HET ITALIAANS PROTESTANTISME

II.
De verhouding tot de rooms-katholieke kerk.
De rooms-katholieke kerk omvat, althans volgens de statistieken, 98% van de Italiaanse bevolking, en heeft bovendien grote invloed op het economische en politieke leven, daartegenover staat echter dat in Italië, evenals in Frankrijk, de anti-kerkelijke stromingen, liberalisme, socialisme, communisme, eveneens zeer sterk zijn. Hieraan is het te danken dat in de Italiaanse grondwet aan alle godsdienstige gezindten volledige vrijheid van godsdienst wordt gegarandeerd.
Inderdaad kunnen de protestanten ongehinderd hun godsdienstoefeningen houden en evangelisatiewerk verrichten, en in de steden ondervinden zij geen enkele overlast. Op het platteland echter kan de rooms-katholieke clerus, die de evangelisten begrijpelijkerwijs beschouwt als rovers die de schaapskooi binnendringen, hun nog overlast bezorgen. Het komt nog voor dat zij die tot het protestantisme overgaan worden onterfd, dat kinderen op school volledig geïsoleerd zijn, dat op werknemers en pachters druk wordt uitgeoefend met economische middelen. Het duurt soms erg lang voor de vergunning voor de bouw van een kerk afkomt. Hier en daar worden door de politie aan predikanten nog moeilijkheden in de weg gelegd. Maar in dergelijke gevallen kunnen de protestanten zich steeds wenden tot een rechtbank en in laatste instantie werd een ongrondwettige houding van plaatselijke gezagsdragers steeds veroordeeld. Aan de Theologische Faculteit te Rome worden de a.s. predikanten tegen dergelijke moeilijkheden gewapend door een hoge ambtenaar van het ministerie van Justitie, een protestant, die colleges geeft over de wetgeving betreffende de verhouding tussen kerk en staat. Sinds het Tweede Vaticaanse Concilie is de toestand evenwel verbeterd en de houding van de rooms-katholieke geestelijkheid verdraagzamer geworden.
Men kan binnen het Italiaanse protestantisme twee verschillende visies onderscheiden op de houding die de protestanten tegenover de rooms-katholieke kerk dienen aan te nemen. De meesten staan vijandig tegenover Rome en willen het zoveel mogelijk afbreuk doen. Hun doel - hoe ver verwijderd ook - is de protestantisering van Italië, de „redding van zielen die in duisternis wandelen". Dit standpunt wordt te meer begrijpelijk wanneer men bedenkt dat de rooms-katholieke kerk in Italië een heel ander gezicht heeft dan in Nederland. De clerus van Midden- en Zuid-Italië is over het algemeen zeer onontwikkeld en bevordert soms 't meest wonderlijke bijgeloof, hoewel er gunstige uitzonderingen zijn. De bevolking is of zeer devoot, welke devotie echter met bijbelse vroomheid vaak weinig te maken heeft, óf totaal onverschillig en zelfs vijandig tegenover alles wat een soutane draagt.
Binnen de Waldenzenkerk is echter een stroming die een ander standpunt inneemt dan het bovengenoemde. Tegen het einde van de negentiende eeuw was het duidelijk geworden dat de massa van het Italiaanse volk het protestantisme afwees. Sommigen begonnen toen in te zien dat het oorspronkelijke doel van de evangelisatiearbeid de protestantisering van Italië onbereikbaar was, en meenden dat de Waldenzenkerk een andere tactiek zou moeten volgen. Enerzijds zou zij zich moeten beperken tot haar werkzaamheden onder de protestanten van geboorte, waarbij zij dan haar deuren kon blijven openzetten voor die rooms-katholieken die het in hun kerk niet meer konden uithouden, anderzijds echter zou zij moeten pogen om tot samenwerking te komen met evangelisch-gezinden in de rooms-katholieke kerk om op deze wijze een hervorming van binnenuit te bewerkstelligen. Het jongste concilie beschouwen deze protestanten als een aanmoediging om door te gaan met hun pogingen de rooms-katholieke wereld te beinvloeden. Zo worden gesprekken tussen groepjes predikanten en priesters georganiseerd, onderhouden sommigen persoonlijke contacten met prelaten en wordt in theologische tijdschriften gepoogd een discussie met vooruitstrevende rooms-katholieke theologen op gang te brengen.
Verreweg de meeste Italiaanse protestanten echter gaan als vanzelfsprekend van de eerste visie uit en de meeste activiteiten worden door haar bepaald.

De evangelisatiearbeid.
De protestantse evangelisatiearbeid in Italië is er niet op uit om, negatief, de rooms-katholieke kerk zoveel mogelijk afbreuk te doen, maar, positief, zoveel mogelijk landgenoten in aanraking te brengen met het Evangelie. In het verleden was dit vaak anders, maar gedurende de laatste decennia is hierin gelukkig verbetering gekomen.
Men tracht op allerlei manieren de mensen te bereiken. Soms huurt een evangelist een zaal, brengt overal in de stad muurbiljetten aan en houdt toespraken of lezingen voor het samengestroomde gehoor. Velen ook komen met het protestantisme in aanraking doordat zij een kerk binnengaan en geboeid worden door de eredienst. De Waldenzenkerk hecht veel waarde aan de lectuurvoorziening en publiceert door middel van een eigen uitgeverij veel uitstekende litteratuur.
Soms ook ontstaan nieuwe gemeenten door een „toeval". Een voorbeeld is die van Colleferro-Ferentino, ten zuiden van Rome. Omstreeks twintig jaar geleden woonde hier slechts één protestant. Toen deze overleed kwam een predikant uit Ro­me om de begrafenis te leiden; vrienden en kennissen van de overledene hoorden toe en vroegen de predikant om nog eens terug te komen. De rooms-katholieke geestelijkheid trachtte de dreigende afval te bezweren en zo werd op voorstel van de parochianen een openbaar debat gehouden, in de open lucht, tussen de pastoor van Colleferro en de betrokken predikant, die overigens hoogleraar was aan de Theologische Faculteit te Rome. Een groot aantal toehoorders was van mening dat de protestantse kampvechter de overwinning had behaald, en er ontstond een waldenzische gemeente, met kerkgebouwen in Colleferro en Ferentino. Voor die leden die verspreid wonen over de streek tussen deze twee centra houden studenten van de Faculteit 's zondagsmiddags diensten, in de keuken van een boerderijtje, onder omstandigheden die doen denken aan profetieën uit het Oude Testament: lammeren wandelen tijdens de dienst tussen de hoorders door en duiven zetten zich op hun hoofden neer.

Het doel niet bereikt.
Het doel van de evangelisatie: de protestantisering van Italië is niet bereikt. De protestanten zijn een verdwijnend kleine minderheid van de bevolking gebleven, hun percentage is in Italië veel geringer dan in België, Frankrijk of Latijns-Amerika. Gedeeltelijk kan dit feit op rekening van de emigratie geschreven worden. Elk jaar vertrekken enkele honderduizenden Italianen naar het buitenland en onder hen bevinden zich naar verhouding vele protestanten. Hierdoor zijn reeds talrijke gemeenten te gronde gegaan, en andere leiden een noodlijdend bestaan. Hiertegenover staat weer dat in 't buitenland door de Italiaanse emigranten tientallen gemeenten zijn gesticht. Zo wonen in Uruguay en Argentinië ongeveer 15.000 waldenzische kolonisten, wier twintig gemeenten samen de zevende classis van de Waldenzenkerk vormen. In de Verenigde Staten, Zwitserland en Duitsland bestaan eveneens waldenzische gemeenten; elders hebben de geemigreerde protestanten zich bij andere kerken aangesloten.
Wat verder de oorzaak is van het geringe succes der protestantse prediking is moeilijk anders dan bij benadering aan te geven. De Italianen die de rooms-katholieke kerk de rug toekeren vervallen veelal tot een diep scepticisme, dat hen ook voor het protestantisme onbereikbaar maakt. Evangelisch denkende rooms-katholieken daarentegen vinden in de eigen kerk vaak nog verschijnselen die hun blijven rechtvaardigen. De verdeeldheid van de protestanten schrikt velen, gewend aan de eenheid van de rooms-katholieke kerk, af. Desondanks zetten de protestanten met grote taaiheid en trouw de evangelisatiearbeid voort. (wordt vervolgd)
Oegstgeest                                                                    Th. v.d. End

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen