BOEKBESPREKING

DE VERZEGELING MET DE HEILIGE GEEST VOLGENS DE OPVATTING VAN DE NADERE REFORMATIE, J. de Boer, ing., 204 bladz., prijs ƒ 15, 60, Bunder-Offset, Goudsesingel 260, Rotterdam-1, 1968.
Reeds enige tijd geleden is in ons blad aangekondigd, dat ds. J. de Boer in Kampen zou promoveren op bovengenoemd proefschrift en dat wij op dit proefschrift zouden terugkomen.
In de eerste plaats zij vermeld, dat dr. de Boer emeritus-predikant is. Het is een dubbele vermelding waard, dat hij de moed, de kracht en de volharding had om zijn studie voort te zetten en deze met dit proefschrift zag bekroond. De hartelijke gelukwensen er mee.
In de tweede plaats mag het onderwerp opvallend genoemd worden. Het werk van de Hedlige Geest en de verzegeling met deze Geest is in vele gevallen het stiefkind van de prediking.
De auteur is van huis uit vertrouwd met de oude schrijvers, vooral Brakel en Comrie. In deze werken wordt de verzegeling geroemd als fundamenteel voor de heilszekerheid. Bij Bavinck wordt in een ander klimaat over de zekerheid des geloofs gesproken.
Dit alles — gevoegd bij de studiezin — liep uit op een dogmen-historische studie over de verzegeling mat de Heilige Geest volgens de opvattingen van de Nadere Reformatie. Hij zegt met het oog op zijn gevorderde leeftijd met Jezus Sirach: Ik ben het laatst ontwaakt, als iemand die in de herfst nazamelt — en God heeft mij de zegen daarop gegeven.
In hoofdstuk I bepleit de auteur het belang van het onderwerp. Hij ziet de Nadere Reformatie als een van oorsprong nederlandse beweging, die weliswaar met het puritanisme in Engeland correspondeerde, maar daaruit niet te verklaren is. De praktijk der godzalighedd werd het wachtwoord.
De actualiteit van het onderwerp wordt gedemonstreerd aan uitspraken van H.H. Kuyper, van Genderen, Van Schelven, S. P. Dee, S. van der Linde, J. v.d. Haar, W. Vroegindewey, L. Vroegindewey.
De gang van zijn betoog is als volgt: In hoofdstuk II krijgen wij de nadere onderscheidingen inzake mystiek, ervaring, meditatie, contemplatie, verzegeling en gevoel.
In hoofdstuk III krijgen wij inzicht in de achtergronden van de Nadere Reformatie. Tot die achtergronden behoren: Scholastiek en Mystiek; de Moderne Devotie en de Dordtse Leerregels. Daarbij Calvijn, Jean Taffin en William Perkins.
Het hart van het boek is hoofdstuk IV, waarin de leer van de verzegeling met de Heilige Geest in de nadere reformatie breed aan de orde komt.
Willem Teellinck, Udemans, Wittwungel, Theod. à Brakel, W. Amesius, Voetius, Hoornbeek, Joh. Teellinck, J. van Lodenstein enz. worden breedvoerig besproken.
In hoofdstuk V krijgen wij een terugblik: Van Taffin tot Koelman. In hoofdstuk VI  wordt uit de dichtwerken van Jacob Cats de vroomheid van de Nadere Reformatie geillustreerd.
In hoofdstuk VII ontvangen wij een vergelijking tussen Calvijn en de Nadere Reformatie in het stuk van de verzegeling.
In het slothoofdstuk (VIII) volgt het eindoordeel, dat uitloopt op een pleidooi voor toenadering tussen de deerlijk uiteengevallen delen der Geref. Gezindte in ons land.
Uit deze summiere inhoudsopgave blijkt, dat het probleem, dat dr. de Boer bezighoudt, is de zekerheid des geloofs.
Hoe wordt die zekerheid gekend? Calvijn antwoordt: uit het geloof in de belofte Gods, die door de Heilige Geest geschreven wordt in ons hart.
Bij Calvijn ontbreekt de hulplijn niet: uit de vrucht van het geloof overtuigd van de echtheid ervan. In de nadere reformatie ziet de auteur een verschuiving, zich inzettend bij Beza, de leerling van Calvijn. Hierin volgt hij wat dr. GraafIand in zijn dissertatie schrijft.
Deze verschuiving is — wanneer ge het betoog van de schrijver leest, nogal voor tweeërlei uitleg vatbaar. Nu eens schrijft hij over een accents verschil, dan weer over een zo groot verscil, dat zij niet onder één noemer zijn te brengen. Dat laatste is nogal sterk uitgedrukt.
Wanneer ge de eerste en de laatste hoofdstukken leest, is er dan niet een verschuiving bij de auteur merkbaar?
Dit wil niet zeggen, dat de auteur niet een grote liefde opbrengt om naar de ,,Oude schrijvers" te luisteren. Er is een affiniteit, zodat hij deze mensen laat uitspreken.
Onmiskenbaar zijn er verschillen tussen de reformatie en de nadere reformatie. Maar Calvijn is een zo reuze grote figuur, dat onder zijn schutse velen hun theologische toevlucht hebben gevonden, zonder dat zij de hoogte, de diepte, de lengte en de breedte van zijn hemelse leer hebben gevat.
Wat bij Calvijn geestelijk verbonden ligt (unio mystica, geloof, Geest der aanneming, Geest der verzegeling, een alles aanvattende geloofsactiviteit en de meditatie over het toekomend leven, confrontatie met de vragen van de tijd en de ascese, enz.) vinden wij zelden meer bijeen.
Daarin heeft de auteur gelijk. Het maakt altijd nog verschil met welk stuk van Calvijn (een ongeoorloof­de bezigheid) wij er van door gaan.
Is er niet een nog sterkere verwantschap tussen Calvijn en de Nadere Reformatie dan de schrijver doet uitkomen? Het gaat niet alleen om de bevindelijke zijde van Calvijn, maar om de bevindelijke Calvijn, die nooit los te denken is van de unio mystica, welke alles bepalend is.
Toegegeven moet worden, dat wanneer het geloofsoog niet sterker op Christus ziet dan op zichzelf, er een onzekerheid ontstaat zonder einde.
Ook dat kwam en komt voor. Helaas! Maar de hartstocht om de levende God te kennen en te dienen is merkbaar in de Reformatie èn in de Nadere Reformatie. Opnieuw duikt in dit werk op de verhouding wedergeboorte - rechtvaardiging.
Het lijkt mij heilloos ze uiteen te halen, hoevaak dit ook gebeurd is en nog gebeurt.
Dat in Dordt de nadruk viel op de wedengeboorte is onmiskenbaar. Maar de situatie was er ook naar. Want het ging over de aard van het geloof in het twistgeding. Daarin was zo'n verschil tussen de Remonstranten en de Contra-Remonstranten, dat de strijd zich tot de wortels van het geloof verplaatste (de wederbarende werking van Gods Geest). Wanneer dit zou betekenen, dat de rechtvaardiging van de goddeloze plaats moet maken voor de rechtvaardiging van de rechtvaardige of vrome, dan zou het bedenkelijk zijn.
Maar Dordt stoot Zondag 23 van de Heid. Cat. en art. 22 en 23 van de N.G.B. toch niet omver? Dordt wil toch alleen een nadere verklaring zijn van de punten, die in het geding waren?
Prof. dr. S. v.d. Linde betreurt het gebruik van de term ,,geloofszakelijkheid" van de auteur als aanduiding van de existentiële houding van Calvijn. Deze term — door prof. Haitjema op Kohlbrügge toegepast — past niet op Calvijn. Of deze op Kohlbrügge van toepassing is, is een zaak, die hier niet aan de orde is.
De auteur is volledig op de hoogte hoe Calvijn het woord wedergeboorte gebruikt. Dan is ook be­kend, dat de rechtvaardiging van de goddeloze ten nauwste verbonden is met de wederbarende Heilige Geest.
Jammer is het, dat de auteur in een noot spreekt over ds. I. Kievit. Zijn bijdrage inzake de verzegeling door de Heilige Geest, te vinden in zijn lezingen, preken en meditaties, had een bredere plaats verdiend, temeer, omdat ds. Kievit èn de Reformatie èn de Nadere Reformatie als weinigen kende.
Deze opmerkingen en beschouwingen bedoelen de urgentie van dit boek te onderstrepen. Laten onze predikanten en ouderlingen het lezen. De hoofdstrekking is voor ieder belangstellend gemeentelid goed te volgen. De auteur schrijft eenvoudig en zijn werk verdient een zeer ruime lezerskring. Aan de schrijver onze zeer hartelijke dank voor dit boeiend en verhelderend werk.

PREDICT STUDIEN FÜR DAS KIRCHENJAHR 1968/1969, Perikopenreihie III, 1. Halbband, Hisg. v. Ernst Lange i. Verbindung mit P. Krusche u. D. Rössler, 231 Seiten, Leinen mit Schutzumschlag, Fortsetzungspreis DM 16.80, bei Einzelbezug DM 19.80, Kreuz-Verlag, Stuttgart-Berlin.
Per jaar verschijnen twee „Halbbande”. De bundel opent met een brief aan een predikant van Ernst Lange. In deze brief worden de verstaansmoeilijkheden voor de mens van nu opgesomd. De medewerkers hebben in een aantal stellingen samengevat hoe zij het werken aan de prediking verstaan. Deze stellingen zijn een voorproef van een werk, dat verschijnen zal „Zur Theorie und Praxis der Predigarbeit”.
Met het oog daarop is elk van deze schetsen door twee medewerkers gemaakt in de vorm van een dialoog. A. gaat van de tekst uit, B. van de homiletische situatie. De gang van de voorbereiding bestaat uit acht fazen.
1. Raadplegen van vertalingen en van de grondtekst.
2. Nagaan hoe in de literatuur van de prediking vóór mij deze tekst is uitgelegd.
3. Bezinning op de exegetische overleggingen.
4. Noteren van „invallen", dat zijn de gevaarlijke, maar onmisbare „inspiraties", originele gedachten, enz.
Nu komt B. tevoorschijn. Hij gaat 1 t.e.m. 4 bezien, schiften, ordenen. Hij vergelijkt de woorden van de tekst met de woorden van nu, hun associaties enz. Dit ds de vijfde fase.
De zesde fase is de confrontatie met het geheel van de bijbelse boodschap, de belijdenisgeschriften, de theologie, de godsdienstige ligging van een plaats, enz. Bij de zevende fase komen de woonplaats en situatie van de hoorders nog nader binnen de gezichtskring. Het gaat om het concrete beeld van de gemeente.
De laatste of achtste fase besluit met een schets voor de prediking. Deze schets is niet voor overname geschikt, omdat zij bestemd is voor een bepaalde gemeente.
Waarom dan deze schets? Om tot tegenspraak te prikkelen of hulplijnen te ontdekken. Of, zoals Lange schrijft: Hulp bij de zelfhulp.
A.H. v.d. Heuvel schrijft daarna een artikel over: „Unsere Predigt vor dem Hintergrund krisenhafter Weltentwicklung”.
Wanneer wij de behandeling van de teksten vanuit dit achtvoudig gezichtspunt nader bezien, moet erkend worden, dat men ernst met deze opzet gemaakt heeft.
Het is niet te ontgaan, dat elke, dus ook deze opzet, iets kunstmatigs heeft. Maar het belang van deze opzet is, dat men gedwongen wordt van allerlei gezichtspunten op de prediking rekenschap te geven. En van niet minder belang is, dat hier geen „kant-en-klaar-schetsen" worden gegeven, maar stimulanzen tot de arbeid.
Met de ene schets zult ge gelukkiger zijn dan met de andere.
Voor mijn besef wordt aan de „Um welt" der boodschap veel aandacht besteed. Dat mag. Maar dit wil ook zeggen, dat het eigenlijke pas begint, wanneer wij alle voorstudie hebben volbracht. Dit wordt ook uitdrukkelijk in de brief van Lange gesteld. Graag wensen wij dit initiatief een goede ontplooiing toe, temeer omdat de medewerkers zioh zeer aanbevolen houden voor ervaringen, kritiek, opmerkingen met deze opzet opgedaan.

STEMMEN UIT GENèVE, Preken, artikelen en brieven, enz. van Johamies Calvijn, Ger. Bibliotheek, Meeuwen (N. Br.), 1968.
Een en andermaal zijn door de heer Mouw uit Uddel deze bundels in ,,De Waarheidsvriend" aangekondigd en aanbevolen. Het is de bedoeling, dat u een abonnement neemt. Dan worden de bundels u automatisch toegezonden. Drie of vier bundels verschijnen er per jaar. De prijs? Slechts ƒ 2, 50 per stuk. Ook de eerste bundels zijn nog steeds verkrijgbaar.
Bundel I geeft preken over de reohtvaardigmaking; II preken over Abraham; III bevat de bekende brief aan kardinaal Sadolet; IV geeft preken over Job 1. Bundel V heb ik op het ogenblik niet voor mij. Bundel VI is geheel gewijd aan de bestrijding van de Libertijnen. Deze uitgave, die spot goedkoop is, verdient aller steun. In het bijzonder wil ik een beroep doen op de jonge lezers van de Waarheidsvriend, dat zij zioh abonneren op deze reeks. Zij wonen vaak op plaatsen, waar zij niet of niet van harte kunnen kerken. Hier wordt ons Schriftuitleg en Schrifttoepassing geboden, die tot de hoogtepunten van de preekarbeid der eeuwen gerekend mogen worden. De heer E.G. Mouw, Garderenseweg 20, Uddel (Vel.) ontvangt graag uw bestelling. Ook is het mogelijk de bundels afzonderlljk aan te schaffen.

Ds. Richard Wurmbrand, BRIEVEN, ing., 142 blz., 1968, Intern. Raad van Christelijke Kerken.
Ds. Wurmbrand is een Roemeense dominee, die jaren geleden heeft onder het communistisch regime in zijn vaderland. Hij is — zie zijn vorig boek — gemarteld en heeft jaar en dag gebeden, dat hij deze gruwelen mocht overleven om het Westen te waarschuwen tegen de duivelse methoden van het communistisch regiem. In dit boek vinden wij zijn brieven aan vooraanstaande leiders van de Wereldraad van Kerken en de Lutherse Wereldbond. Daaronder vinden wij brieven aan de — intussen afgetreden — secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken, dr. Visser ’t Hooft.
Wurmbrand heeft deze brieven nu gepubliceerd, omdat zijn bezoeken en brieven aan deze leiders niet in staat waren hun ogen te openen voor het gevaar, dat het vrije Westen, Amerika in het bijzonder bedreigt. Over de hoofden van deze vooraanstaanden richt, hij zich tot de gemeenten, tot de afzonderlijke christenen om een weergave van de feiten te geven.
Hij wijst op de infiltratie van het communisme in de Wereldraad via de toetreding van de kerken uit het Oostblok. In hun vertegenwwordigers ziet hij merendeels agenten van Moskou. Ook op het bureau van de Wereldraad zijn deze mensen aanwezig blz. 54). Verder attendeert hij op de eenzijdige resoluties van de Wereldraad van Kerken.
Ook het gerucht over de godsdienstvrijheid in deze landen wordt tegengesproken en als een leugen ontmaskerd.
Zullen wij naar deze stem luisteren? Niemand kan, wat ds. Wurmbrand heeft meegemaakt, precies controleren. Is het daarom minder geloofwaardig? Het maakt een zeer geloofwaardige indruk en stemt overeen met zovele getuigenissen, die al zovele jaren - soms ook van oor- en ooggetuigen - ons bereikten.
Zal deze stem gehoord worden? Het Is de bedoeling van ds. Wutrmbrand, dat de kerken in het Westen, waaronder de Wereldraad van Kerken, de zijde van de ondergrondse en gemartelde kerk kiest en de verbindingen met wat hij noemt de operette of de schertskerk verbreekt.
Het is dringend nodig, dat wij van de getuigenissen van deze getuige van het Evangelie kennis nemen en elke gelegenheid benutten om ook in onze kerk, die in de Wereldraad van Kerken vertegenwoordigd is, deze stem te laten horen. Dan kunnen de afgevaardigden naar de Wereldraad van Kerken oproepen tot de uiterste waakzaamheid. Het naakte kruis is in deze wereld gehaat. Kerken onder het kruis, die geen officiële stem hebben, zijn het minst „gezien". Wee ons, wanneer wij de ergernis van de Gekruisigde ontlopen.

P. Kuyt, WééR BIJ LUTHER IN DE LEER, ing. 109 blz., Bibliotheek „Koop de Waarheid en verkoop ze niet". De Driestar, Rinsseweg 557, Gouda. Prijs ƒ 3, 50 (inclusief verzendkosten) .
De heer Kuyt heeft al vele jaren brochures en geschriftjes uitgegeven in deze reeks. Dit is de 20ste jaargang, no. 7, 8, 9, 10. Van origine is de inhoud van dit boek een artikelenreeks, eerder gepubliceerd. Daarvan draagt dit boek ook duidelijke de sporen. Deze opzet geeft levendigheid. De auteur is voortdurend met u in het gesprek. Deze opzet heeft ook bezwaren, omdat dezelfde onderwerpen telkens terugkeren, al is het in een ander verband. De schrijver is directeur van een kweekschool. Het is te verwachten, dat hij het onderwijs voortdurend in zijn besprekingen betrekt. Graag bevelen wij dit werkje in uw belangstelling aan. Het is op de praktijk van het leven afgestemd. En dat is wel het belangrijkste aspect van het leven.
K. a. Z.                                                         G. B.

H.J. Emmink en A. Lanting: POPULAIRE STAATKUNDIGE ENCYCLOPEDIE. Uitg. J. H. Kok N.V., Kampen; 216 pag.; ƒ 8, 50.
In deze encyclopedie worden termen en begrippen verklaard die op het politieke terrein herhaaldelijk aan de orde toomien. Het geheel vormt een handige vraagbaak voor diegenen die iets meer willen weten over politieke partijen, raden, commissies, instituten, regels, wetten etc, zowel op het gemeentelijke als op het nationale en internationale vlak.
Van harte aanbevolen.
H.                                                                 J. v.d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen