en daar is gesteld.

Zoeken.

Op Kreta kwamen de leidende figuren van de Wereldraad van Kerken bijeen. De plek van samenkomst maakte velen schichtig. Nam men de paus niet kwalijk, dat hij door zijn reis naar Portugal, ook al ging het honderdduizendmaal om Fatima, het Portugees regiem sanctioneerde? Zou alleen maar door aanwezigheid op Kreta het moderamen van de Wereldraad desgelijks niet de machtsgreep van de Griekse generaals zegenen? De bedenking was enigszins symptomatisch voor deze samenkomst op Kreta. Immers de Raad hield zich niet alleen bezig met de grote samenkomst volgend jaar in Uppsala, waar als thema aan de orde komt: „Zie, Ik maak alle dingen nieuw." Men verwacht daar liefst 2250 mensen, de orthodoxen zullen het talrijkst vertegenwoordigd zijn.

Men verwachtte vanzelfsprekend van de Wereldraad, zoals die bijeen was op Kreta, een uitspraak over de situatie in het midden oosten evenals ook over andere wereldpolitieke zaken voorheen 'n opinie was gevormd. Wel kwam men op voor het recht van Israëls nationale zelfstandigheid in Azië. Geen land mag andermans gebied bezet houden of annexeren. De grenzen van Israël en de Arabische landen moeten gegarandeerd en het toezicht op de heilige plaatsen moet geïnternationaliseerd worden. De Israël-vrienden uit Nederland, die een telegram zonden naar Heraklion, zullen tevreden zijn maar wellicht niet voldaan, want bepaalde aspecten van Israëls plaats onder de volken kwamen niet tot uitdrukking. Men moet echter niet vergeten, dat er ook Christelijke kerken uit Arabische landen aanwezig waren. Voorts Russisch-Orthodoxen, die zich zeer politiek hebben opgesteld. Zij verklaarden zich tegen de uitgegeven verklaring. Men vreest een politisering van de Wereldraad in de geest van de Verenigde Naties en die kant wenst men niet op te gaan. De Wereldraad is een forum van diverse kerken, doch bepaald wel van nationale kerken en dat kan met name wanneer men zich bezig houdt met de wereldpolitieke problematiek wel eens parten spelen.

Nieuwe kerken sloten zich aan o.a. de Toradja-kerk van Celebes ontstaan uit de arbeid van de Gereformeerde Zendingsbond. Dit heeft in Gereformeerde Bondskringen enige onrust doen ontstaan. Ook zullen deze wel met gemengde gevoelens vernomen hebben, dat alhoewel de Rooms-Katholieke kerk geen termen aanwezig acht om als normaal lid toe te treden, het Vaticaan samenwerking op allerlei terrein zeer gewenst acht. Iets anders is, dat het vrijzinnig accent van de Wereldraad iets is afgezwakt door de bereidheid om nauwere banden aan te halen met positiever groeperingen, die men aanduidt als conservatief-evangelischen.

Zo tracht het protestantisme de verdeeldheid na zovele scheuringen te overbruggen, Onlangs verscheen een dissertatie over zendingsarbeid in Peru en Chili. De promovendus telde in een bepaald tijdsverloop 66 scheuringen. Het schijnt wel de kwaliteitsfout van het protestantisme.

Men zal elkaar gemakkelijker vinden in liturgie dan in leer zullen de oprichters van de internationale Societas Liturgica gedacht hebben. Rooms-katholieken, orthodoxen, anglicanen en protestanten vonden elkaar hierin.

Bewaren.

De protestanten, uiterlijk verdeeld, moeten hun eenheid moeizaam zoeken, de rooms-katholieken innerlijk toch ook wel verdeeld, moeten krampachtig hun eenheid zien te bewaren. Dat blijkt wel uit alle berichten, die uit de Catholica naar ons toe komen waaien. Met name zijn er drie e's in geding. Curie, catechismus en celibaat. Op deze drie fronten lopen de vernieuwers storm.

De grote rooms-katholieke theoloog Küng en de Nederlandse pater Adolfs ieder op eigen wijs, attaqueerden de Curie. Küng deed het voor een uitgelezen en groot gehoor tijdens een rede in Fulda. Hij vond, dat de waarachtigheid van de kerk een Curiehervorming eenvoudig gebood. In deze dynamische wereld is ten lange leste ook de rooms-katholieke kerk, zolang statisch, op drift geraakt. Pater Adolfs, die veel rumoer ontketende met boek (Het graf van God) en tijdschriftartikel, die naar Rome werd ontboden, sprak uit, dat de paus een marionet was van de Curie of conservatief in hart en nieren. Impliciet dus ook een veroordeling van de Curie, die immers de marionet laat figureren. Intussen kondigde paus Paulus een hervorming van de Curie af, maar zo op het eerste gezicht lijken het meer formele dan materiele maatregelen. Volgens de uitgevaardigde bepalingen hoeft er persé niet veel te veranderen.

De Nederlandse catechismus is in Rome niet als het jongste kindje met veel gejuich begroet. Integendeel. Hij zal besnuffeld worden. Enkele krantekopjes tekenen de gang van zaken vrij duidelijk. Imprimatur voor vertalingen r.k. catechismus geweigerd, vooral Spaanse vertaling kan verwarring stichten (Waar? Uiteraard in Spanje zelf), vijf kardinalen gaan de nieuwe catechismus beoordelen, kardinaal (onze) heeft vertrouwen in onderzoek van de catechismus, Alfrink belooft paus: Catechismus wordt toch bijgeschaafd. Het gaat, zo men zegt, niet om theologische geschilpunten maar om catechetische verbeteringen. Doch de zin: „Wij brengen geen offers meer" zal toch wel de aanvullende verduidelijking krijgen dat de mis een offerkarakter heeft. Daar gaat de catechismus dan. Men vermoedt dat de protestanten niet alle wijzigingen zullen waarderen. We weten dus in welke richtingen geschaafd wordt.

Tenslotte het celibaat. Er zijn al heel wat handtekeningen naar het bevoegd gezag gegaan om de celibaatsverplichting ongedaan te maken. Een encycliek sloeg de verwachting van tallozen de bodem in. Zeventien studenten stuurden een fel ingezonden stuk naar „De Volkskrant". Zij moesten op het matje komen van de bisschoppen van Haarlem en Rotterdam. Men ergerde zich aan het stukje: „Hoe durven zulke jongens zo over de paus te schrijven, terwijl ze straks aan hun parochianen het gezag van de paus moeten inprenten." Na de kerkelijke reacties kwam er weer verontwaardiging los tegen de feodale geest, die nog altijd in de kerk heerst. De „zeventien" boden hun excuses aan. Zo tussen tien en twintig zit alle politieke en kerkelijke actie in ons goede vaderland. Dan zijn het er tien, dan weer achttien een en ander maal. Stoottroepjes van de vernieuwing. De encycliek heette een „slecht werkstuk en een pastorale blunder”.

Als zijn grote naamgenoot is de huidige paus een reiziger. Men kan zich moeilijk aan de gedachte ontworstelen, dat het „zaken"-reizen zijn, reizen die landen en religies moeten tegemoetkomen. Zo reisde de paus naar Jeruzalem, naar India, naar Lake Succes, naar Portugal en thans naar Istanbul om Athenagoras te ontmoeten. De Turkse pers was ontstemd, omdat de paus in de Aya Sofia gebeden had. Parlementsleden gewaagden van een „trap op de harten van miljoenen islamieten". De paus zal binnen afzienbare tijd wel eens naar Mekka gaan.

Concluderend moeten we wellicht vaststellen, dat de paus zich inspant om de eenheid in zijn kerk te bewaren van Spanje tot Nederland en van Ottaviani tot Adolfs en voorts dat hij najaagt niet alleen een eenheid van gans de christenheid maar, zoals soms wel lijkt, van alle wereldreligies. Dit vanwege het semi-pagianisme?

Bedoelen.

Al treedt de Rooms-Katholieke kerk niet tot de Wereldraad toe, men stelt toch een betere verhouding op prijs. Na alle strubbelingen omtrent de doop van Prinses Irene is er thans een officiële wederzijdse dooperkenning uit de bus gekomen tussen de Hervormde Kerk en de Kerkprovincie Nederland. Er is nog al wat tam tam van gemaakt. Toch was het wel raak wat ds. Plomp in het Centraal Weekblad (geref.) opmerkte: Oud nieuws. In feite werd immers ten naastebij vastgelegd, wat allang praktijk was. Alleen in het geval van de Prinses hield men er zich niet aan. Ds. Plomp noemt het goed oud nieuws, omdat hij het toch wel waardeert dat het gebeurd is.

Elders gaat men in de samenwerking al veel verder als de plannen doorgaan. In Amerika wil men de protestante theologische faculteit van Yale samensmelten met die van de Jezuïeten in Woodstock. Dominees en priesters uit één school.

Een andere Amerikaan, dr. Kilmer Myers, een episcopaalse bisschop, stelt voor dat de gezamenlijke christenheid de paus erkent als „heilige vader van de universele kerk". Als vaker in geding en geschil, in conflict en oorlog moet het gebaar van éne kant komen.

Verbreken.

Ergens echter is het nog erg moeilijk om mee te lopen in de eenheidsbeweging. Ik bedoel in Kampen. Sedert de vrijmaking van de gereformeerde kerken op artikel 31 is het vrijmaken in het bloed geslagen. Men blijft aan de gang en het „semper reformanda", het voortdurend reformeren wat een rechtgeaarde reformatorische kerk verplicht is aan zichzelf, is in deze formatie van kerken ontaardt in een „semper liberanda", een aanhoudend zich vrij vechten. Onlangs was er in Groningen heel wat te doen rondom dominee Zielhuis en thans is het in Kampen scheuren geblazen. „Twee ouderlingen riepen de gemeente weg vanachter de ontrouwe ambtsdienst van de meerderheid van de kerkeraad." Het is een vervolg op de actie van de zogenaamde „Open Brief" mede ondertekend door de oudste van de vier Kamper predikanten. Over deze ondertekening werd hij aangeklaagd door prof. Kamphuis, die ds. Mulder betitelde als een „kwade herder, een wolf in schapenvacht, een vreemde wiens stem de schapen niet kennen". De kerkeraad ging niet op de aanklacht in. Toen traden beide zojuist genoemde ouderlingen op. Volgens informaties zijn vier van de acht docenten bij de nieuwe in feite reeds derde groepering vrijgemaakten in Kampen. De anderen kerken bij de meerderheid van de kerkeraad. De vrijgemaakten gaan langzamerhand lijken op een natuurmonument, een reservaat van de oude gereformeerde vechtmentaliteit, die ook in andere perioden van onze vaderlandse geschiedenis hoogtij vierde.

Het heeft ons verblijd dat de vrijgemaakte synode thans definitief de leer van ds. Telder, die in strijd kwam met vraag en antwoord 57 van de Heidelberger, heeft afgewezen.

Deze kroniek sleepte een en ander aan over de eenheid. Een bepaalde vereniging noemde zich „Waarheid en Eenheid". Beide ineen te bedoelen is een begeerlijk wit. Hoe dit zuiver na te jagen? De voornaamste eis is: Naar den Woorde Gods.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen